#1
پس از روم و قیصر زبان برگشاد
✦
همی‌کرد زان قفل و زان درج یاد
“Afterwards, he spoke of Rome and Caesar, recalling the locked casket and its mystery.”
#2
به شاه جهان گفت بوزرجمهر
✦
که تابان بدی تا بتابد سپهر
“Bozorgmehr addressed the King of the World: 'May you shine as long as the heavens rotate!'”
#3
یکی انجمن درج در پیش شاه
✦
به پیش بزرگان جوینده راه
“'A sealed casket is brought before the King, in the presence of noble seekers of truth.'”
#4
به نیروی یزدان که اندیشه داد
✦
روان مرا راستی پیشه داد
“'By the power of Yazdan who granted thought and made righteousness the practice of my soul,'”
#5
بگویم به دَرج اندرون هرچ هست
✦
نسایم بران قفل وآن درج دست
“'I shall declare everything that lies inside the casket, without touching hand to its lock or lid.'”
#6
اگر تیره شد چشم، دل روشن است
✦
روان را ز دانش همی جوشن است
“'Though physical eyes grow dark, the heart remains bright, for knowledge serves as armor to the soul.'”
#7
ز گفتار او شاد شد شهریار
✦
دلش تازه شد چون گل اندر بهار
“The King was gladdened by his speech, his heart turning fresh like a blossom in spring.”
#8
ز اندیشه شد شاه را پشت راست
✦
فرستاده و درج را پیش خواست
“The King stood straight with renewed confidence and called for the envoy and the casket.”
#9
همه موبدان وردان را بخواند
✦
بسی دانشی پیش دانا نشاند
“He summoned all the chief Magi and wise priests, seating many learned scholars before the sage.”
#10
ازان پس فرستاده را گفت شاه
✦
که پیغام بگزار و پاسخ بخواه
“Then the King said to the Roman envoy: 'Deliver your message and demand your answer.'”
#11
چو بشنید رومی زبان برگشاد
✦
سخن‌های قیصر همه کرد یاد
“Hearing this, the Roman envoy spoke and recalled all the words of Caesar:”
#12
که گفت از جهاندار پیروز جنگ
✦
خرد باید و دانش و نام و ننگ
“'He said that from the victorious ruler of the world, wisdom, knowledge, honor, and pride are expected.'”
#13
تو را فر و برز جهاندار هست
✦
بزرگی و دانایی و زور دست
“'You possess the divine glory and stature of a ruler, alongside greatness, wisdom, and strength of arm.'”
#14
همان بخرد و موبد راه‌جوی
✦
گو بر منش کو بود شاه جوی
“'As well as wise councilors and path-seeking Magi, and noble-minded heroes who seek the King's goodwill.'”
#15
همه پاک در بارگاه تواند
✦
وگر در جهان نیک‌خواه تواند
“'They are all pure in your court and are your well-wishers throughout the world.'”
#16
همین درج با قفل و مهر و نشان
✦
ببینند بیدار دل سرکشان
“'Let these vigilant and noble leaders examine this casket with its lock, seal, and mark.'”
#17
بگویند روشن که زیر نهفت
✦
چه چیزست وآن با خرد هست جفت
“'And clearly state what lies concealed beneath, matching their wisdom to the truth.'”
#18
فرستیم زین پس به تو باژ و ساو
✦
که این مرز دارند با باژ تاو
“'If so, we shall henceforth send you tribute and taxes, for this realm has the strength to yield tribute.'”
#19
وگر باز مانند ازین مایه چیز
✦
نخواهند ازین مرزها باژ نیز
“'But if they fail to reveal such a thing, you shall no longer demand tribute from our lands.'”
#20
چو دانا ز گوینده پاسخ شنید
✦
زبان برگشاد آفرین گسترید
“When the wise sage heard the envoy's reply, he opened his mouth and offered high praise:”
#21
که همواره شاه جهان شاد باد
✦
سخن‌دان و با بخت و با داد باد
“'May the King of the World forever remain joyful, eloquent, prosperous, and just!'”
#22
سپاس از خداوند خورشید و ماه
✦
روان را به دانش نماینده راه
“'Praise be to the Lord of the sun and moon, who guides the soul along the path of wisdom!'”
#23
نداند جز او آشکارا و راز
✦
به دانش مرا آز و او بی‌نیاز
“'None knows the manifest and secret save Him; my yearning is for knowledge, while He is self-sufficient.'”
#24
سه دُرست رخشان به درج اندرون
✦
غلافش بود ز آنچ گفتم برون
“'Three brilliant pearls lie inside the casket; their covering matches what I describe outside.'”
#25
یکی سفته و دیگری نیم سفت
✦
دگر آنک آهن ندیده‌ست جفت
“'One is fully pierced, another half-pierced, and the third has never met the iron tool.'”
#26
چو بشنید دانای رومی کلید
✦
بیاورد و نوشین‌روان بنگرید
“When the Roman sage heard this, he brought forth the key, and Noshirvan looked on.”
#27
نهفته یکی حقه بُد در میان
✦
به حقه درون پردهٔ پرنیان
“Inside the casket was a hidden box, and within that box lay a layer of fine silk.”
#28
سه گوهر بدان حقه اندر نهفت
✦
چنان هم که دانای ایران بگفت
“Three gems were concealed within that box, precisely as the wise sage of Iran had foretold.”
#29
نخستین ز گوهر یکی سفته بود
✦
دوم نیم سفت و سیم نابسود
“The first gem was pierced through, the second half-pierced, and the third completely untouched.”
#30
همه موبدان آفرین خواندند
✦
بدان دانشی گوهر افشاندند
“All the Magi sang praises, showering jewels upon that man of supreme wisdom.”