✦

دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖

51 بیت در این گفتار

برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید

دوگانه شعر و نثر روایت منثور داستان (Prose Retelling) ابیات اصیل شاهنامه (Distichs)

بخش ۴۰ - نشست چهارم: اندرزهای شاهی و دادگری

برین نیز بگذشت یک هفته روز

✦

بهشتم چو بفروخت گیتی‌فروز

بیانداخت آن چادر لاژورد

✦

بیاراست گیتی به دیبای زرد

شهنشاه بنشست با موبدان

✦

جهاندیده و کار کرده ردان

سرموبد موبدان اردشیر

✦

چو شاپور وچون یزدگرد دبیر

ستاره شناسان و جویندگان

✦

خردمند و بیدار گویندگان

سراینده بوزرجمهر جوان

✦

بیامد برشاه نوشین‌روان

بدانندگان گفت شاه جهان

✦

که باکیست این دانش اندر نهان

کزو دین یزدان به نیرو شود

✦

همان تخت شاهی بی‌آهو شود

چوبشنید زو موبد موبدان

✦

زبان برگشاد از میان ردان

#10

چنین داد پاسخ که از داد شاه

✦

درفشان شود فر دیهیم و گاه

#11

چو با داد بگشاید از گنج بند

✦

بماند پس از مرگ نامش بلند

#12

دگر کو بشوید زبان از دروغ

✦

نجوید به کژی ز گیتی فروغ

#13

سپهبد چو با داد و بخشایشست

✦

ز تاجش زمانه پرآسایشست

#14

و دیگر که از کهتر پرگناه

✦

چو پوزش کند باز بخشدش شاه

#15

به پنجم جهاندار نیکوسخن

✦

که نامش نگردد به گیتی کهن

#16

همه راست گوید سخن کم وبیش

✦

نگردد بهر کار ز آیین خویش

#17

ششم بر پرستندهٔ تخت خویش

✦

چنان مهر دارد که بر بخت خویش

#18

به هفتم سخن هرک دانا بود

✦

زبانش بگفتن توانا بود

#19

نگردد دلش سیر ز آموختن

✦

از اندیشگان مغز را سوختن

#20

به آزادیست ازخرد هرکسی

✦

چنانچون ببالد ز اختر بسی

#21

دلت مگسل ای شاه راد از خرد

✦

خرد نام و فرجام را پرورد

#22

منش پست وکم دانش آنکس که گفت

✦

کنم کم ز گیتی کسی نیست جفت

#23

چنین گفت پس یزدگرد دبیر

✦

که ای شاه دانا و دانش‌پذیر

#24

ابرشاه زشتست خون ریختن

✦

به اندک سخن دل برآهیختن

#25

همان چون سبک سر بود شهریار

✦

بداندیش دست اندآرد به کار

#26

همان با خردمند گیرد ستیز

✦

کند دل ز نادانی خویش تیز

#27

دل شاه گیتی چو پر آز گشت

✦

روان ورا دیو انباز گشت

#28

و رایدون که حاکم بود تیزمغز

✦

نیاید ز گفتار او کار نغز

#29

دگر کارزاری که هنگام جنگ

✦

بترسد ز جان و نترسد ز ننگ

#30

توانگر که باشد دلش تنگ و زفت

✦

شکم زمین بهتر او را نهفت

#31

چو بر مرد درویش کنداوری

✦

نه کهتر نه زیبندهٔ مهتری

#32

چوکژی کند پیر ناخوش بود

✦

پس ازمرگ جانش پرآتش بود

#33

چو کاهل بود مرد برنا به کار

✦

ازو سیر گردد دل روزگار

#34

نماند ز نا تندرستی جوان

✦

مبادش توان و مبادش روان

#35

چو بوزرجمهر این سخنهای نغز

✦

شنید و بدانش بیاراست مغز

#36

چنین گفت باشاه خورشید چهر

✦

که بادا به کام تو روشن سپهر

#37

چنان دان که هرکس که دارد خرد

✦

بدانش روان را همی‌پرورد

#38

نکوهیده ده کار بر ده گروه

✦

نکوهیده‌تر نزد دانش پژوه

#39

یکی آنک حاکم بود با دروغ

✦

نگیرد بر مرد دانا فروغ

#40

سپهبد که باشد نگهبان گنج

✦

سپاهی که او سر بپیچد ز رنج

#41

دگر دانشومند کو از بزه

✦

نترسد چو چیزی بود بامزه

#42

پزشکی که باشد به تن دردمند

✦

ز بیمار چون باز دارد گزند

#43

چو درویش مردم که نازد به چیز

✦

که آن چیز گفتن نیرزد بنیز

#44

همان سفله کز هر کس آرام و خواب

✦

ز دریا دریغ آیدش روشن آب

#45

وگرباد نوشین بتو برجهد

✦

سپاسی ازان برسرت برنهد

#46

بهفتم خردمند کاید به خشم

✦

به چیز کسان برگمارد دو چشم

#47

بهشتم به نادان نماینده راه

✦

سپردن به کاهل کسی کارگاه

#48

همان بیخرد کو نیابد خرد

✦

پشیمان شود هم ز گفتار بد

#49

دل مردم بیخرد به آرزوی

✦

برین گونه آویزد ای نیک‌خوی

#50

چوآتش که گوگرد یابد خورش

✦

گرش درنیستان بود پرورش

#51

دل شاه نوشین‌روان زنده باد

✦

سران جهان پیش او بنده باد

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما