بخش ۱۴ - نبردها و فتح شهرهای روم | میز خوانش حماسه

#1

چنان بد که هر شب ز گردان هزار

✦

به بزم آمدندی بر شهریار

#2

چو نزدیک شد رزم را ساز کرد

✦

سپه را درم دادن آغاز کرد

#3

سپهدار شیروی بهرام بود

✦

که در جنگ با رای و آرام بود

#4

چپ لشکرش را به فرهاد داد

✦

بسی پندها بر برو کرد یاد

#5

چو استاد پیروز بر میمنه

✦

گشسب جهانجوی پیش بنه

#6

به قلب اندر اورند مهران به پای

✦

که در کینه گه داشتی دل به جای

#7

طلایه به هرمزد خراد داد

✦

بسی گفت با او ز بیداد و داد

#8

به هر سوی رفتند کارآگهان

✦

بدان تا نماند سخن در نهان

#9

ز لشکر جهاندیدگان را بخواند

✦

بسی پند و اندرز نیکو براند

#10

چنین گفت کین لشکر بی‌کران

✦

ز بی‌مایگان وز پرمایگان

#11

اگر یک تن از راه من بگذرند

✦

دم خویش بی‌رای من بشمرند

#12

بدرویش مردم رسانند رنج

✦

وگر بر بزرگان که دارند گنج

#13

وگر کشتمندی بکوبد به پای

✦

وگر پیش لشکر بجنبد ز جای

#14

ور آهنگ بر میوه‌داری کند

✦

وگر ناپسندیده کاری کند

#15

به یزدان که او داد دیهیم و زور

✦

خداوند کیوان و بهرام و هور

#16

که در پی میانش ببرم به تیغ

✦

وگر داستان را برآید به میغ

#17

به پیش سپه در طلایه منم

✦

جهانجوی و در قلب مایه منم

#18

نگهبان پیل و سپاه و بنه

✦

گهی بر میان گاه برمیمنه

#19

به خشکی روم گر بدریای آب

✦

نجویم برزم اندر آرام و خواب

#20

منادیگری نام او رشنواد

✦

گرفت آن سخنهای کسری به یاد

#21

بیامد دوان گرد لشکر بگشت

✦

به هر خیمه و خرگهی برگذشت

#22

خروشید کای بی‌کرانه سپاه

✦

چنینست فرمان بیدار شاه

#23

که گر جز به داد و به مهر و خرد

✦

کسی سوی خاک سیه بنگرد

#24

بران تیره خاکش بریزند خون

✦

چو آید ز فرمان یزدان برون

#25

به بانگ منادی نشد شاه رام

✦

به روز سپید و شب تیره‌فام

#26

همی گرد لشکر بگشتی به راه

✦

همی‌داشتی نیک و بد را نگاه

#27

ز کار جهان آگهی داشتی

✦

بد و نیک را خوار نگذاشتی

#28

ز لشکر کسی کو به مردی به راه

✦

ورا دخمه کردی بران جایگاه

#29

اگر بازماندی ازو سیم و زر

✦

کلاه و کمان و کمند و کمر

#30

بد و نیک با مرده بودی به خاک

✦

نبودی به از مردم اندر مغاک

#31

جهانی بدو مانده اندر شگفت

✦

که نوشین روان آن بزرگی گرفت

#32

به هر جایگاهی که جنگ آمدی

✦

ورارای و هوش و درنگ آمدی

#33

فرستاده‌ای خواستی راستگوی

✦

که رفتی بر دشمن چاره‌جوی

#34

اگر یافتندی سوی داد راه

✦

نکردی ستم خود خردمند شاه

#35

اگر جنگ جستی به جنگ آمدی

✦

به خشم دلاور نهنگ آمدی

#36

به تاراج دادی همه بوم و رست

✦

جهان را به داد و به شمشیر جست

#37

به کردار خورشید بد رای شاه

✦

که بر تر و خشکی بتابد به راه

#38

ندارد ز کس روشنایی دریغ

✦

چو بگذارد از چرخ گردنده میغ

#39

همش خاک و هم ریگ و هم رنگ و بوی

✦

همش در خوشاب و هم آب جوی

#40

فروغ و بلندی نبودش ز کس

✦

دلفروز و بخشنده او بود و بس

#41

شهنشاه را مایه این بود و فر

✦

جهان را همی‌داشت در زیر پر

#42

ورا جنگ و بخشش چو بازی بدی

✦

ازیران چنان بی‌نیازی بدی

#43

اگر شیر و پیل آمدندیش پیش

✦

نه برداشتی جنگ یک روز بیش

#44

سپاهی که با خود و خفتان جنگ

✦

به پیش سپاه آمدی بیدرنگ

#45

اگر کشته بودی و گر بسته زار

✦

بزندان پیروزگر شهریار

#46

چنین تا بیامد بران شارستان

✦

که شوراب بد نام آن کارستان

#47

برآورده‌ای دید سر بر هوا

✦

پر از مردم و ساز جنگ و نوا

#48

ز خارا پی افگنده در قعر آب

✦

کشیده سر باره اندر سحاب

#49

بگرد حصار اندر آمد سپاه

✦

ندیدند جایی به درگاه راه

#50

برو ساخت از چار سو منجنیق

✦

به پای آمد آن بارهٔ جاثلیق

#51

برآمد ز هر سوی دز رستخیز

✦

ندیدند جایی گذار و گریز

#52

چو خورشید تابان ز گنبد بگشت

✦

شد آن بارهٔ دز به کردار دشت

#53

خروش سواران و گرد سپاه

✦

ابا دود و آتش برآمد به ماه

#54

همه حصن بی‌تن سر و پای بود

✦

تن بی‌سرانشان دگر جای بود

#55

غو زینهاری و جوش زنان

✦

برآمد چو زخم تبیره‌زنان

#56

از ایشان هر آنکس که پرمایه بود

✦

به گنج و به مردی گرانپایه بود

#57

ببستند بر پیل و کردند بار

✦

خروش آمد و نالهٔ زینهار

#58

نبخشود بر کس به هنگام رزم

✦

نه بر گنج دینار برگاه بزم

#59

وزان جایگاه لشکر اندر کشید

✦

بره بر دزی دیگر آمد پدید

#60

که در بند او گنج قیصر بدی

✦

نگهدار آن دز توانگر بدی

#61

که آرایش روم بد نام اوی

✦

ز کسری برآمد به فرجام اوی

#62

بدان دز نگه کرد بیدار شاه

✦

هنوز اندرو نارسیده سپاه

#63

بفرمود تا تیرباران کنند

✦

هوا چون تگرگ بهاران کنند

#64

یکی تاجور خود به لشکر نماند

✦

بران بوم و بر خار و خاور بماند

#65

همه گنج قیصر به تاراج داد

✦

سپه را همه بدره و تاج داد

#66

برآورد زان شارستان رستخیز

✦

همه برگرفتند راه گریز

#67

خروش آمد از کودک و مرد و زن

✦

همه پیر و برنا شدند انجمن

#68

به پیش گرانمایه شاه آمدند

✦

غریوان و فریادخواه آمدند

#69

که دستور و فرمان و گنج آن تست

✦

بروم اندرون رزم و رنج آن تست

#70

به جان ویژه زنهار خواه توایم

✦

پرستار فر کلاه توایم

#71

بفرمود پس تا نکشتند نیز

✦

برایشان ببخشود بسیار چیز

#72

وزان جایگه لشکر اندر کشید

✦

از آرایش روم برتر کشید

#73

نوندی ز گفتار کارآگهان

✦

بیامد به نزدیک شاه جهان

#74

که قیصر سپاهی فرستاد پیش

✦

ازان نامداران و گردان خویش

#75

به پیش اندرون پهلوانی سترگ

✦

به جنگ اندرون هر یکی همچو گرگ

#76

به رومیش خوانند فرفوریوس

✦

سواری سرافراز با بوق و کوس

#77

چو این گفته شد پیش بیدار شاه

✦

پدید آمد از دور گرد سپاه

#78

بخندید زان شهریار جهان

✦

بدو گفت کین نیست از ما نهان

#79

کجا جنگ را پیش ازین ساختیم

✦

ز اندیشه هرگونه پرداختیم

#80

کی تاجور بر لب آورد کف

✦

بفرمود تا برکشیدند صف

#81

سپاهی بیامد به پیش سپاه

✦

بشد بسته بر گرد و بر باد راه

#82

شده، نامور لشکری انجمن

✦

یلان سرافراز شمشیرزن

#83

همه جنگ را تنگ بسته میان

✦

بزرگان و فرزانگان و کیان

#84

به خون آب داده همه تیغ را

✦

بدان تیغ برنده مر میغ را

#85

سپه را نبد بیشتر زان درنگ

✦

که نخچیر گیرد ز بالا پلنگ

#86

به هر سو ز رومی تلی کشته بود

✦

دگر خسته از جنگ برگشته بود

#87

بشد خسته از جنگ فرفوریوس

✦

دریده درفش و نگونسار کوس

#88

سواران ایران بسان پلنگ

✦

به هامون کجا غرمش آید بچنگ

#89

پس رومیان در همی‌تاختند

✦

در و دشت ازیشان بپرداختند

#90

چنان هم همی‌رفت با ساز جنگ

✦

همه نیزه و گُرز و خنجر به چنگ

#91

سپه را بهامونی اندر کشید

✦

برآوردهٔ دیگر آمد پدید

#92

دزی بود با لشکر و بوق و کوس

✦

کجا خواندندیش قالینیوس

#93

سر باره برتر ز پر عقاب

✦

یکی کنده‌ای گردش اندر پر آب

#94

یکی شارستان گردش اندر فراخ

✦

پر ایوان و پالیز و میدان و کاخ

#95

ز رومی سپاهی بزرگ اندروی

✦

همه نامداران پرخاشجوی

#96

دو فرسنگ پیش اندرون بود شاه

✦

سیه گشت گیتی ز گرد سپاه

#97

خروشی برآمد ز قالینیوس

✦

کزان نعره اندک شد آواز کوس

#98

بدان شارستان در نگه کرد شاه

✦

همی هر زمانی فزون شد سپاه

#99

ز دروازها جنگ برساختند

✦

همه تیر و قاروره انداختند

#100

چو خورشید تابنده برگشت زرد

✦

ز گردنده یک بهره شد لاژورد

#101

ازان بارهٔ دز نماند اندکی

✦

همه شارستان با زمی شد یکی

#102

خروشی برآمد ز درگاه شاه

✦

که ای نامداران ایران سپاه

#103

همه پاک زین شهر بیرون شوید

✦

به تاریکی اندر به هامون شوید

#104

اگر هیچ بانگ زن و مرد پیر

✦

وگر غارت و شورش و داروگیر

#105

به گوش من آید بتاریک شب

✦

که بگشاید از رنج یک مردلب

#106

هم اندر زمان آنک فریاد ازوست

✦

پر از کاه بینند آگنده پوست

#107

چو برزد ز خرچنگ تیغ آفتاب

✦

بفرسود رنج و بپالود خواب

#108

تبیره برآمد ز درگاه شاه

✦

گرانمایگان برگرفتند راه

#109

ازان دز و آن شارستان مرد و زن

✦

به درگاه کسری شدند انجمن

#110

که ایدر ز جنگی سواری نماند

✦

بدین شارستان نامداری نماند

#111

همه کشته و خسته شد بی‌گناه

✦

گه آمد که بخشایش آید ز شاه

#112

زن و کودک خرد و برنا و پیر

✦

نه خوب آید از داد یزدان اسیر

#113

چنان شد دز و باره و شارستان

✦

کزان پس ندیدند جز خارستان

#114

چو قیصر گنهکار شد ما که‌ایم

✦

بقالینیوس اندرون بر چه‌ایم

#115

بران رومیان بر ببخشود شاه

✦

گنهکار شد رسته و بیگناه

#116

بسی خواسته پیش ایشان بماند

✦

وزان جایگه نیز لشکر براند

#117

هران کس که بود از در کارزار

✦

ببستند بر پیل و کردند بار

#118

به انطاکیه در خبر شد ز شاه

✦

که با پیل و لشکر بیامد به راه

#119

سپاهی بران شهر شد بی‌کران

✦

دلیران رومی و کنداوران

#120

سه روز اندران شاه را شد درنگ

✦

بدان تا نباشد به بیداد جنگ

#121

چهارم سپاه اندر آمد چو کوه

✦

دلیران ایران گروها گروه

#122

برفتند یک سر سواران روم

✦

ز بهر زن و کودک و گنج و بوم

#123

به شهر اندر آمد سراسر سپاه

✦

پیی را نبد بر زمین نیز راه

#124

سه جنگ گران کرده شد در سه روز

✦

چهارم چو بفروخت گیتی‌فروز

#125

گشاده شد آن مرز آباد بوم

✦

سواری ندیدند جنگی بروم

#126

بزرگان که با تخت و افسر بدند

✦

هم آنکس که گنجور قیصر بدند

#127

به شاه جهاندار دادند گنج

✦

به چنگ آمدش گنج چون دید رنج

#128

اسیران و آن گنج قیصر به راه

✦

به سوی مداین فرستاد شاه

#129

وزیشان هران کس که جنگی بدند

✦

نهادند بر پشت پیلان ببند

#130

زمین دید رخشان‌تر از چرخ ماه

✦

بگردید بر گرد آن شهر شاه

#131

ز بس باغ و میدان و آب روان

✦

همی تازه شد پیر گشته جهان

#132

چنین گفت با موبدان شهریار

✦

که انطاکیه است این اگر نوبهار

#133

کسی کو ندیدست خرم بهشت

✦

ز مشک اندرو خاک وز زر خشت

#134

درختش ز یاقوت و آبش گلاب

✦

زمینش سپهر آسمان آفتاب

#135

نگه کرد باید بدین تازه بوم

✦

که آباد بادا همه مرز روم

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما