🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
135 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۴ - نبردها و فتح شهرهای روم
چون هنگام نبرد با قیصر روم نزدیک آمد، کسری نوشین‌روan بزم و رزم را در هم آمیخت؛ هر شب هزار گوهرآگین و پهلوان بر سفرهٔ شاهی می‌نشستند و شاهنشاه خزانه‌ها گشود تا سپاهیان را از درم و دینار سرشار سازد. آن‌گاه فرماندهان و ارکان دولت را بر پای داشت و ساختار لشکر را استوار نمود: سپهدار شیروی بهرام را که مردی پرتدبیر و گران‌سنگ بود پیشرو سپاه کرد، جناح چپ را به فرهاد سپرد، میمنه و مقدمهٔ بنه را به گشسب جهان‌جوی واگذاشت، قلبگاه رزمگاه را به مهران که دلی پولادین در کینه‌خواهی داشت سپرد و هرمزد خراد را بر طلایه گماشت.

شاهنشاه کارآگاهان و جاسوسان را به هر سو فرستاد تا هیچ رازی پنهان نماند. سپس سالارزادگان و بزرگان سپاه را گرد آورد و پندی داد که بنیاد دادگری نظامی بود: سوگند خورد به پروردگار کیوان و بهرام و خورشید که اگر سواری از راه داد خارج شود، رنجی به درویش یا توانگری رساند، کشتزاری را زیر سم اسب بکوبد یا میوه‌ای از درختی بی‌فرمان بچیند، گردنش به تیغ کشیده خواهد شد. شاه خود پیشاپیش طلایه و در قلب لشکر حرکت می‌کرد و بر همه‌چیز نظارت داشت. جارچی شاه، رشنواد، بر دوان در میان خیمه‌ها و خرگاه‌ها گشت و فرمان دادگرانهٔ کسری را به گوش همگان رساند تا بدانند تجاوز از حد، مرگی دردناک را به دنبال دارد.

کسری در جنگ نیز شیوه‌ای خردمندانه داشت؛ نخست فرستاده‌ای راستگو می‌فرستاد تا راه آشتی و داد را بگشاید و اگر دشمن سرکشی می‌کرد، همچون نهنگی ژیان در نبرد فرومی‌رفت و مال و ملک آنان را به تاراج می‌داد. فروغ دادگری او همچون خورشید بر تر و خشک می‌تابید و جنگ و بخشش برای او همپایه بود.

چون سپاه ایران به حصار استوار شوراب رسید—دژی که پیِ آن در آب و باره‌اش در سحاب بود—کسری از چهار سو منجنیق‌ها برپا کرد. با گردش خورشید، حصار جاثلیق خرد شد، خاک با دود و آتش درآمیخت و آواز زاریِ روم برآمد. کسری بزرگان دژ را به بند کشید و با بنه بر پیلان نهاد، اما بر زیردستنان ستم ننمود.

سپس روی به دژ «آرایش روم» نهاد که گنجینهٔ قیصر در آن نهان بود. تیربارانی همچون تگرگ بهاران به راه انداخت و گنج قیصر را میان سپاهیان بخشید. مردمان و کودکان نالان به پیشگاه شاه آمدند و امان خواستند؛ کسری گناهشان را بخشید و بر آنان خواسته بخشید.

در ادامه، سپاه قیصر به فرماندهی پهلوانی بزرگ به نام فرفوریوس پدیدار شد. نوشین‌روان به لبخندی سپاه را صف کشید و ایرانیان بسان پلنگانی بر غرم افتادند؛ درفش فرفوریوس دریده شد و رومیان سرگردان گریختند. کسری سپس به دژ قالینیوس رسید؛ شهری بزرگ با خندقی پرآب و باره‌ای بلندتر از پر عقاب. پس از نبردی سهمگین که تیر و قاروره‌های آتشین فرو می‌بارید، دژ با خاک یکسان شد. کسری برای جلوگیری از آسیب به زنان و کودکان، فرمان داد سپاه شبانه از شهر بیرون رود تا غارت و ستمی رخ ندهد. با سپیده‌دم، مردمان شهر به پوزش آمدند و شاه آنان را بخشید و از آنان گذشت.

سرانجام خبر به انطاکیه رسید. کسری سه روز پشت بارو ماند تا مگر بدون خونریزی تسلیم شوند، اما روز چهارم سپاه ایران چون کوهی خروشان فرود آمد و شهر را گشود. گنجوران و بزرگان روم تاج و گنج به شاه سپردند و اسیران جنگی به مداین فرستاده شدند. کسری چون در انطاکیه بگردید، با باغ‌ها، کاخ‌ها و چشمه‌های بوستان‌آسا روبرو شد و در شگفت افتاد؛ بدان سان که به موبدان گفت این انطاکیه نیست، بلکه بهشتی تازه و نوبهار زمین است.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: