✦

دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖

64 بیت در این گفتار

برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید

دوگانه شعر و نثر روایت منثور داستان (Prose Retelling) ابیات اصیل شاهنامه (Distichs)

بخش ۳۷ - پندهای نخستین بزرجمهر در انجمن

چو نان خورده شد جام می‌خواستند

✦

به می جان روشن بیاراستند

بدانندگان شاه بیدار گفت

✦

که دانش گشاده کنید از نهفت

هران کس که دارد به دل دانشی

✦

بگوید مرا زو بود رامشی

ازیشان هران کس که دانا بدند

✦

بگفتن دلیر و توانا بدند

زبان برگشادند برشهریار

✦

کجا بود داننده را خواستار

چو بوزرجمهر آن سخنها شنید

✦

بدانش نگه کردن شاه دید

یکی آفرین کرد و بر پای خاست

✦

چنین گفت کای داور داد و راست

زمین بنده تاج وتخت تو باد

✦

فلک روشن از روی و بخت تو باد

گر ای دون که فرمان دهی بنده را

✦

که بگشاید از بند گوینده را

#10

بگویم و گر چند بی‌مایه‌ام

✦

بدانش در از کمترین پایه‌ام

#11

نکوهش نباشد که دانا زبان

✦

گشاده کند نزد نوشین‌روان

#12

نگه کرد کسری بداننده گفت

✦

که دانش چرا باید اندر نهفت

#13

جوان برزبان پادشاهی نمود

✦

ز گفتار او روشنایی فزود

#14

بدو گفت روشن روان آنکسی

✦

که کوتاه گوید به معنی بسی

#15

کسی را که مغزش بود پرشتاب

✦

فراوان سخن باشد و دیر یاب

#16

چو گفتار بیهوده بسیار گشت

✦

سخن گوی در مردمی خوارگشت

#17

هنرجوی و تیمار بیشی مخور

✦

که گیتی سپنجست و ما بر گذر

#18

همه روشنیهای تو راستیست

✦

ز تاری وکژی بباید گریست

#19

دل هرکسی بندهٔ آرزوست

✦

وزو هر یکی را دگرگونه خوست

#20

سر راستی دانش ایزدست

✦

چو دانستیش زو نترسی بدست

#21

خردمند ودانا و روشن روان

✦

تنش زین جهانست وجان زان جهان

#22

هران کس که در کار پیشی کند

✦

همه رای وآهنگ بیشی کند

#23

بنایافت رنجه مکن خویشتن

✦

که تیمارجان باشد و رنج تن

#24

ز نیرو بود مرد را راستی

✦

ز سستی دروغ آید وکاستی

#25

ز دانش چوجان تو را مایه نیست

✦

به از خامشی هیچ پیرایه نیست

#26

چو بردانش خویش مهرآوری

✦

خرد را ز تو بگسلد داوری

#27

توانگر بود هر کرا آز نیست

✦

خنک بنده کش آز انباز نیست

#28

مدارا خرد را برادر بود

✦

خرد بر سر جان چو افسر بود

#29

چو دانا تو را دشمن جان بود

✦

به از دوست مردی که نادان بود

#30

توانگر شد آنکس که خشنود گشت

✦

بدو آز و تیمار او سود گشت

#31

بآموختن گر فروتر شوی

✦

سخن را ز دانندگان بشنوی

#32

به گفتار گرخیره شد رای مرد

✦

نگردد کسی خیره همتای مرد

#33

هران کس که دانش فرامش کند

✦

زبان را به گفتار خامش کند

#34

چوداری به دست اندرون خواسته

✦

زر و سیم و اسبان آراسته

#35

هزینه چنان کن که بایدت کرد

✦

نشاید گشاد و نباید فشرد

#36

خردمند کز دشمنان دور گشت

✦

تن دشمن او را چو مزدور گشت

#37

چو داد تن خویشتن داد مرد

✦

چنان دان که پیروز شد در نبرد

#38

مگو آن سخن کاندرو سود نیست

✦

کزان آتشت بهره جز دود نیست

#39

میندیش ازان کان نشاید بدن

✦

نداند کس آهن به آب آژدن

#40

فروتن بود شه که دانا بود

✦

به دانش بزرگ و توانا بود

#41

هر آنکس که او کردهٔ کردگار

✦

بداند گذشت از بد روزگار

#42

پرستیدن داور افزون کند

✦

ز دل کاوش دیو بیرون کند

#43

بپرهیزد از هرچ ناکردنیست

✦

نیازارد آن را که نازردنیست

#44

به یزدان گراییم فرجام کار

✦

که روزی ده اویست و پروردگار

#45

ازان خوب گفتار بوزرجمهر

✦

حکیمان همه تازه کردند چهر

#46

یکی انجمن ماند اندر شگفت

✦

که مرد جوان آن بزرگی گرفت

#47

جهاندار کسری درو خیره ماند

✦

سرافراز روزی دهان را بخواند

#48

بفرمود تا نام او سر کنند

✦

بدانگه که آغاز دفتر کنند

#49

میان مهان بخت بوزرجمهر

✦

چو خورشید تابنده شد بر سپهر

#50

ز پیش شهنشاه برخاستند

✦

برو آفرینی نو آراستند

#51

بپرسش گرفتند زو آنچ گفت

✦

که مغز ودلش باخرد بود جفت

#52

زبان تیز بگشاد مرد جوان

✦

که پاکیزه دل بود و روشن‌روان

#53

چنین گفت کز خسرو دادگر

✦

نپیچید باید به اندیشه سر

#54

کجا چون شبانست ما گوسفند

✦

و گر ما زمین او سپهر بلند

#55

نشاید گذشتن ز پیمان اوی

✦

نه پیچیدن از رای و فرمان اوی

#56

بشادیش باید که باشیم شاد

✦

چو داد زمانه بخواهیم داد

#57

هنرهاش گسترده اندرجهان

✦

همه راز او داشتن درنهان

#58

مشو با گرامیش کردن دلیر

✦

کزآتش بترسد دل نره شیر

#59

اگر کوه فرمانش دارد سبک

✦

دلش خیره خوانیم و مغزش تنک

#60

همه بد ز شاهست و نیکی زشاه

✦

کزو بند و چاهست و هم تاج و گاه

#61

سرتاجور فر یزدان بود

✦

خردمند ازو شاد وخندان بود

#62

ازآهرمنست آن کزو شاد نیست

✦

دل و مغزش از دانش آباد نیست

#63

شنیدند گفتار مرد جوان

✦

فروبست فرتوت را زو زبان

#64

پراگنده گشتند زان انجمن

✦

پر از آفرین روز و شبشان دهن

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما