✦

دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖

76 بیت در این گفتار

برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید

دوگانه شعر و نثر روایت منثور داستان (Prose Retelling) ابیات اصیل شاهنامه (Distichs)

بخش ۴۱ - نشست پنجم: گفتگو درباره دانش، دبیری و آداب

برین نیزبگذشت یک هفته ماه

✦

نشست از بر تخت پیروز شاه

به یک دست موبد که بودش وزیر

✦

به دست دگر یزدگرد دبیر

همان گرد بر گرد او موبدان

✦

سخن گو چو بوزرجمهر جوان

به بوزرجمهر آن زمان گفت شاه

✦

که‌ای مرد پر دانش و نیک‌خواه

سخنها که جان را بود سودمند

✦

همی مرد بی‌ارز گردد بلند

ازو گنج گویا نگیرد کمی

✦

شنودن بود مرد را خرمی

چنین گفت موبد به بوزرجمهر

✦

که‌ای نامورتر ز گردان سپهر

چه دانی که بیشیش بگزایدت

✦

چوکمی بود روز بفزایدت

چنین داد پاسخ که کمتر خوری

✦

تن آسان شوی هم روان پروری

#10

ز کردار نیکی چو بیشی کنی

✦

همی برهماورد پیشی کنی

#11

چنین گفت پس یزدگرد دبیر

✦

که‌ای مرد گوینده و یاد گیر

#12

سه آهو کدامند با دل به راز

✦

که دارند وهستند زان بی‌نیاز

#13

چنین داد پاسخ که باری نخست

✦

دل از عیب جستن ببایدت شست

#14

بی‌آهو کسی نیست اندر جهان

✦

چه در آشکار و چه اندر نهان

#15

چومهتر بود بر تو رشک آوری

✦

چوکهتر بود زو سرشک آوری

#16

سه دیگر سخن چین و دوروی مرد

✦

بران تا برانگیزد از آب گرد

#17

چو گوینده‌ای کو نه برجایگاه

✦

سخن گفت و زو دور شد فر و جاه

#18

همان کو سخن سر به سر نشنود

✦

نداند به گفتار و هم نگرود

#19

به چیزی ندارد خردمند چشم

✦

کزو بازماند بپیچد ز خشم

#20

بپرسید پس موبد موبدان

✦

که این برتر از دانش بخردان

#21

کسی نیست بی‌آرزو درجهان

✦

اگر آشکارست و گر در نهان

#22

همان آرزو را پدیدست راه

✦

که پیدا کند مرد را دستگاه

#23

کدامین ره آید تو را سودمند

✦

کدامست با درد و رنج و گزند

#24

چنین داد پاسخ که راه از دو سوست

✦

گذشتن تو را تا کدام آرزوست

#25

ز گیتی یکی بازگشتن به خاک

✦

که راهی درازست با بیم و باک

#26

خرد باشدت زین سخن رهنمون

✦

بدین پرسش اندر چرایی و چون

#27

خرد مرد راخلعت ایزدیست

✦

سزاوار خلعت نگه کن که کیست

#28

تنومند را کو خرد یار نیست

✦

به گیتی کس او را خریدار نیست

#29

نباشد خرد جان نباشد رواست

✦

خرد جان پاکست و ایزد گو است

#30

چوبنیاد مردی بیاموخت مرد

✦

سرافراز گردد به ننگ و نبرد

#31

ز دانش نخستین به یزدان گرای

✦

که او هست و باشد همیشه به جای

#32

بدو بگروی کام دل یافتی

✦

رسیدی به جایی که بشتافتی

#33

دگر دانش آنست کز خوردنی

✦

فراز آوری روی آوردنی

#34

بخورد و بپوشش به یزدان گرای

✦

بدین دار فرمان یزدان به جای

#35

گر آیدت روزی به چیزی نیاز

✦

به دشت و به گنج و به پیلان مناز

#36

هم از پیشه‌ها آن گزین کاندروی

✦

ز نامش نگردد نهان آبروی

#37

همان دوستی باکسی کن بلند

✦

که باشد بسختی تو را سودمند

#38

تو در انجمن خامشی برگزین

✦

چوخواهی که یک سر کنند آفرین

#39

چو گویی همان گوی کموختی

✦

به آموختن درجگر سوختی

#40

سخن سنج و دینار گنجی مسنج

✦

که در دانشی مرد خوارست گنج

#41

روان در سخن گفتن آژیرکن

✦

کمان کن خرد را سخن تیرکن

#42

چو رزم آیدت پیش هشیار باش

✦

تنت را ز دشمن نگهدار باش

#43

چو بدخواه پیش توصف برکشید

✦

تو را رای وآرام باید گزید

#44

برابر چو بینی کسی هم نبرد

✦

نباید که گردد تو را روی زرد

#45

تو پیروزی ار پیشدستی کنی

✦

سرت پست گردد چوسستی کنی

#46

بدانگه که اسب افگنی هوش دار

✦

سلیح هم آورد را گوش دار

#47

گرو تیز گردد تو زو برمگرد

✦

هشیوار یاران گزین در نبرد

#48

چودانی که با او نتابی مکوش

✦

ببرگشتن از رزم باز آر هوش

#49

چنین هم نگه دار تن در خورش

✦

نباید که بگزایدت پرورش

#50

بخور آن چنان کان بنگزایدت

✦

ببیشی خورش تن بنفزایدت

#51

مکن درخورش خویش را چار سوی

✦

چنان خور که نیزت کند آرزوی

#52

ز می نیزهم شادمانی گزین

✦

که مست ازکسی نشنود آفرین

#53

چو یزدان پسندی پسندیده‌ای

✦

جهان چون تنست و تو چون دیده‌ای

#54

بسی از جهان آفرین یاد کن

✦

پرستش برین یاد بنیاد کن

#55

به ژرفی نگهدار هنگام را

✦

به روز و به شب گاه آرام را

#56

چودانی که هستی سرشته ز خاک

✦

فرامش مکن راه یزدان پاک

#57

پرستش ز خورد ایچ کمتر مکن

✦

تو نو باش گرهست گیتی کهن

#58

به نیکی گرای و غنیمت شناس

✦

همه ز آفریننده دار این سپاس

#59

مگرد ایچ گونه به گرد بدی

✦

به نیکی گر ایی اگر بخردی

#60

ستوده‌ترآنکس بود در جهان

✦

که نیکش بود آشکار و نهان

#61

هوا را مبر پیش رای وخرد

✦

کزان پس خرد سوی تو ننگرد

#62

چوخواهی که رنج تو آید به بر

✦

ز آموزگاران مپرتاب سر

#63

دبیری بیاموز فرزند را

✦

چوهستی بود خویش و پیوند را

#64

دبیری رساند جوان را به تخت

✦

کند نا سزا را سزاوار بخت

#65

دبیریست از پیشه‌ها ارجمند

✦

کزو مرد افگنده گردد بلند

#66

چو با آلت و رای باشد دبیر

✦

نشیند بر پادشا ناگزیر

#67

تن خویش آژیر دارد ز رنج

✦

بیابد بی‌اندازه از شاه گنج

#68

بلاغت چو با خط گرد آیدش

✦

براندیشه معنی بیفزایدش

#69

ز لفظ آن گزیند که کوتاه‌تر

✦

بخط آن نماید که دلخواه‌تر

#70

خردمند باید که باشد دبیر

✦

همان بردبار و سخن یادگیر

#71

هشیوار و سازیدهٔ پادشا

✦

زبان خامش از بد به تن پارسا

#72

شکیبا و با دانش و راست‌گوی

✦

وفادار و پاکیزه و تازه‌روی

#73

چو با این هنرها شود نزد شاه

✦

نشاید نشستن مگر پیش گاه

#74

سخنها چوبشنید از و شهریار

✦

دلش تازه شد چون گل اندر بهار

#75

چنین گفت کسری به موبد که رو

✦

ورا پایگاهی بیارای نو

#76

درم خواه و خلعت سزاوار اوی

✦

که در دل نشسته‌ست گفتار اوی

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما