بخش ۷۱ - ساخت شطرنج برای نشان دادن صحنه جنگ به مادر
#1
پر از درد شد گو بایوان خویش
✦
جهاندیده فرزانه را خواند پیش
#2
بگفت آنچ با مادرش رفته بود
✦
ز مادر که برآتش آشفته بود
#3
نشستند هر دو بهم رای زن
✦
گو و مرد فرزانه بی‌انجمن
#4
بدو گفت فرزانه کای نیکخوی
✦
نگردد بما راست این آرزوی
#5
ز هر سو بخوانیم برنا و پیر
✦
کجا نامداری بود تیزویر
#6
ز کشمیر وز دنبر و مرغ و مای
✦
وزان تیزویران جوینده رای
#7
ز دریا و از کنده ورزمگاه
✦
بگوییم با مرد جوینده راه
#8
سواران بهر سو پراگند گو
✦
بجایی که بد موبدی پیشرو
#9
سراسر بدرگاه شاه آمدند
✦
بدان نامور بارگاه آمدند
#10
جهاندار بنشست با موبدان
✦
بزرگان دانادل و بخردان
#11
صفت کرد فرزانه آن رزمگاه
✦
که چون رفت پیکار جنگ وسپاه
#12
ز دریا و از کنده و آبگیر
✦
یکایک بگفتند با تیزویر
#13
نخفتند زایشان یکی تیره شب
✦
نه بر یکدگر برگشادند لب
#14
ز میدان چو برخاست آواز کوس
✦
جهاندیدگان خواستند آبنوس
#15
یکی تخت کردند از چارسوی
✦
دومرد گرانمایه و نیکخوی
#16
همانند آن کنده و رزمگاه
✦
بروی اندر آورده روی سپاه
#17
بران تخت صدخانه کرده نگار
✦
صفی کرد او لشکر کارزار
#18
پس آنگه دولشکر زساج و زعاج
✦
دو شاه سرافراز با پیل وتاج
#19
پیاده بدید اندرو با سوار
✦
همه کرده آرایش کارزار
#20
ز اسبان و پیلان و دستور شاه
✦
مبارز که اسب افگند بر سپاه
#21
همه کرده پیکر به آیین جنگ
✦
یک تیز وجنبان یکی با درنگ
#22
بیاراسته شاه قلب سپاه
✦
ز یک دست فرزانهٔ نیک‌خواه
#23
ابر دست شاه از دو رویه دو پیل
✦
ز پیلان شده گرد همرنگ نیل
#24
دو اشتر بر پیل کرده به پای
✦
نشانده برایشان دو پاکیزه رای
#25
به زیر شتر در دو اسب و دو مرد
✦
که پرخاش جویند روز نبرد
#26
مبارز دو رخ بر دو روی دوصف
✦
ز خون جگر بر لب آورده کف
#27
پیاده برفتی ز پیش و ز پس
✦
کجا بود در جنگ فریادرس
#28
چو بگذاشتی تا سر آوردگاه
✦
نشستی چو فرزانه بر دست شاه
#29
همان نیز فرزانه یک خانه بیش
✦
نرفتی نبودی ازین شاه پیش
#30
سه خانه برفتی سرافراز پیل
✦
بدیدی همه رزم گه از دو میل
#31
سه خانه برفتی شتر همچنان
✦
برآورد گه بر دمان و دنان
#32
نرفتی کسی پیش رخ کینه‌خواه
✦
همی‌تاختی او همه رزمگاه
#33
همی‌راند هر یک به میدان خویش
✦
برفتن نکردی کسی کم و بیش
#34
چو دیدی کسی شاه را در نبرد
✦
به آواز گفتی که شاها بگرد
#35
ازان پس ببستند بر شاه راه
✦
رخ و اسب و فرزین و پیل و سپاه
#36
نگه کرد شاه اندران چارسوی
✦
سپه دید افگنده چین در بروی
#37
ز اسب و ز کنده برو بسته راه
✦
چپ و راست و پیش و پس اندر سپاه
#38
شد از رنج وز تشنگی شاه مات
✦
چنین یافت از چرخ گردان برات
#39
ز شطرنج طلخند بد آرزوی
✦
گوآن شاه آزاده و نیکخوی
#40
همی‌کرد مادر ببازی نگاه
✦
پر از خون دل از بهر طلخند شاه
#41
نشسته شب و روز پر درد وخشم
✦
ببازی شطرنج داده دو چشم
#42
همه کام و رایش به شطرنج بود
✦
ز طلخند جانش پر از رنج بود
#43
همیشه همی‌ریخت خونین سرشک
✦
بران درد شطرنج بودش پزشک
#44
بدین گونه بد تا چمان و چران
✦
چنین تا سر آمد بروبر زمان
#45
سرآمد کنون برمن این داستان
✦
چنان هم که بشنیدم ازباستان
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.