بخش ۶۸ - جنگ میان گو و طلخند | میز خوانش حماسه

#1

نخستین بیاراست طلخند جنگ

✦

نبودش به جنگ دلیران درنگ

#2

سرگنجهای پدر بر گشاد

✦

سپه راهمه ترگ وجوشن بداد

#3

همه شهر یکسر پر از بیم شد

✦

دل مرد بخرد بدو نیم شد

#4

که تا چون بود گردش آسمان

✦

کرا برکشد زین دومهتر زمان

#5

همه کشور آگاه شد زین دو شاه

✦

دمادم بیامد زهر سو سپاه

#6

بپوشید طلخند جوشن نخست

✦

به خون ریختن چنگها را بشست

#7

بیاورد گو نیز خفتان وخود

✦

همی‌داد جان پدر را درود

#8

بدان تندی ازجای برخاستند

✦

همی پشت پیلان بیاراستند

#9

نهادند برکوهه پیل زین

✦

توگفتی همی راه جوید زمین

#10

همه دشت پر زنگ وهندی درای

✦

همه گوش پر ناله کرنای

#11

به لشکر گه آمد دوشاه جوان

✦

همه بهر بیشی نهاده روان

#12

سپهر اندران رزمگه خیره شد

✦

ز گرد سپه چشمها تیره شد

#13

بر آمد خروشیدن گاو دم

✦

ز دو رویه آواز رویینه خم

#14

بیاراست با میمنه میسره

✦

تو گفتی زمین کوه شد یکسره

#15

دولشکر کشیدند صف بر دو میل

✦

دو شاه سرافراز بر پشت پیل

#16

درفشی درفشان به سر بر به پای

✦

یکی پیکرش ببر و دیگر همای

#17

پیاده به پیش اندرون نیزه‌دار

✦

سپردار و شایستهٔ کار زار

#18

نگه کرد گو اندران دشت جنگ

✦

هوا دید چون پشت جنگی پلنگ

#19

همه کام خاک وهمه دشت خون

✦

بگرد اندرون نیزه بد رهنمون

#20

به طلخند هرچند جانش بسوخت

✦

ز خشم او دو چشم خرد رابدوخت

#21

گزین کرد مردی سخنگوی گو

✦

کزان مهتران او بدی پیشرو

#22

که رو پیش طلخند و او را بگوی

✦

که بیداد جنگ برادر مجوی

#23

که هر خون که باشد برین ریخته

✦

تو باشی بدان گیتی آویخته

#24

یکی گوش بگشای بر پندگو

✦

به گفتار بدگوی غره مشو

#25

نباید که از ما بدین کارزار

✦

نکوهش بود در جهان یادگار

#26

که این کشور هند ویران شود

✦

کنام پلنگان و شیران شود

#27

بپرهیز ازین جنگ و آویختن

✦

به بیداد بر خیره خون ریختن

#28

دل من بدین آشتی شاد کن

✦

ز فام خرد گردن آزاد کن

#29

ازین مرز تا پیش دریای چین

✦

تو راباد چندانک خواهی زمین

#30

همه مهر با جان برابر کنیم

✦

تو را بر سرخویش افسر کنیم

#31

ببخشیم شاهی به کردار گنج

✦

که این تخت و افسر نیرزد به رنج

#32

وگر چند بیداد جویی همه

✦

پراگندن گرد کرده رمه

#33

بدین گیتی اندر نکوهش بود

✦

همین رابدان سر پژوهش بود

#34

مکن ای برادر به بیداد رای

✦

که بیداد را نیست با داد پای

#35

فرستاده چون پیش طلخند شد

✦

به پیغام شاه از در پند شد

#36

چنین داد پاسخ که او را بگوی

✦

که درجنگ چندین بهانه مجوی

#37

برادر نخوانم تو را من نه دوست

✦

نه مغز تو از دودهٔ ما نه پوست

#38

همه پادشاهی تو ویران کنی

✦

چوآهنگ جنگ دلیران کنی

#39

همه بدسگالان به نزد تواند

✦

به بهرام روز اورمزد تواند

#40

گنهکار هم پیش یزدان تویی

✦

که بد نام و بد گوهر و بد خویی

#41

ز خونی که ریزند زین پس به کین

✦

تو باشی به نفرین و من به آفرین

#42

و دیگر که گفتی ببخشیم تاج

✦

هم این مرزبانی و این تخت عاج

#43

هر آنگه که تو شهریاری کنی

✦

مرا مرز بخشی و یاری کنی

#44

نخواهم که جان باشد اندر تنم

✦

وگر چشم برتاج شاه افگنم

#45

کنون جنگ را بر کشیدم رده

✦

هوا شد چو دیبا به زر آژده

#46

ز تیر و ز ژوپین و نوک سنان

✦

نداند کنون گورکیب ازعنان

#47

برآورد گه بر سرافشان کنم

✦

همه لشکرش را خروشان کنم

#48

بران سان سپاه اندر آرم به جنگ

✦

که سیرآید ازجنگ جنگی پلنگ

#49

بیارند گو را کنون بسته دست

✦

سپاهش ببینند هر سو شکست

#50

که ازبندگان نیز با شهریار

✦

نپوشد کسی جوشن کارزار

#51

چو پاسخ شنید آن خردمند مرد

✦

بیامد همه یک به یک یاد کرد

#52

غمی شد دل گوچو پاسخ شنید

✦

که طلخند را رای پاسخ ندید

#53

پر اندیشه فرزانه را پیش خواند

✦

ز پاسخ فراوان سخنها براند

#54

بدو گفت کای مرد فرهنگ جوی

✦

یکی چارهٔ کار با من بگوی

#55

همه دشت خونست و بی تن سرست

✦

روان را گذر بر جهانداورست

#56

نباید کزین جنگ فرجام کار

✦

به ما بازماند بد روزگار

#57

بدو گفت فرزانه کای شهریار

✦

نباید تو را پندآموزگار

#58

گر از من همی بازجویی سخن

✦

به جنگ برادر درشتی مکن

#59

فرستاده‌ای تیز نزدیک اوی

✦

سرافراز با دانش و نرم گوی

#60

بباید فرستاد و دادن پیام

✦

بگردد مگر او ازین جنگ رام

#61

بدو ده همه گنج نابرده رنج

✦

تو جان برادر گزین کن ز گنج

#62

چو باشد تو را تاج و انگشتری

✦

به دینار با او مکن داوری

#63

نگه کردم از گردش آسمان

✦

بدین زودی او را سرآید زمان

#64

ز گردنده هفت اختر اندر سپهر

✦

یکی را ندیدم بدو رای ومهر

#65

تبه گردد او هم بدین دشت جنگ

✦

نباید گرفتن خود این کار تنگ

#66

مگر مهر شاهی و تخت و کلاه

✦

بدان تات بد دل نخواند سپاه

#67

دگر هرچ خواهد ز اسب و ز گنج

✦

بده تا نباشد روانش به رنج

#68

تو گر شهریاری و نیک‌اختری

✦

به کار سپهری تواناتری

#69

ز فرزانه بشنید شاه این سخن

✦

دگر باره رای نوافگند بن

#70

ز درد برادر پر از آب روی

✦

گزین کرد نیک اختری چرب‌گوی

#71

بدوگفت گو پیش طلخند شو

✦

بگویش که پر درد و رنجست گو

#72

ازین گردش رزم و این کارزار

✦

همی‌خواهد از داور کردگار

#73

که گرداند اندر دلت هوش ومهر

✦

به تابی ز جنگ برادر توچهر

#74

به فرزانه‌ای کو به نزدیک تست

✦

فروزندهٔ جان تاریک تست

#75

بپرس از شمار ده و دو و هفت

✦

که چون خواهد این کار بیداد رفت

#76

اگر چند تندی و کنداوری

✦

هم از گردش چرخ برنگذری

#77

همه گرد بر گرد ما دشمنست

✦

جهانی پر از مردم ریمنست

#78

همان شاه کشمیر وفغفور چین

✦

که تنگست از ایشان به ما بر زمین

#79

نکوهیده باشیم ازین هر دو روی

✦

هم از نامداران پرخاشجوی

#80

که گویند کز بهر تخت وکلاه

✦

چرا ساخت طلخند و گو رزمگاه

#81

به گوهر مگر هم نژاده نیند

✦

همان از گهر پاکزاده نیند

#82

ز لشکر گر آیی به نزدیک من

✦

درفشان کنی جان تاریک من

#83

ز دینار و دیبا و از اسب و گنج

✦

ببخشم نمانم که مانی به رنج

#84

هم از دست من کشور و مهر و تاج

✦

بیابی همان یاره و تخت عاج

#85

زمهر برادر تو را ننگ نیست

✦

مگر آرزویت جز از جنگ نیست

#86

اگر پند من سر به سر نشنوی

✦

به فرجام زین بد پشیمان شوی

#87

فرستاده آمد چو باد دمان

✦

به نزدیک طلخند تیره روان

#88

بگفت آنچ بشنید و بفزود نیز

✦

ز شاهی و ز گنج و دینار و چیز

#89

چو بشنید طلخند گفتار اوی

✦

خردمندی و رای و دیدار اوی

#90

ازان کآسمان را دگر بود راز

✦

بگفت برادر نیامد فراز

#91

چنین داد پاسخ که گو رابگوی

✦

که هرگز مبادی جز از چاره جوی

#92

بریده زوانت بشمشیر بد

✦

تنت سوخته ز آتش هیربد

#93

شنیدم همه خام گفتار تو

✦

نبینم جز از چاره بازار تو

#94

چگونه دهی گنج و شاهی بمن

✦

توخود کیستی زین بزرگ انجمن

#95

توانایی و گنج و شاهی مراست

✦

ز خورشید تا آب و ماهی مراست

#96

همانا زمانت فراز آمدست

✦

کت اندیشه‌های دراز آمدست

#97

سپاه ایستاده چنین بر دومیل

✦

ز آورد مردان و پیکار پیل

#98

بیارای لشکر فراز آر جنگ

✦

به رزم آمدی چیست رای درنگ

#99

چنان بینی اکنون ز من دستبرد

✦

که روزت ستاره بباید شمرد

#100

ندانی جز افسون و بند و فریب

✦

چودیدی که آمد بپیشت نشیب

#101

ازاندیشه‌ای دور و ز تاج و تخت

✦

نخواند تو را دانشی نیکبخت

#102

فرستاده آمد سری پر ز باد

✦

همه پاسخ پادشا کرد یاد

#103

چنین تا شب تیره بنمود روی

✦

فرستاده آمد همی زین بدوی

#104

فرود آمدند اندران رزمگاه

✦

یکی کنده کندند پیش سپاه

#105

طلایه همی‌گشت بر گرد دشت

✦

بدین گونه تارامش اندر گذشت

#106

چوبرزد سر از برج شیرآفتاب

✦

زمین شد بکردار دریای آب

#107

یکی چادر آورد خورشید زرد

✦

بگسترد برکشور لاژورد

#108

برآمد خروشیدن کرنای

✦

هم آواز کوس از دو پرده سرای

#109

درفش دو شاه نوآمد به دید

✦

سپه میمنه میسره برکشید

#110

دو شاه سرافراز در قلبگاه

✦

دو دستور فرزانه درپیش شاه

#111

به فرزانهٔ خویش فرمود گو

✦

که گوید به آواز با پیشرو

#112

که بر پای دارید یکسر درفش

✦

کشیده همه تیغهای بنفش

#113

یکی ازیلان پیش منهید پای

✦

نباید که جنبد پیاده ز جای

#114

که هرکس تندی کند روز جنگ

✦

نباشد خردمند یا مرد سنگ

#115

ببینم که طلخند با این سپاه

✦

چگونه خرامد به آوردگاه

#116

نباشد جز از رای یزدان پاک

✦

ز رخشنده خورشید تا تیره خاک

#117

ز پند آزمودیم وز مهر چند

✦

نبود ایچ ازین پندها سودمند

#118

گر ایدون که پیروز گردد سپاه

✦

مرا بردهد گردش هور و ماه

#119

مریزید خون از پی خواسته

✦

که یابید خود گنج آراسته

#120

وگر نامداری بود زین سپاه

✦

که اسب افگند تیز برقلبگاه

#121

چو طلخند را یابد اندر نبرد

✦

نباید که بر وی فشانند گرد

#122

نیایش کنان پیش پیل ژیان

✦

بباید شدن تنگ بسته میان

#123

خروشی برآمد که فرمان کنیم

✦

ز رای تو آرایش جان کنیم

#124

وزان روی طلخند پیش سپاه

✦

چنین گفت با پاسبانان گاه

#125

گر ایدون که باشیم پیروزگر

✦

دهد گردش اختر نیک بر

#126

همه تیغها کینه رابر کشیم

✦

به یزدان پناهیم و دم در کشیم

#127

چو یابید گو را نبایدش کشت

✦

نه با اوسخن نیز گفتن درشت

#128

بگیریدش از پشت آن پیل مست

✦

به پیش من آرید بسته دو دست

#129

همانگه خروشیدن کرنای

✦

برآمد زدهلیز پرده‌سرای

#130

همه کوه و دریا پر آواز گشت

✦

توگفتی سپهر روان بازگشت

#131

ز بس نعره و چاک چاک تبر

✦

ندانست کس پای گیتی ز سر

#132

ز رخشنده پیکان و پر عقاب

✦

همی دامن اندر کشید آفتاب

#133

زمین شد به کردار دریای خون

✦

در ودشت بد زیرخون اندرون

#134

دو پیل ژیان شاهزاده دو شاه

✦

براندند هر دو ز قلب سپاه

#135

برآمد خروشی ز طلخند وگو

✦

که از باد ژوپین من دور شو

#136

به جنگ برادر مکن دست پیش

✦

نگه دار ز آواز من جای خویش

#137

همی این بدان گفت وآن هم بدین

✦

چودریای خون شد سراسر زمین

#138

یلانی که بودند خنجر گزار

✦

بگشتند پیرامن کارزار

#139

ز زخم دوشاه آن دو پرخاشجوی

✦

همی خون و مغز اندر آمد به جوی

#140

برین گونه تا خور ز گنبد بگشت

✦

وز اندازه آویزش اندرگذشت

#141

خروش آمد از دشت و آواز گو

✦

که ای جنگسازان و گردان نو

#142

هرآنکس که خواهد زما زینهار

✦

مدارید ازو کینه در کارزدار

#143

بدان تا برادر بترسد ز جنگ

✦

چوتنها بماند نسازد درنگ

#144

بسی خواستند از یلان زینهار

✦

بسی کشته شد در دم کار زار

#145

چو طلخند بر پیل تنها بماند

✦

گو او را به آواز چندی بخواند

#146

که رو ای برادر به ایوان خویش

✦

نگه کن به ایوان و دیوان خویش

#147

نیابی همانا بسی زنده تن

✦

از آن تیغزن نامدار انجمن

#148

همه خوب کاری ز یزدان شناس

✦

وزو دار تا زنده باشی سپاس

#149

که زنده برفتی تو از پیش جنگ

✦

نه هنگام رایست و روز درنگ

#150

چوبشنید طلخند آواز اوی

✦

شد از ننگ پیچان و پر آب روی

#151

به مرغ آمد از دشت آوردگاه

✦

فراز آمدندش زهر سو سپاه

#152

در گنج بگشاد و روزی بداد

✦

سپاهش شد آباد و با کام وشاد

#153

سزاوار خلعت هر آنکس که دید

✦

بیاراست او را چنانچون سزید

#154

به دینار چون لشکر آباد گشت

✦

دل جنگجوی از غم آزادگشت

#155

پیامی فرستاد نزدیک گو

✦

که ای تخت را چون بپالیز خو

#156

برآنی که از من شدی بی‌گزند

✦

دلت را به زنار افسون مبند

#157

به آتش شوی ناگهان سوخته

✦

روان آژده چشمها دوخته

#158

چو بشنید گو آن پیام درشت

✦

دلش راز مهر برادر بشست

#159

دلش زان سخن گشت اندوهگین

✦

به فرزانه گفت این شگفتی ببین

#160

بدوگفت فرزانه کای شهریار

✦

تویی از پدر تخت را یادگار

#161

ز دانش پژوهان تو داناتری

✦

هم از تاجداران تواناتری

#162

مرا این درستست و گفتم بشاه

✦

ز گردنده خورشید و تابنده ماه

#163

که این نامور تا نگردد هلاک

✦

بگردد چو مار اندرین تیره خاک

#164

به پاسخ تو با او درشتی مگوی

✦

بپیوند و آزرم او را بجوی

#165

اگر جنگ سازد بسازیم جنگ

✦

که او با شتابست و ما با درنگ

#166

سپهبد فرستاده را پیش خواند

✦

به خوبی فراوان سخنها براند

#167

بدوگفت رو با برادر بگوی

✦

که چندین درشتی و تندی مجوی

#168

درشتی نه زیباست با شهریار

✦

پدرنامور بود و تو نامدار

#169

مرا این درستست کز پند من

✦

تو دوری نجویی ز پیوند من

#170

ولیکن مرا ز آنک هست آرزوی

✦

که تو نامور باشی و نامجوی

#171

بگویم همه آنچ اندر دلست

✦

سخنها که جانم برو مایلست

#172

تو را سر بپیچد ز دستور بد

✦

زآسانی و رای وراه خرد

#173

مگوی ای برادر سخن جز بداد

✦

که گیتی سراسر فسونست و باد

#174

سوی راستی یاز تا هرچ هست

✦

ز گنج و ز مردان خسروپرست

#175

فرستم همه سر به سر پیش تو

✦

ببیند روان بداندیش تو

#176

که اندر دل من جز از داد نیست

✦

مباد آنک از جان تو شاد نیست

#177

برینست رایم که دادم پیام

✦

اگر بشنود مهتر خویش کام

#178

ور ایدون که رایت جز از جنگ نیست

✦

به خوبی و پیوندت آهنگ نیست

#179

بسازم کنون جنگ را لشکری

✦

که باید سپاه مرا کشوری

#180

ازین مرز آباد ما بگذریم

✦

سپه را همه پیش دریا بریم

#181

یکی کنده سازیم گرد سپاه

✦

برین جنگجویان ببندیم راه

#182

ز دریا بکنده در آب افگنیم

✦

سراسر سر اندر شتاب افگنیم

#183

بدان تا هرآنکس که بیند شکست

✦

ز کنده نباشد ورا راه جست

#184

ز ماهرک پیروز گردد به جنگ

✦

بریزیم خون اندرین جای تنگ

#185

سپه را همه دستگیر آوریم

✦

مبادا که شمشیر و تیر آوریم

#186

فرستاده برگشت و آمد چو باد

✦

بروبر سخنهای گو کرد یاد

#187

چوطلخند بشنید گفتار گو

✦

ز لشکر هرآنکس که بد پیشرو

#188

بفرمود تا پیش او خواندند

✦

سزاوار هر جای بنشاندند

#189

همه پاسخ گو بدیشان بگفت

✦

همه رازها برگشاد از نهفت

#190

به لشکر چنین گفت کین جنگ نو

✦

به دریا که اندیشه کردست گو

#191

چه بینید واین را چه رای آوریم

✦

که اندیشه او به جای آوریم

#192

اگر بود خواهید با من یکی

✦

نپیچید سر را ز داد اندکی

#193

اگر جنگ جویم چه دریا چه کوه

✦

چو در جنگ لشکر بود هم گروه

#194

اگر یار باشید با من به جنگ

✦

از آواز روبه نترسد پلنگ

#195

هر آنکس که جویند نام بزرگ

✦

ز گیتی بیابند کام بزرگ

#196

جهانجوی اگر کشته گردد به نام

✦

به از زنده دشمن بدو شادکام

#197

هر آنکس که درجنگ تندی کند

✦

همی از پی سودمندی کند

#198

بیابید چندان ز من خواسته

✦

پرستنده و اسب آراسته

#199

ز کشمیر تا پیش دریای چین

✦

به هر شهر برماکنند آفرین

#200

ببخشم همه شهرها بر سپاه

✦

چوفرمان مرا گردد و تاج و گاه

#201

بپاسخ همه مهتران پیش اوی

✦

یکایک نهادند برخاک روی

#202

که ما نام جوییم و تو شهریار

✦

ببینی کنون گردش روزگار

#203

ز درگاه طلخند برشد خروش

✦

ز لشکر همه کشور آمد بجوش

#204

سپه را همه سوی دریا کشید

✦

وزان پس سپاه گوآمد پدید

#205

برابر فرود آمدند آن دو شاه

✦

که بودند با یکدگر کینه خواه

#206

بگرد اندرون کنده‌ای ساختند

✦

چوشد ژرف آب اندر انداختند

#207

دو لشکر برابر کشیدند صف

✦

سواران همه بر لب آورده کف

#208

بیاراست با میسره میمنه

✦

کشیدند نزدیک دریا بنه

#209

دو شاه گرانمایه پر درد و کین

✦

نهادند برپشت پیلان دو زین

#210

به قلب اندرون ساخته جای خویش

✦

شده هر یکی لشکر آرای خویش

#211

زمین قار شد آسمان شد بنفش

✦

ز بس نیزه و پرنیانی درفش

#212

هوا شد ز گرد سپاه آبنوس

✦

ز نالیدن بوق وآوای کوس

#213

تو گفتی که دریا بجوشد همی

✦

نهنگ اندرو خون خروشد همی

#214

ز زخم تبرزین و گوپال و تیغ

✦

ز دریا برآمد یکی تیره میغ

#215

چو بر چرخ خورشید دامن کشید

✦

چنان شد که کس نیز کس را ندید

#216

توگفتی هوا تیغ بارد همی

✦

بخاک اندرون لاله کارد همی

#217

ز افگنده گیتی بران گونه گشت

✦

که کرکس نیارست برسرگذشت

#218

گروهی بکنده درون پر ز خون

✦

دگر سر بریده فگنده نگون

#219

ز دریا همی‌خاست از باد موج

✦

سپاه اندر آمد همی فوج فوج

#220

همه دشت مغز و جگر بود و دل

✦

همه نعل اسبان ز خون پر ز گل

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما