بخش ۸۳ - سخن پرسیدن موبد از کسری | میز خوانش حماسه

#1

یکی پیر بد پهلوانی سخن

✦

به گفتار و کردار گشته کهن

#2

چنین گوید از دفتر پهلوان

✦

که پرسید موبد ز نوشین‌روان

#3

که آن چیست کز کردگار جهان

✦

بخواهد پرستنده اندر نهان

#4

بدان آرزو نیز پاسخ دهد

✦

بدان پاسخش بخت فرخ نهد

#5

یکی دست برداشته به آسمان

✦

همی‌خواهد از کردگار جهان

#6

نیابد به خواهش همه آرزو

✦

دو چشمش پر از آب و پر چینش رو

#7

به موبد چنین گفت پیروز شاه

✦

که خواهش ز یزدان به اندازه خواه

#8

کزان آرزو دل پر از خون شود

✦

که خواهد که ز اندازه بیرون شود

#9

بپرسید نیکی کرا درخورست

✦

به نام بزرگی که زیباتر‌ست

#10

چنین داد پاسخ که هرکس که گنج

✦

بیابد پراگنده نابرده رنج

#11

نبخشد نباشد سزاوار تخت

✦

زمان تا زمان تیره گرددش بخت

#12

ز هستی و بخشش بود مرد مه

✦

تو ار گنج داری نبخشی نه به

#13

بگفتش خرد را که بنیاد چیست

✦

به‌شاخ و به‌برگ خرد شاد کیست

#14

چنین داد پاسخ که داناست شاد

✦

دگر آنک شرمش بود با نژاد

#15

بپرسید دانش کرا سودمند

✦

کدامست بی‌دانش و بی‌گزند

#16

چنین داد پاسخ که هر کو خرد

✦

بپرورد جان را همی‌پرورد

#17

ز بیشی خرد را بود سودمند

✦

همان بی‌خرد باشد اندر گزند

#18

بگفت‌ش که دانش به از فر شاه

✦

که فر و بزرگی‌ست زیبای گاه

#19

چنین داد پاسخ که دانا به فر

✦

بگیرد جهان سر به سر زیر پر

#20

خرد باید و نام و فر و نژاد

✦

بدین چار گیرد سپهر از تو یاد

#21

چنین گفت زان پس که زیبای تخت

✦

کدامست وز کیست ناشاد بخت

#22

چنین داد پاسخ که یاری نخست

✦

بباید ز شاه جهاندار جست

#23

دگر بخشش و دانش و رسم گاه

✦

دلش پر ز بخشایش دادخواه

#24

ششم نیز کانرا دهد مهتری

✦

که باشد سزوار بر بهتری

#25

به هفتم که از نیک و بد در جهان

✦

سخن‌ها بروبر نماند نهان

#26

چو فر و خرد دارد و دین و بخت

✦

سزوار تاج است و زیبای تخت

#27

به هشتم که دشمن بداند ز دوست

✦

بی‌آزاری از شهریاران نکوست

#28

نماند پس از مرگ او نام زشت

✦

بیابد به فرجام خرم بهشت

#29

بپرسیدش از داد و خردک منش

✦

ز نیکی وز مردم بدکنش

#30

چنین داد پاسخ که آز و نیاز

✦

دو دیوند بد‌گوهر و دیر‌ساز

#31

هرآنکس که بیشی کند آرزوی

✦

بدو دیو او باز گردد به خوی

#32

وگر سفلگی برگزید او ز رنج

✦

گزیند برین خاک آگنده گنج

#33

چو بیچاره دیوی بود دیرساز

✦

که هر دو به یک خو گرایند باز

#34

بپرسید و گفتا که چندست و چیست

✦

که بهری برو هم بباید گریست

#35

دگر بهر ازو گنج و تاجست و نام

✦

ازان مستمندیم و زین شادکام

#36

چنین داد پاسخ که دانا سخن

✦

ببخشید و اندیشه افگند بن

#37

نخستین سخن گفتن سودمند

✦

خوش آواز خواند ورا بی‌گزند

#38

دگر آنک پیمان سخن خواستن

✦

سخنگوی و بینا دل آراستن

#39

که چندان سراید که آید به کار

✦

وزو ماند اندر جهان یادگار

#40

سه دیگر سخنگوی هنگام‌جوی

✦

بماند همه ساله بر آب روی

#41

چهارم که دانا دلارای خواند

✦

سراینده را مرد بارای خواند

#42

که پیوسته گوید سراسر سخن

✦

اگر نو بود داستان گر کهن

#43

به پنجم که باشد سخنگوی گرم

✦

به شیرین سخن هم به آواز نرم

#44

سخن چون یک اندر دگر بافتی

✦

ازو بی‌گمان کام دل یافتی

#45

بپرسید چندی که آموختی

✦

روان را به دانش بیفروختی

#46

چنین گفت کز هرک آموختم

✦

همه فام جان و خرد توختم

#47

همی‌پرسم از ناسزایان سخن

✦

چه گویی که دانش کی آید به بن

#48

به دانش نگر دور باش از گناه

✦

که دانش گرامی‌تر از تاج و گاه

#49

بپرسید کس را از آموختن

✦

ستایش ندیدم و افروختن

#50

که نیزش ز دانا بباید شنید

✦

نگویم کسی کو به‌جایی رسید

#51

چنین داد پاسخ که از گنج سیر

✦

که آید مگر خاکش آرد به زیر

#52

در دانش از گنج نامی‌ترست

✦

همان نزد دانا گرامی‌ترست

#53

سخن ماند از ما همی یادگار

✦

تو با گنج دانش برابر مدار

#54

بپرسید دانا شود مرد پیر

✦

گر آموزشی باشد و یاد‌گیر

#55

چنین داد پاسخ که دانای پیر

✦

ز دانش جوانی بود ناگزیر

#56

بر ابله جوانی گزینی رواست

✦

که بی‌گور او خاک او بی‌نواست

#57

بپرسید کز تخت شاهنشهان

✦

بکردی همه شهریار جهان

#58

کنون نامشان بیش یاد آوریم

✦

بیاد از جگر سرد باد آوریم

#59

چنین داد پاسخ که در دل نبود

✦

که آن رسم را خود نباید ستود

#60

به شمشیر و داد این جهان داشتن

✦

چنین رفتن و خوار بگذاشتن

#61

بپرسید با هر کسی پیش ازین

✦

سخن راندی نامور بیش ازین

#62

سبک دارد اکنون نگوید سخن

✦

نه از نو نه از روزگار کهن

#63

چنین داد پاسخ که گفتار بس

✦

به کردار جویم همه دسترس

#64

بپرسید هنگام شاهان نماز

✦

نبودی چنین پیش ایشان دراز

#65

شما را ستایش فزونست ازان

✦

خروش و نیایش فزون‌ست ازان

#66

چنین داد پاسخ که یزدان پاک

✦

پرستنده را سر برآرد ز خاک

#67

فلک را گزارنده او کند

✦

جهان را همه بندهٔ او کند

#68

گر این بنده آن را نداند بها

✦

مبادا ز درد و ز سختی رها

#69

بپرسید تا تو شدی شهریار

✦

سپاست فزون چیست از کردگار

#70

کزان مر تو را دانش افزون شده‌ست

✦

دل بدسگالان پر از خون شده‌ست

#71

چنین داد پاسخ که از کردگار

✦

سپاس آنک گشتیم به روزگار

#72

کسی پیش من بر فزونی نجست

✦

وز آواز من دست بد را بشست

#73

زبون بود بدخواه در جنگ من

✦

چو گوپال من دید و اورنگ من

#74

بپرسید در جنگ خاور بُدی

✦

چنان تیز چنگ و دلاور بدی

#75

چو با باختر ساختی ساز جنگ

✦

شکیبایی آراستی با درنگ

#76

چنین داد پاسخ که مرد جوان

✦

نیندیشد از رنج و درد روان

#77

هرآنگه که سال اندر آید به شست

✦

به پیش مدارا بباید نشست

#78

سپاس از جهاندار پروردگار

✦

کزویست نیک و بد روزگار

#79

که روز جوانی هنر داشتیم

✦

بد و نیک را خوار نگذاشتیم

#80

کنون روز پیری به دانندگی

✦

به رای و به گنج و فشانندگی

#81

جهان زیر آیین و فرهنگ ماست

✦

سپهر روان جوشن جنگ ماست

#82

بدو گفت شاهان پیشین دراز

✦

سخن خواستند آشکارا و راز

#83

شما را سخن کمتر و داد بیش

✦

فزون داری از نامداران پیش

#84

چنین داد پاسخ که هر شهریار

✦

که باشد ورا یار پروردگار

#85

ندارد تن خویش با رنج و درد

✦

جهان را نگهبان هرآنکس که کرد

#86

بپرسید شادان دل شهریار

✦

پر اندیشه بینم بدین روزگار

#87

چنین داد پاسخ که بیم گزند

✦

ندارد به دل مردم هوشمند

#88

بدو گفت شاهان پیشین ز بزم

✦

نبردند جان را به‌اندازه رزم

#89

چنین داد پاسخ که ایشان ز جام

✦

نکردند هرگز به دل یاد نام

#90

مرا نام بر جام چیره شده‌ست

✦

روانم زمان‌را پذیره شده‌ست

#91

بپرسید هرکس که شاهان بدند

✦

تن خویشتن را نگهبان بدند

#92

به دارو و درمان و کار پزشک

✦

بدان تا نپالود باید سرشک

#93

چنین داد پاسخ که تن بی‌زمان

✦

که پیش آید از گردش آسمان

#94

بجایست دارو نیاید به کار

✦

نگه داردش گردش روزگار

#95

چو هنگامه رفتن آمد فراز

✦

زمانه نگردد به پرهیز باز

#96

بپرسید چندان ستایش کنند

✦

جهان‌آفرین را نیایش کنند

#97

زمانی نباشد بدان شادمان

✦

به اندیشه دارد همیشه روان

#98

چنین داد پاسخ که اندیشه نیست

✦

دل شاه با چرخ گردان یکی‌ست

#99

بترسم که هرکو ستایش کند

✦

مگر بیم ما را نیایش کند

#100

ستایش نشاید فزون زآنک هست

✦

نجوییم راز دل زیردست

#101

بدو گفت شادی ز فرزند چیست

✦

همان آرزوها ز پیوند چیست

#102

چنین داد پاسخ که هرکو جهان

✦

به فرزند ماند نگردد نهان

#103

چو فرزند باشد بیابد مزه

✦

ز بهر مزه دور گردد بزه

#104

وگر بگذرد کم بود درد اوی

✦

که فرزند بیند رخ زرد اوی

#105

بپرسد که گیتی تن آسان کراست

✦

ز کردار نیکو پشیمان چراست

#106

چنین داد پاسخ که یزدان‌پرست

✦

بگیرد عنان زمانه به‌دست

#107

فزونی نجوید تن‌آسان شود

✦

چو بیشی سگالد هراسان شود

#108

دگر آنک گفتی ز کردار نیک

✦

نهان دل و جان به بازار نیک

#109

ز گیتی زبون‌تر مر آن را شناس

✦

که نیکی سگالید با ناسپاس

#110

بپرسید کان کس که بد کرد و مرد

✦

ز دیوان جهان نام او را سترد

#111

هران کس که نیکی کند بگذرد

✦

زمانه نفس را همی‌بشمرد

#112

چه باید همی نیکویی را ستود

✦

چو مرگ آمد و نیک و بد را درود

#113

چنین داد پاسخ که کردار نیک

✦

بیابد به هر جای بازار نیک

#114

نمرد آنکه او نیک کردار مرد

✦

بیاسود و جان را به یزدان سپرد

#115

وزان کس که ماند همی نام بد

✦

از آغاز بد بود و فرجام بد

#116

نیاسود هرکس کزو باز ماند

✦

وزو در زمانه بد آواز ماند

#117

بپرسد چه کارست برتر ز مرگ

✦

اگر باشد این را چه سازیم برگ

#118

چنین داد پاسخ کزین تیره خاک

✦

اگر بگذری یافتی جان پاک

#119

هرآنکس که در بیم و اندوه زیست

✦

بران زندگی زار باید گریست

#120

بپرسد کزین دو گران‌تر کدام

✦

کزوییم پر درد و ناشادکام

#121

چنین داد پاسخ که هم‌سنگ کوه

✦

جز اندوه مشمر که گردد ستوه

#122

چه بیمست اگر بیم اندوه نیست

✦

به گیتی جز اندوه نستوه نیست

#123

بپرسید کز ما که با گنج‌تر

✦

چنین گفت کان کس که بی‌رنج‌تر

#124

بپرسید که او کدامست زشت

✦

که از ارج دورست و دور از بهشت

#125

چنین داد پاسخ که زن‌را که شرم

✦

نباشد به گیتی نه آواز نرم

#126

ز مردان بتر آنک نادان بود

✦

همه زندگانی به زندان بود

#127

بگرود به یزدان و تن پرگناه

✦

بدی بر دل خویش کرده سیاه

#128

بپرسید مردم کدامست راست

✦

که جان و خرد بر دل او گواست

#129

چنین گفت کانکو به سود و زیان

✦

نگوید نبندد بدی را میان

#130

بپرسید کزو خو چه نیکوترست

✦

که آن بر سر مردمان افسر‌ست

#131

چنین داد پاسخ که چون بردبار

✦

بود مرد نایدش افسون به کار

#132

نه آن کز پی سودمندی کند

✦

وگر نیز رای بلندی کند

#133

چو رادی که پاداش رادی نجست

✦

ببخشید و تاریکی از دل بشست

#134

سه دیگر چو کوشایی ایزدی

✦

که از جان پاک آید و بخردی

#135

بپرسید در دل هراس از چه بیش

✦

بدو گفت کز رنج و کردار خویش

#136

بپرسید بخشش کدامست به

✦

که بخشنده گردد سرافراز و مه

#137

چنین داد پاسخ کز ارزانیان

✦

مدارید باز ایچ سود و زیان

#138

بپرسید موبد ز کار جهان

✦

سخن برگشاد آشکار و نهان

#139

که آیین کژ بینم و ناپسند

✦

دگر گردش کار ناسودمند

#140

چنین داد پاسخ که زین چرخ پیر

✦

اگر هست بادانش و یادگیر

#141

بزرگست و داننده و برترست

✦

که بر داوران جهان داورست

#142

بد آیین مشو دور باش از پسند

✦

مبین ایچ ازو سود و ناسودمند

#143

بد و نیک از او دان کش انباز نیست

✦

به کاریش فرجام و آغاز نیست

#144

چو گوید بباش آنچ گوید بدست

✦

همو بود تا بود و تا هست هست

#145

بپرسید کز درد بر کیست رنج

✦

که تن چون سرایست و جان را سپنج

#146

چنین داد پاسخ که این پوده پوست

✦

بود رنجه چندانک مغز اندروست

#147

چو پالود زو جان ندارد خرد

✦

که بر خاک باشد چو جان بگذرد

#148

بپرسید موبد ز پرهیز و گفت

✦

که آز و نیاز از که باید نهفت

#149

چنین داد پاسخ که آز و نیاز

✦

سزد گر ندارد خردمند باز

#150

تو از آز باشی همیشه به رنج

✦

که همواره سیری نیابی ز گنج

#151

بپرسید کز شهریاران که بیش

✦

به هوش و به آیین و با رای و کیش

#152

چنین داد پاسخ که آن پادشا

✦

که باشد پرستنده و پارسا

#153

ز دادار دارنده دارد سپاس

✦

نباشد کس از رنج او در هراس

#154

پرامید دارد دل نیک‌مرد

✦

دل بدکنش را پر از بیم و درد

#155

سپه را بیاراید از گنج خویش

✦

سوی بدسگال افگند رنج خویش

#156

سخن پرسد از بخردان جهان

✦

بد و نیک دارد ز دشمن نهان

#157

بپرسید کار پرستش به چیست

✦

به نیکی یزدان گراینده کیست

#158

چنین داد پاسخ که تاریک‌خوی

✦

روان اندر آرد به باریک موی

#159

نخست آنک داند که هست و یکی‌ست

✦

ترا زین نشان رهنمای اندکی‌ست

#160

ازو دارد از کار نیکی سپاس

✦

بدو باشد ایمن و زو در هراس

#161

هراس تو آنگه که جویی گزند

✦

وزو ایمنی چون بود سودمند

#162

وگر نیک‌دل باشی و راه‌جوی

✦

بود نزد هر کس تو را آبروی

#163

وگر بدکنش باشی و بد تنه

✦

به دوزخ فرستاده باشی بنه

#164

مباش ایچ گستاخ با این جهان

✦

که او راز خویش از تو دارد نهان

#165

گراینده باشی به کردار دین

✦

بداری بدین روزگار گزین

#166

خرد را کنی با دل آموزگار

✦

بکوشی که نفریبدت روزگار

#167

همان نیز یاد گنهکار مرد

✦

نباشی به بازار ننگ و نبرد

#168

غم آن جهان از پی این جهان

✦

نباید که داری به دل در نهان

#169

نشستنت همواره با بخردان

✦

گراینده رامش جاودان

#170

گراینده بادی به فرهنگ و رای

✦

به یزدان خرد بایدت رهنمای

#171

از اندازه بر نگذرانی سخن

✦

که تو نو به کاری گیتی کهن

#172

نگرداندت رامش و رود مست

✦

نباشدت با مردم بد نشست

#173

بپیچی دل از هرچ نابودنی‌ست

✦

ببخشای آن را که بخشودنی‌ست

#174

نداری دریغ آنچه داری ز دوست

✦

اگر دیده خواهد اگر مغز و پوست

#175

اگر دوست با دوست گیرد شمار

✦

نباید که باشد میانجی به کار

#176

چو با مرد بدخواه باشد نشست

✦

چنان کن که نگشاید او بر تو دست

#177

چو جوید کسی راه بایستگی

✦

هنر باید و شرم و شایستگی

#178

نباید زبان از هنر چیره‌تر

✦

دروغ از هنر نشمرد دادگر

#179

نداند کسی را بزرگی به چیز

✦

نه خواری به ناچیز دارد بنیز

#180

اگر بدگمانی گشاید زبان

✦

تو تندی مکن هیچ با بدگمان

#181

ازان پس چو سستی گمانی برد

✦

وز اندازه گفتار او بگذرد

#182

تو پاسخ مر او را به اندازه گوی

✦

سخن‌های چرب آور و تازه گوی

#183

به آزرم اگر بفگنی سوی خویش

✦

پشیمانی آید به فرجام پیش

#184

چو بیکار باشی مشو رامشی

✦

نه کارست بیکاری ار باهشی

#185

ز هرکار کردن تو را ننگ نیست

✦

اگر چند با بوی و با رنگ نیست

#186

به نیکی به هر کار کوشا بود

✦

همیشه به دانش نیوشا بود

#187

به کاری نیازد که فرجام اوی

✦

پشیمانی و تندی آرد به روی

#188

ببخشاید از درد بر مستمند

✦

نیارد دلش سوی درد و گزند

#189

خردمند کو دل کند بردبار

✦

نباشد به چشم جهاندار خوار

#190

بداند که چندست با او هنر

✦

به اندازه یابد ز هر کار بر

#191

گر افزون ازان دوست بستایدش

✦

بلندی و کژی بیفزایدش

#192

همان مرد ایزد ندارد به رنج

✦

وگر چند گردد پراگنده گنج

#193

پرستش کند پیشه و راستی

✦

بپیچد ز بی‌راهی و کاستی

#194

برین برگ واین شاخها آخت دست

✦

هنرمند دینی و یزدان‌پرست

#195

همانست رای و همینست راه

✦

به یزدان گرای و به یزدان پناه

#196

اگر دادگر باشدی شهریار

✦

ازو ماند اندر جهان یادگار

#197

چنان هم که از داد انوشین‌روان

✦

کجا خاک شد نام ماندش جوان

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما