✦

دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖

63 بیت در این گفتار

برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید

دوگانه شعر و نثر روایت منثور داستان (Prose Retelling) ابیات اصیل شاهنامه (Distichs)

بخش ۸۲ - نامه کسری به هرمزد

شنیدم کجا کسری شهریار

✦

به هرمز یکی نامه کرد استوار

ز شاه جهاندار خورشید دهر

✦

مهست و سرافراز و گیرنده شهر

جهاندار بیدار و نیکو کنش

✦

فشاننده گنج بی سرزنش

فزاینده نام و تخت قباد

✦

گراینده تاج و شمشیر و داد

که با فر و برز‌ست و فرهنگ و نام

✦

ز تاج بزرگی رسیده به کام

سوی پاک هرمزد فرزند ما

✦

پذیرفته از دل همی پند ما

ز یزدان بدی شاد و پیروز بخت

✦

همیشه جهاندار با تاج و تخت

به ماه خجسته به خرداد روز

✦

به نیک اختر و فال گیتی‌فروز

نهادیم بر سر تو را تاج زر

✦

چنان هم که ما یافتیم از پدر

#10

همان آفرین نیز کردیم یاد

✦

که بر تاج ما کرد فرخ قباد

#11

تو بیدار باش و جهاندار باش

✦

خردمند و راد و بی‌آزار باش

#12

به دانش فزای و به یزدان گرای

✦

که اوی‌ست جان تو را رهنمای

#13

بپرسیدم از مرد نیکو‌سخن

✦

کسی کاو به سال و خرَد بُد کهن

#14

که از ما به یزدان که نزدیک‌تر‌؟

✦

که‌را نزد او راه باریک‌تر‌؟

#15

چنین داد پاسخ که دانش گزین

✦

چو خواهی ز پروردگار آفرین

#16

که نادان فزونی ندارد ز خاک

✦

به دانش بسنده کند جان پاک

#17

به دانش بود شاه زیبای‌تخت

✦

که داننده بادی و پیروزبخت

#18

مبادا که گردی تو پیمان‌شکن

✦

که خاک است پیمان‌شکن را کفن

#19

به باد‌افره ِ بی‌گناهان مکوش

✦

به گفتار ِ بدگوی مسپار گوش

#20

به هر کار فرمان مکن جز به‌داد

✦

که از داد باشد روان تو شاد

#21

زبان را مگردان به‌گِرد دروغ

✦

چو خواهی که تخت تو گیرد فروغ

#22

وگر زیردستی بود گنج‌دار

✦

تو او را ازان گنج بی‌رنج دار

#23

که چیز کسان دشمن گنج تست

✦

بدان گنج شو شاد کز رنج تست

#24

وگر زیردستی شود مایه‌دار

✦

همان شهریارش بود سایه‌دار

#25

همی در پناه تو باید نشست

✦

اگر زیردست است اگر در پرست

#26

چو نیکی کند با تو پاداش کن

✦

ابا دشمن دوست پرخاش کن

#27

وگر گردی اندر جهان ارجمند

✦

ز درد تن اندیش و درد گزند

#28

سرای سپنج است هرچون که هست

✦

بدو اندر ایمن نشاید نشست

#29

هنر جوی با دین و دانش گزین

✦

چو خواهی که یابی ز بخت آفرین

#30

گرامی کن او را که در پیش تو

✦

سپر کرده جان بر بداندیش تو

#31

به دانش دو دست ستیزه ببند

✦

چو خواهی که از بد نیابی گزند

#32

چو بر سر نهی تاج شاهنشهی

✦

ره برتری بازجوی از بهی

#33

همیشه یکی دانشی پیش دار

✦

ورا چون روان و تن خویش دار

#34

بزرگان و بازارگانان شهر

✦

همی داد باید که یابند بهر

#35

کسی کاو ندارد هنر با نژاد

✦

مکن زو بنیز از کم و بیش یاد

#36

مده مرد بی‌نام را ساز جنگ

✦

که چون بازجویی نیاید به چنگ

#37

به دشمن دهد مر تو را دوستدار

✦

دو کار آیدت پیش دشوار و خوار

#38

سلیح تو در کارزار آوَرَد

✦

همان بر تو روزی به کار آورد

#39

ببخشای بر مردم مستمند

✦

ز بد دور باش و بترس از گزند

#40

همیشه نهان دل خویش جوی

✦

مکن رادی و داد هرگز به روی

#41

همان نیز نیکی به اندازه کن

✦

ز مرد جهاندیده بشنو سخن

#42

به دنیا گرای و به دین دار چشم

✦

که از دین بود مرد را رشک و خشم

#43

هزینه به اندازهٔ گنج کن

✦

دل از بیشی گنج بی‌رنج کن

#44

به کردار شاهان پیشین نگر

✦

نباید که باشی مگر دادگر

#45

که نفرین بود بهر بیداد شاه

✦

تو جز داد مپسند و نفرین مخواه

#46

کجا آن سر و تاج شاهنشهان‌؟

✦

کجا آن بزرگان و فرخ مهان‌؟

#47

از ایشان سخن یادگارست و بس

✦

سرای سپنجی نماند به کس

#48

گزافه مفرمای خون ریختن

✦

وگر جنگ را لشکر انگیختن

#49

نگه کن بدین نامه پندمند

✦

دل اندر سرای سپنجی مبند

#50

به دین من تو را نیکویی خواستم

✦

به دانش دلت را بیاراستم

#51

به راه خداوند خورشید و ماه

✦

ز بن دور کن دیو را دستگاه

#52

به روز و شب این نامه را پیش دار

✦

خرد را به دل داور خویش دار

#53

اگر یادگاری کنی در جهان

✦

که نام بزرگی نگردد نهان

#54

خداوند گیتی پناه ِ تو باد

✦

زمان و زمین نیک‌خواه تو باد

#55

به کام تو گردنده چرخ بلند

✦

ز کردار بد دور و دور از گزند

#56

شهنشاه کاو داد دارد خرد

✦

بکوشد که با شرم گرد آورد

#57

دلیری به رزم اندرون زور دست

✦

بود پاکدینی و یزدان‌پرست

#58

به گیتی نگر کاین هنرها کراست

✦

چو دیدی‌، ستایش مر او را سزاست

#59

بجوی آنک چون مشتری روشن است

✦

جهان‌جوی و با تیغ و با جوشن است

#60

جهان بستد از مردم بت پرست

✦

ز دیبای دین بر دل آیین ببست

#61

کنو لاجرم جود موجود گشت

✦

چو شاه جهان شاه محمود گشت

#62

اگر بزم جوید همی گر نبرد

✦

جهان‌بخش را این بود کار کرد

#63

ابوالقاسم آن شاه پیروز و داد

✦

زمانه به دیدار او شاد باد

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما