#1
شنیدم کجا کسری شهریار
✦
به هرمز یکی نامه کرد استوار
“I heard how King Kasra penned a firm and solemn letter unto Hormozd,”
#2
ز شاه جهاندار خورشید دهر
✦
مهست و سرافراز و گیرنده شهر
“From the world-ruling monarch, the sun of the era, the greatest, most exalted conqueror of realms,”
#3
جهاندار بیدار و نیکو کنش
✦
فشاننده گنج بی سرزنش
“The vigilant, noble-acting lord of the world, who scatters treasures without reproach,”
#4
فزاینده نام و تخت قباد
✦
گراینده تاج و شمشیر و داد
“Increasing the name and throne of Qobad, aspiring unto the crown, the sword, and justice,”
#5
که با فر و برز‌ست و فرهنگ و نام
✦
ز تاج بزرگی رسیده به کام
“Who possesses glory, stature, wisdom, and renown, having reached his desire through the crown of greatness,”
#6
سوی پاک هرمزد فرزند ما
✦
پذیرفته از دل همی پند ما
“Unto our pure son Hormozd, who hath accepted our counsel from his heart:”
#7
ز یزدان بدی شاد و پیروز بخت
✦
همیشه جهاندار با تاج و تخت
“Mayest thou be joyful and blessed in fortune through God, ever the world-ruler with crown and throne!”
#8
به ماه خجسته به خرداد روز
✦
به نیک اختر و فال گیتی‌فروز
“In the auspicious month, on the blessed day of Khordad, under a fortunate star and world-illuminating omen,”
#9
نهادیم بر سر تو را تاج زر
✦
چنان هم که ما یافتیم از پدر
“We placed upon thy head the golden crown, even as we received it from our father.”
#10
همان آفرین نیز کردیم یاد
✦
که بر تاج ما کرد فرخ قباد
“Likewise we recalled the blessing that blessed Qobad bestowed upon our crown.”
#11
تو بیدار باش و جهاندار باش
✦
خردمند و راد و بی‌آزار باش
“Be thou vigilant, world-ruling, wise, generous, and harmless!”
#12
به دانش فزای و به یزدان گرای
✦
که اوی‌ست جان تو را رهنمای
“Increase in wisdom and turn unto God, for He is the guide unto thy soul.”
#13
بپرسیدم از مرد نیکو‌سخن
✦
کسی کاو به سال و خرَد بُد کهن
“I asked a well-spoken man, one who was ancient in years and wisdom:”
#14
که از ما به یزدان که نزدیک‌تر؟
✦
که‌را نزد او راه باریک‌تر؟
“'Who among us is nearest unto God? Whose path unto Him is most narrow?'”
#15
چنین داد پاسخ که دانش گزین
✦
چو خواهی ز پروردگار آفرین
“He answered thus: 'Choose knowledge, if thou desirest praise from the Creator;'”
#16
که نادان فزونی ندارد ز خاک
✦
به دانش بسنده کند جان پاک
“'For the ignorant hath no superiority over dust; with knowledge alone does the pure soul suffice.'”
#17
به دانش بود شاه زیبای‌تخت
✦
که داننده بادی و پیروزبخت
“Through wisdom is a king worthy of the throne; mayest thou be knowledgeable and victorious in fortune!”
#18
مبادا که گردی تو پیمان‌شکن
✦
که خاک است پیمان‌شکن را کفن
“Lest thou ever become a covenant-breaker, for earth is the shroud for one who breaks his oath.”
#19
به باد‌افره ِ بی‌گناهان مکوش
✦
به گفتار ِ بدگوی مسپار گوش
“Strive not to punish the innocent; lend not thine ear unto the words of slanderers.”
#20
به هر کار فرمان مکن جز به‌داد
✦
که از داد باشد روان تو شاد
“In every affair, command not save with justice, for from justice thy soul shall be joyful.”
#21
زبان را مگردان به‌گِرد دروغ
✦
چو خواهی که تخت تو گیرد فروغ
“Turn not thy tongue toward falsehood, if thou desirest thy throne to gain luster.”
#22
وگر زیردستی بود گنج‌دار
✦
تو او را ازان گنج بی‌رنج دار
“And if a subject possesseth wealth, keep him free from harm regarding that treasure,”
#23
که چیز کسان دشمن گنج تست
✦
بدان گنج شو شاد کز رنج تست
“For the possessions of others are the enemy of thy treasury; rejoice in that treasure gained by thine own labor.”
#24
وگر زیردستی شود مایه‌دار
✦
همان شهریارش بود سایه‌دار
“And if a subject becometh wealthy, the king himself shall be sheltered thereby.”
#25
همی در پناه تو باید نشست
✦
اگر زیردست است اگر در پرست
“They must all abide in thy protection, whether a humble subject or one serving at court.”
#26
چو نیکی کند با تو پاداش کن
✦
ابا دشمن دوست پرخاش کن
“When one acteth well toward thee, reward him; wage war against the friend of thine enemy!”
#27
وگر گردی اندر جهان ارجمند
✦
ز درد تن اندیش و درد گزند
“And if thou becomest exalted in the world, reflect upon the pain of the body and the anguish of harm.”
#28
سرای سپنج است هرچون که هست
✦
بدو اندر ایمن نشاید نشست
“This world is a transient inn, howsoever it be; it is unfit to rest secure therein.”
#29
هنر جوی با دین و دانش گزین
✦
چو خواهی که یابی ز بخت آفرین
“Seek virtue alongside faith, and choose wisdom, if thou desirest praise from fate.”
#30
گرامی کن او را که در پیش تو
✦
سپر کرده جان بر بداندیش تو
“Honor him who, standing before thee, hath made his life a shield against thy foes.”
#31
به دانش دو دست ستیزه ببند
✦
چو خواهی که از بد نیابی گزند
“Bind the two hands of strife with knowledge, if thou desirest no harm from evil.”
#32
چو بر سر نهی تاج شاهنشهی
✦
ره برتری بازجوی از بهی
“When thou settest the royal crown upon thy head, seek the path of superiority through goodness.”
#33
همیشه یکی دانشی پیش دار
✦
ورا چون روان و تن خویش دار
“Ever keep a man of wisdom before thee; hold him as dear as thine own soul and body.”
#34
بزرگان و بازارگانان شهر
✦
همی داد باید که یابند بهر
“The nobles and merchants of the city must all receive their rightful share of justice.”
#35
کسی کاو ندارد هنر با نژاد
✦
مکن زو بنیز از کم و بیش یاد
“He who hath neither merit nor noble lineage, recall him not at all, neither much nor little.”
#36
مده مرد بی‌نام را ساز جنگ
✦
که چون بازجویی نیاید به چنگ
“Give not the gear of war to an untitled man, for when thou callest upon him, he will not be found.”
#37
به دشمن دهد مر تو را دوستدار
✦
دو کار آیدت پیش دشوار و خوار
“He will yield thy lover unto thine enemy, and two hardships—difficult and base—shall befall thee.”
#38
سلیح تو در کارزار آوَرَد
✦
همان بر تو روزی به کار آورد
“He will bring thy weapons to the battlefield, and one day use them against thee.”
#39
ببخشای بر مردم مستمند
✦
ز بد دور باش و بترس از گزند
“Have mercy upon the needy; remain far from evil and fear harm.”
#40
همیشه نهان دل خویش جوی
✦
مکن رادی و داد هرگز به روی
“Ever seek the secret of thine own heart; perform not generosity and justice merely for show.”
#41
همان نیز نیکی به اندازه کن
✦
ز مرد جهاندیده بشنو سخن
“Likewise, bestow goodness in due measure; listen to the counsel of experienced men.”
#42
به دنیا گرای و به دین دار چشم
✦
که از دین بود مرد را رشک و خشم
“Incline toward the world, yet keep thine eye upon religion, for envy and wrath come unto man through religion.”
#43
هزینه به اندازهٔ گنج کن
✦
دل از بیشی گنج بی‌رنج کن
“Spend according to the measure of thy treasure; relieve thy heart of the pain of hoarding excess.”
#44
به کردار شاهان پیشین نگر
✦
نباید که باشی مگر دادگر
“Look unto the deeds of past kings; see to it that thou art naught but righteous,”
#45
که نفرین بود بهر بیداد شاه
✦
تو جز داد مپسند و نفرین مخواه
“For curses are the portion of an unjust king; approve nothing but justice, and seek no curses.”
#46
کجا آن سر و تاج شاهنشهان؟
✦
کجا آن بزرگان و فرخ مهان؟
“Where are the crowns and heads of the kings of kings? Where are those grand nobles and exalted ones?”
#47
از ایشان سخن یادگارست و بس
✦
سرای سپنجی نماند به کس
“Naught remains of them save their memory in story; this transient abode shall abide with no man.”
#48
گزافه مفرمای خون ریختن
✦
وگر جنگ را لشکر انگیختن
“Command not the shedding of blood in vain, nor rouse armies rashly to war.”
#49
نگه کن بدین نامه پندمند
✦
دل اندر سرای سپنجی مبند
“Heed well this letter filled with counsel, and set not thy heart upon this fleeting realm.”
#50
به دین من تو را نیکویی خواستم
✦
به دانش دلت را بیاراستم
“By my faith I have wished thee nought but goodness, and adorned thy heart with wisdom.”
#51
به راه خداوند خورشید و ماه
✦
ز بن دور کن دیو را دستگاه
“Upon the path of the Lord of the sun and moon, banish utterly the evil influence of the demon.”
#52
به روز و شب این نامه را پیش دار
✦
خرد را به دل داور خویش دار
“Keep this testament before thee day and night, and set wisdom as the judge within thy heart.”
#53
اگر یادگاری کنی در جهان
✦
که نام بزرگی نگردد نهان
“If thou shouldst leave a worthy legacy in this world, thy noble name shall never be obscured.”
#54
خداوند گیتی پناه ِ تو باد
✦
زمان و زمین نیک‌خواه تو باد
“May the Lord of the world be thy refuge, and may time and earth be well-disposed toward thee.”
#55
به کام تو گردنده چرخ بلند
✦
ز کردار بد دور و دور از گزند
“May the high revolving sphere move according to thy desire, far from evil deeds and safe from harm.”
#56
شهنشاه کاو داد دارد خرد
✦
بکوشد که با شرم گرد آورد
“The sovereign who possesses justice, wisdom, and judgment strives to gather honor through modesty and noble shame.”
#57
دلیری به رزم اندرون زور دست
✦
بود پاکدینی و یزدان‌پرست
“To be brave in battle with strength of arm must be paired with pure faith and worship of God.”
#58
به گیتی نگر کاین هنرها کراست
✦
چو دیدی، ستایش مر او را سزاست
“Look upon the world to see who possesses these virtues; when thou hast seen him, praise is truly his due.”
#59
بجوی آنک چون مشتری روشن است
✦
جهان‌جوی و با تیغ و با جوشن است
“Seek him who shines bright as Jupiter, a conqueror of the world, wielding the sword and clad in armor.”
#60
جهان بستد از مردم بت پرست
✦
ز دیبای دین بر دل آیین ببست
“He wrested the world from idolaters, and bound the rules of true faith upon his heart like fine silk.”
#61
کنو لاجرم جود موجود گشت
✦
چو شاه جهان شاه محمود گشت
“Now, inevitably, generative bounty hath become present, since the King of the world became King Mahmud.”
#62
اگر بزم جوید همی گر نبرد
✦
جهان‌بخش را این بود کار کرد
“Whether he seek the banquet or the battlefield, such is the grand accomplishment of that world-bestower.”
#63
ابوالقاسم آن شاه پیروز و داد
✦
زمانه به دیدار او شاد باد
“Abolqasem, that victorious and just king—may time itself be rendered joyful at his sight!”