#1
ز گرگان به ساری و آمل شدند
✦
به هنگام آواز بلبل شدند
“From Gorgan they journeyed toward Sari and Amol, arriving just as the nightingales began their song.”
#2
در و دشت یکسر همه بیشه بود
✦
دل شاه ایران پراندیشه بود
“Valley and plain were covered in dense woodland, and the heart of Iran’s king was filled with deep thought.”
#3
ز هامون به کوهی برآمد بلند
✦
یکی تازیی برنشسته سمند
“From the plain he rode up onto a high mountain, seated upon an Arabian steed.”
#4
سر کوه و آن بیشه‌ها بنگرید
✦
گل و سنبل و آب و نخچیر دید
“He surveyed the mountain crest and lush woods, beholding flowers, hyacinths, clear waters, and abundant game.”
#5
چنین گفت کای روشن کردگار
✦
جهاندار و پیروز و پروردگار
“He spoke, saying: 'O Radiant Creator, Lord of the world, Victorious Sustainer!'”
#6
تویی آفرینندهٔ هور و ماه
✦
گشاینده و هم نماینده راه
“'Thou art the Maker of the sun and moon, the Opener and Guide of every path.'”
#7
جهان آفریدی بدین خرمی
✦
که از آسمان نیست پیدا زمی
“'Thou hast created the world in such pleasant splendor that sky and earth seem blended into one.'”
#8
کسی کو جز از تو پرستد همی
✦
روان را به دوزخ فرستد همی
“'Whosoever worships anyone but Thee consigns his own soul unto hellfire.'”
#9
ازیرا فریدون یزدان‌پرست
✦
بدین بیشه برساخت جای نشست
“'Hence Fereydun, the God-worshipping king, built his abode in this very forest.'”
#10
بدو گفت گوینده کای دادگر
✦
گر ایدر ز ترکان نبودی گذر
“A spokesman said to him: 'O Just King! Had there been no passage here for the Turks,'”
#11
ازین مایه‌ور جا بدین فرهی
✦
دل ما ز رامش نبودی تهی
“'Our hearts would never be devoid of joy in a place of such precious splendor.'”
#12
نیاریم گردن برافراختن
✦
ز بس کشتن و غارت و تاختن
“'Yet we cannot hold our heads high because of endless slaughter, plundering, and raids.'”
#13
نماند ز بسیار و اندک به جای
✦
ز پرنده و مردم و چارپای
“'Nothing remains, great or small—neither bird, nor human, nor quadruped.'”
#14
گزندی که آید به ایران سپاه
✦
ز کشور به کشور جزین نیست راه
“'The harm that befalls the army of Iran enters by this route alone from country to country.'”
#15
بسی پیش ازین کوشش و رزم بود
✦
گذر ترک را راه خوارزم بود
“'Long ago in battles past, the path of the Turks lay through Khwarazm.'”
#16
کنون چون ز دهقان و آزادگان
✦
برین بوم و بر پارسازادگان
“'Now, from the noble landlords and freeborn citizens of this land, religious and righteous,'”
#17
نکاهد همی رنج کافزایشست
✦
به ما برکنون جای بخشایست
“'The suffering never diminishes but increases; now we stand in dire need of thy mercy.'”
#18
نباشد به گیتی چنین جای شهر
✦
گر از داد تو ما بیابیم بهر
“'No city in the world would rival this place, if through thy justice we receive our share of peace.'”
#19
همان آفریدون یزدان‌پرست
✦
به بد بر سوی ما نیازید دست
“'Even Fereydun the God-worshipper did not stretch out a hand of harm toward us.'”
#20
اگر شاه بیند به رای بلند
✦
به ما برکند راه دشمن ببند
“'If the King sees fit in his high judgment, let him seal off the enemy's path against us.'”
#21
سرشک از دو دیده ببارید شاه
✦
چو بشنید گفتار فریادخواه
“Tears streamed from the King's eyes when he heard the words of the desperate suppliant.”
#22
به دستور گفت آن زمان شهریار
✦
که پیش آمد این کار دشوار خوار
“The monarch then said to his counselor: 'This problem has presented itself as a heavy burden.'”
#23
نشاید کزین پس چمیم و چریم
✦
وگر تاج را خویشتن پروریم
“'It is not right that from now on we strut and graze in luxury, pampering ourselves for the sake of the crown,'”
#24
جهاندار نپسندد از ما ستم
✦
که باشیم شادان و دهقان دژم
“'The Lord of the world approves not oppression from us—that we be joyful while the landowners are heart-sick.'”
#25
چنین کوه و این دشتهای فراخ
✦
همه از در باغ و میدان و کاخ
“'Such majestic mountains and wide plains, fitting for gardens, arenas, and palaces,'”
#26
پر از گاو و نخچیر و آب روان
✦
ز دیدن همی خیره گردد روان
“'Full of cattle, game, and flowing water, such that the soul is dazzled merely by beholding it—'”
#27
نمانیم کین بوم ویران کنند
✦
همی غارت از شهر ایران کنند
“'We shall not suffer this land to be ruined, nor allow the Iranian cities to be plundered.'”
#28
ز شاهی وز روی فرزانگی
✦
نشاید چنین هم ز مردانگی
“'Neither by kingship nor by the light of wisdom, nor indeed by manhood, is such negligence fitting.'”
#29
نخوانند بر ما کسی آفرین
✦
چو ویران بود بوم ایران زمین
“'No one shall utter praise for us if the territory of Iran lies in ruins.'”
#30
به دستور فرمود کز هند و روم
✦
کجا نام باشد به آباد بوم
“He commanded his minister that from India and Rome, wherever prosperous realms were known,”
#31
ز هر کشوری مردم بیش بین
✦
که استاد بینی برین برگزین
“Gather knowledgeable folk from every country, selecting every expert master builder.”
#32
یکی باره از آب برکش بلند
✦
برش پهن و بالای او ده کمند
“To raise a high rampart up from the water, broad in width and ten lariats in height.”
#33
به سنگ و به گچ باید از قعر آب
✦
برآورده تا چشمهٔ آفتاب
“Out of stone and mortar from the bed of the waters, raised up unto the fountain of the sun.”
#34
هر آنگه که سازیم زین گونه بند
✦
ز دشمن به ایران نیاید گزند
“'Whenever we construct such a barrier, no harm shall come to Iran from the enemy.'”
#35
نباید که آید یکی زین به رنج
✦
بده هرچ خواهند و بگشای گنج
“'Let no one suffer distress from this labor; grant whatever they demand and open the treasury.'”
#36
کشاورز و دهقان و مرد نژاد
✦
نباید که آزار یابد ز داد
“'The farmer, the landowner, and the man of noble birth must suffer no hardship under our justice.'”
#37
یکی پیر موبد بران کار کرد
✦
بیابان همه پیش دیوار کرد
“An elderly Mobad took charge of the work, laying out the vast desert before the wall.”
#38
دری برنهادند ز آهن بزرگ
✦
رمه یک سر ایمن شد از بیم گرگ
“They fitted a massive iron gate upon it; the entire flock was secured from fear of the wolf.”
#39
همه روی کشور نگهبان نشاند
✦
چو ایمن شد از دشت لشکر براند
“He stationed sentinels all across the realm, and once secured, he marched his army back from the plain.”