بخش ۲۷ - نشاندن فرستادهٔ قیصر بر تخت بهرام، هفت پرسش نهان و پاسخ موبد در ستایش خرد
#1
سپهبد فرستاده را پیش خواند
✦
بران نامور پیشگاهش نشاند
#2
چو بشنید بیدار شاه جهان
✦
فرستاده را خواند پیش مهان
#3
بیامد جهاندیده دانای پیر
✦
سخن‌گوی و بادانش و یادگیر
#4
به کش کرده دست و سرافگنده پست
✦
بر تخت شاهی به زانو نشست
#5
بپرسید بهرام و بنواختش
✦
بر تخت پیروزه بنشاختش
#6
بدو گفت کایدر بماندی تو دیر
✦
ز دیدار این مرز ناگشته سیر
#7
مرا رزم خاقان ز تو باز داشت
✦
به گیتی مرا همچو انباز داشت
#8
کنون روزگار توام تازه شد
✦
ترا بودن ایدر بی‌اندازه شد
#9
سخن هرچ گویی تو پاسخ دهیم
✦
وز آواز تو روز فرخ نهیم
#10
فرستادهٔ پیر کرد آفرین
✦
که بی‌تو مبادا زمان و زمین
#11
هران پادشاهی که دارد خرد
✦
ز گفت خردمند رامش برد
#12
به یزدان خردمند نزدیک‌تر
✦
بداندیش را روز تاریک‌تر
#13
تو بر مهتران جهان مهتری
✦
که هم مهتر و شاه و هم بهتری
#14
ترا دانش و هوش و دادست و فر
✦
بر آیین شاهان پیروزگر
#15
همانت خرد هست و پاکیزه رای
✦
بر هوشمندان توی کدخدای
#16
که جاوید بادی تن و جان درست
✦
مبیناد گردون میان تو سست
#17
زبانت ترازوست و گفتن گهر
✦
گهر سخته هرگز که بیند به زر
#18
اگر چه فرستادهٔ قیصرم
✦
همان چاکر شاه را چاکرم
#19
درودی رسانم ز قیصر به شاه
✦
که جاوید باد این سر و تاج و گاه
#20
و دیگر که فرمود تا هفت چیز
✦
بپرسم ز دانندگان تو نیز
#21
بدو گفت شاه این سخنها بگوی
✦
سخن‌گوی را بیشتر آب‌روی
#22
بفرمود تا موبد موبدان
✦
بشد پیش با مهتران و ردان
#23
بشد موبد و هرکه دانا بدند
✦
به هر دانشی‌بر توانا بدند
#24
سخن‌گوی بگشاد راز از نهفت
✦
سخنهای قیصر به موبد بگفت
#25
به موبد چنین گفت کای رهنمون
✦
چه چیز آنک خوانی همی اندرون
#26
دگر آنک بیرونش خوانی همی
✦
جزین نیز نامش ندانی همی
#27
زبر چیست ای مهتر و زیر چیست
✦
همان بیکرانه چه و خوار کیست
#28
چه چیز آنک نامش فراوان بود
✦
مر او را به هر جای فرمان بود
#29
چنین گفت موبد به فرزانه مرد
✦
که مشتاب وز راه دانش مگرد
#30
مر این را که گفتی تو پاسخ یکیست
✦
سخن در درون و برون اندکیست
#31
برون آسمان و درونش هواست
✦
زبر فر یزدان فرمانرواست
#32
همان بیکران در جهان ایزدست
✦
اگر تاب گیری به دانش بدست
#33
زبر چون بهشتست و دوزخ به زیر
✦
بد آن را که باشد به یزدان دلیر
#34
دگر آنک بسیار نامش بود
✦
رونده به هر جای کامش بود
#35
خرد دارد ای پیر بسیار نام
✦
رساند خرد پادشا را به کام
#36
یکی مهر خوانند و دیگر وفا
✦
خرد دور شد درد ماند و جفا
#37
زبان‌آوری راستی خواندش
✦
بلنداختری زیرکی داندش
#38
گهی بردبار و گهی رازدار
✦
که باشد سخن نزد او پایدار
#39
پراگنده اینست نام خرد
✦
از اندازه‌ها نام او بگذرد
#40
تو چیزی مدان کز خرد برترست
✦
خرد بر همه نیکویها سرست
#41
خرد جوید آگنده راز جهان
✦
که چشم سر ما نبیند نهان
#42
دگر آنک دارد جهاندار خوار
✦
به هر دانش از کردهٔ کردگار
#43
ستاره‌ست رخشان ز چرخ بلند
✦
که بینا شمارش بداند که چند
#44
بلند آسمان را که فرسنگ نیست
✦
کسی را بدو راه و آهنگ نیست
#45
همی خوار گیری شمار ورا
✦
همان گردش روزگار ورا
#46
کسی کو ببیند ز پرتاب تیر
✦
بماند شگفت اندرو تیز ویر
#47
ستاره همی بشمرد ز آسمان
✦
ازین خوارتر چیست ای شادمان
#48
من این دانم ار هست پاسخ جزین
✦
فراخست رای جهان‌آفرین
#49
سخن‌دان قیصر چو پاسخ شنید
✦
زمین را ببوسید و فرمان گزید
#50
به بهرام گفت ای جهاندار شاه
✦
ز یزدان برین‌بر فزونی مخواه
#51
که گیتی سراسر به فرمان تست
✦
سر سرکشان زیر پیمان تست
#52
پسند بزرگان فرخ‌نژاد
✦
ندارد جهان چون تو شاهی به یاد
#53
همان نیز دستورت از موبدان
✦
به دانش فزونست از بخردان
#54
همه فیلسوفان ورا بنده‌اند
✦
به دانایی او سرافگنده‌اند
#55
چو بهرام بشنید شادی نمود
✦
به دلش اندرون روشنایی فزود
#56
به موبدم درم داد ده بدره نیز
✦
همان جامه و اسپ و بسیار چیز
#57
وزانجا خرامان بیامد بدر
✦
خرد یافته موبد پرهنر
#58
فرستادهٔ قیصر نامدار
✦
سوی خانه رفت از بر شهریار
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.