بخش ۱۵ - دیدار بهرام گور با فرشیدوردِ ناسپاس، کشف گنج نهان و فرمان بخشش خواسته به نیازمندان

#1

بخفت آن شب و بامداد پگاه

✦

بیامد سوی دشت نخچیرگاه

#2

همه راه و بی‌راه لشکر گذشت

✦

چنان شد که یک ماه ماند او به دشت

#3

سراپرده و خیمه‌ها ساختند

✦

ز نخچیر دشتی بپرداختند

#4

کسی را نیامد بران دشت خواب

✦

می و گوشت نخچیر و چنگ و رباب

#5

بیابان همی آتش افروختند

✦

تر و خشک هیزم بسی سوختند

#6

برفتند بسیار مردم ز شهر

✦

کسی کش ز دینار بایست بهر

#7

همی بود چندی خرید و فروخت

✦

بیابان ز لشکر همی برفروخت

#8

ز نخچیر دشت و ز مرغان آب

✦

همی یافت خواهنده چندان کباب

#9

که بردی به خروار تا خان خویش

✦

بر کودک خرد و مهمان خویش

#10

چو ماهی برآمد شتاب آمدش

✦

همی با بتان رای خواب آمدش

#11

بیاورد لشکر ز نخچیرگاه

✦

ز گرد سواران ندیدند راه

#12

همی رفت لشکر به کردار گرد

✦

چنین تا رخ روز شد لاژورد

#13

یکی شارستان پیشش آمد به راه

✦

پر از برزن و کوی و بازارگاه

#14

بفرمود تا لشکرش با بنه

✦

گذارند و ماند خود او یک تنه

#15

بپرسید تا مهتر ده کجاست

✦

سر اندر کشید و همی رفت راست

#16

شکسته دری دید پهن و دراز

✦

بیامد خداوند و بردش نماز

#17

بپرسید کاین خانه ویران کراست

✦

میان ده این جای ویران چراست

#18

خداوند گفت این سرای منست

✦

همین بخت بد رهنمای منست

#19

نه گاو ستم ایدر نه پوشش نه خر

✦

نه دانش نه مردی نه پای و نه پر

#20

مرا دیدی اکنون سرایم ببین

✦

بدین خانه نفرین به از آفرین

#21

ز اسپ اندر آمد بدید آن سرای

✦

جهاندار را سست شد دست و پای

#22

همه خانه سرگین بد از گوسفند

✦

یکی طاق بر پای و جای بلند

#23

بدو گفت چیزی ز بهر نشست

✦

فراز آور ای مرد مهمان‌پرست

#24

چنین داد پاسخ که بر میزبان

✦

به خیره چرا خندی ای مرزبان

#25

گر افگندنی هیچ بودی مرا

✦

مگر مرد مهمان ستودی مرا

#26

نه افگندنی هست و نه خوردنی

✦

نه پوشیدنی و نه گستردنی

#27

به جای دگر خانه جویی رواست

✦

که ایدر همه کارها بی‌نواست

#28

ورا گفت بالش نگه کن یکی

✦

که تا برنشینم برو اندکی

#29

بدو گفت ایدر نه جای نکوست

✦

همانا ترا شیر مرغ آرزوست

#30

پس‌انگاه گفتش که شیر آر گرم

✦

چنان چون بیابی یکی نان نرم

#31

چنین داد پاسخ که ایدو گمان

✦

که خوردی و گشتی ازو شادمان

#32

اگر نان بدی در تنم جان بدی

✦

اگر چند جانم به از نان بدی

#33

بدو گفت گر نیستت گوسفند

✦

که آمد به خان تو سرگین فگند

#34

چنین داد پاسخ که شب تیره شد

✦

مرا سر ز گفتار تو خیره شد

#35

یکی خانه بگزین که یابی پلاس

✦

خداوند آن خانه دارد سپاس

#36

چه باشی به نزدیکی شوربخت

✦

که بستر کند شب ز برگ درخت

#37

به زر تیغ داری به زربر رکیب

✦

نباید که آید ز دزدت نهیب

#38

ز یزدان بترس و ز من دور باش

✦

به هر کار چون من تو رنجور باش

#39

چو خانه برین‌گونه ویران بود

✦

گذرگاه دزدان و شیران بود

#40

بدو گفت اگر دزد شمشیر من

✦

ببردی کنون نیستی زیر من

#41

کدیور بدو گفت زین در مرنج

✦

که در خان من کس نیابد سپنج

#42

بدو گفت شاه ای خردمند پیر

✦

چه باشی به پیشم همی خیره خیر

#43

چنانچون گمانم هم از آب سرد

✦

ببخشای ای مرد آزادمرد

#44

کدیور بدو گفت کان آبگیر

✦

به پیش است کمتر ز پرتاب تیر

#45

بخور چند خواهی و بردار نیز

✦

چه جویی بدین بی‌نوا خانه چیز

#46

همانا بدیدی تو درویش مرد

✦

ز پیری فرومانده از کارکرد

#47

چنین داد پاسخ که گر مهتری

✦

نداری مکن جنگ با لشکری

#48

چه نامی بدو گفت فرشیدورد

✦

نه بوم و نه پوشش نه خواب و نه خورد

#49

بدو گفت بهرام با کام خویش

✦

چرا نان نجویی بدین نام خویش

#50

کدیور بدو گفت کز کردگار

✦

سرآید مگر بر من این روزگار

#51

نیایش کنم پیش یزدان خویش

✦

ببینم مگر بی‌تو ویران خویش

#52

چرا آمدی در سرای تهی

✦

که هرگز نبینی مهی و بهی

#53

بگفت این و بگریست چندان به زار

✦

که بگریخت ز آواز او شهریار

#54

بخندید زان پیر و آمد به راه

✦

دمادم بیامد پس او سپاه

#55

چو بیرون شد از نامور شارستان

✦

به پیش اندر آمد یکی خارستان

#56

تبر داشت مردی همی کند خار

✦

ز لشکر بشد پیش او شهریار

#57

بدو گفت مهتر بدین شارستان

✦

کرا دانی ای دشمن خارستان

#58

چنین داد پاسخ که فرشیدورد

✦

بماند همه ساله بی‌خواب و خورد

#59

مگر گوسفندش بود صدهزار

✦

همان اسپ و استر بود زین شمار

#60

زمین پر ز آگنده دینار اوست

✦

که مه مغز بادش بتن‌بر مه پوست

#61

شکم گرسنه مانده تن برهنه

✦

نه فرزند و خویش نه‌بار و بنه

#62

اگر کشتمندش فروشد به زر

✦

یکی خانه بومش کند پر گهر

#63

شبانش همی گوشت جوشد به شیر

✦

خود او نان ارزن خورد با پنیر

#64

دو جامه ندیدست هرگز به هم

✦

ازویست هم بر تن او ستم

#65

چنین گفت با خارزن شهریار

✦

که گر گوسفندش ندانی شمار

#66

بدانی همانا کجا دارد اوی

✦

شمارش بتو گفت کی یارد اوی

#67

چنین گفت کای رزم دیده سوار

✦

ازان خواسته کس نداند شمار

#68

بدان خارزن داد دینار چند

✦

بدو گفت کاکنون شدی ارجمند

#69

بفرمود تا از میان سپاه

✦

بیاید یکی مرد دانا به راه

#70

کجا نام آن مرد بهرام بود

✦

سواری دلیر و دلارام بود

#71

فرستاد با نامور سی سوار

✦

گزین کرده شایسته مردان کار

#72

دبیری گزین کرد پرهیزگار

✦

بدان‌سان که دانست کردن شمار

#73

بدان خارزن گفت ز ایدر برو

✦

همی خارکندی کنون زر درو

#74

ازان خواسته ده یکی مر تراست

✦

بدین مردمان راه بنمای راست

#75

دل افرزو بد نام آن خارزن

✦

گرازنده مردی به نیروی تن

#76

گرانمایه اسپی بدو داد و گفت

✦

که با باد باید که گردی تو جفت

#77

دل‌افروز بد گیتی افروز شد

✦

چو آمد به درگاه پیروز شد

#78

بیاورد لشکر به کوه و به دشت

✦

همی گوسفند از عدد برگذشت

#79

شتر بود بر کوه ده کاروان

✦

به هر کاروان بر یکی ساروان

#80

ز گاوان ورز و ز گاوان شیر

✦

ز پشم و ز روغن ز کشک و پنیر

#81

همه دشت و کوه و بیابان کنام

✦

کس او را به گیتی ندانست نام

#82

بیابان سراسر همه کنده سم

✦

همان روغن گاو در سم به خم

#83

ز شیراز وز ترف سیصدهراز

✦

شتروار بد بر لب جویبار

#84

یکی نامه بنوشت بهرام هور

✦

به نزد شهنشاه بهرام گور

#85

نخست آفرین کرد بر کردگار

✦

که اویست پیروز و پروردگار

#86

دگر آفرین بر شهنشاه کرد

✦

که کیش بدی (را) نگونسار کرد

#87

چنین گفت کای شهریار جهان

✦

ز تو شاد یکسر کهان و مهان

#88

کز اندازه دادت همی بگذرد

✦

ازین خامشی گنج کیفر برد

#89

همه کار گیتی به اندازه به

✦

دل شاه ز اندیشه‌ها تازه به

#90

یکی گم شده نام فرشیدورد

✦

نه در بزمگاه و نه اندر نبرد

#91

ندانست کس نام او در جهان

✦

میان کهان و میان مهان

#92

نه خسروپرست و نه یزدان‌شناس

✦

ندانست کردن به چیزی سپاس

#93

چنین خواسته گسترد در جهان

✦

تهی‌دست و پر غم نشسته نهان

#94

به بیداد ماند همی داد شاه

✦

منه پند گفتار من بر گناه

#95

پی افگن یکی گنج زین خواسته

✦

سیوم سال را گردد آراسته

#96

دبیران داننده را خواندم

✦

برین کوه آباد بنشاندم

#97

شمارش پدیدار نامد هنوز

✦

نویسنده را پشت برگشت کوز

#98

چنین گفت گوینده کاندر زمین

✦

ورا زر و گوهر فزونست زین

#99

برین کوهسارم دو دیده به راه

✦

بدان تا چه فرمان دهد پیشگاه

#100

ز من باد بر شاه ایران درود

✦

بمان زنده تا نام تارست و پود

#101

هیونی برافگند پویان به راه

✦

بدان تا برد نامه نزدیک شاه

#102

چو آن نامه برخواند بهرام‌گور

✦

به دلش اندر افتارد زان کار شور

#103

دژم گشت و دیده پر از آب کرد

✦

بروهای جنگی پر از تاب کرد

#104

بفرمود تا پیش او شد دبیر

✦

قلم خواست رومی و چینی حریر

#105

نخست آفرین کرد بر کردگار

✦

خداوند پیروز و به روزگار

#106

خداوند دانایی و فرهی

✦

خداوند دیهیم شاهنشهی

#107

نبشت آن که گر دادگر بودمی

✦

همین مرد را رنج ننمودمی

#108

نیاورد گرد این ز دزدی و خون

✦

نبد هم کسی را به بد رهنمون

#109

همی بد که این مرد بد ناسپاس

✦

ز یزدان نبودش به دل در هراس

#110

یکی پاسبان بد برین خواسته

✦

دل و جان ز افزون شدن کاسته

#111

بدین دشت چه گرگ و چه گوسفند

✦

چو باشد به پیکار و ناسودمند

#112

به زیر زمین در چه گوهر چه سنگ

✦

کزو خورد و پوشش نیاید به چنگ

#113

نسازیم ازان رنج بنیاد گنج

✦

نبندیم دل در سرای سپنج

#114

فریدون نه پیداست اندر جهان

✦

همان ایرج و سلم و تور از مهان

#115

همان جم و کاوس با کیقباد

✦

جزین نامداران که داریم یاد

#116

پدرم آنک زو دل پر از درد بود

✦

نبد دادگر ناجوانمرد بود

#117

کسی زین بزرگان پدیدار نیست

✦

بدین با خداوند پیکار نیست

#118

تو آن خواسته گرد کن هرچ هست

✦

ببخش و مبر زان به یک چیز دست

#119

کسی را که پوشیده دارد نیاز

✦

که از بد همی دیر یابد جواز

#120

همان نیز پیری که بیکار گشت

✦

به چشم گرانمایگان خوار گشت

#121

دگر هرک چیزیش بود و بخورد

✦

کنون ماند با درد و با بادسرد

#122

کسی را که نامست و دینار نیست

✦

به بازارگانی کسش یار نیست

#123

دگر کودکانی که بینی یتیم

✦

پدر مرده و مانده بی زر و سیم

#124

زنانی که بی‌شوی و بی‌پوشش‌اند

✦

که کاری ندانند و بی‌کوشش‌اند

#125

بریشان ببخش این همه خواسته

✦

برافروز جان و روان کاسته

#126

تو با آنک رفتی سوی گنج باد

✦

همه داد و پرهیزگاریت باد

#127

نهان کرده دینار فرشیدورد

✦

بدو مان همی تا نماند به درد

#128

مر او را چه دینار و گوهر چه خاک

✦

چو بایست کردن همی در مغاک

#129

سپهر گراینده یار تو باد

✦

همان داد و پرهیز کار تو باد

#130

نهادند بر نامه‌بر مهر شاه

✦

فرستاده برگشت و آمد به راه

پادشاهی بهرام گور

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما