بخش ۱۹ - کشتن اژدها، میهمانی نهانی بهرام گور و خشک شدن شیر گاو از بیداد

#1

همی بود یک چند با مهتران

✦

می روشن و جام و رامشگران

#2

بهار آمد و شد جهان چون بهشت

✦

به خاک سیه بر فلک لاله کشت

#3

همه بومها پر ز نخجیر گشت

✦

بجوی آبها چون می و شیر گشت

#4

گرازیدن گور و آهو به شخ

✦

کشیدند بر سبزه هر جای نخ

#5

همه جویباران پر از مشک دم

✦

بسان گل نارون می به خم

#6

بگفتند با شاه بهرام گور

✦

که شد دیر هنگام نخچیر گور

#7

چنین داد پاسخ که مردی هزار

✦

گزین کرد باید ز لشکر سوار

#8

سوی تور شد شاه نخچیرجوی

✦

جهان گشت یکسر پر از گفت‌وگوی

#9

ز گور و ز غرم و ز آهو جهان

✦

بپرداختند آن دلاور مهان

#10

سه دیگر چو بفروخت خورشید تاج

✦

زمین زرد شد کوه و دریا چو عاج

#11

به نخچیر شد شهریار دلیر

✦

یکی اژدها دید چون نره شیر

#12

به بالای او موی زیر سرش

✦

دو پستان بسان زنان از برش

#13

کمان را به زه کرد و تیر خدنگ

✦

بزد بر بر اژدها بی‌درنگ

#14

دگر تیز زد بر میان سرش

✦

فروریخت چون آب خون از برش

#15

فرود آمد و خنجری برکشید

✦

سراسر بر اژدها بردرید

#16

یکی مرد برنا فروبرده بود

✦

به خون و به زهر اندر افسرده بود

#17

بران مرد بسیار بگریست زار

✦

وزان زهر شد چشم بهرام تار

#18

وزانجا بیامد به پرده‌سرای

✦

می آورد و خوبان بربط سرای

#19

چو سی روز بگذشت ز اردیبهشت

✦

شد از میوه پالیزها چون بهشت

#20

چنان ساخت کاید به تور اندرون

✦

پرستنده با او یکی رهنمون

#21

به شبگیر هرمزد خرداد ماه

✦

ازان دشت سوی دهی رفت‌شاه

#22

ببیند که اندر جهان داد هست

✦

بجوید دل مرد یزدان‌پرست

#23

همی راند شبدیز را نرم‌نرم

✦

برین‌گونه تا روز برگشت گرم

#24

همی‌راند حیران و پیچان به راه

✦

به خواب و به آب آرزومند شاه

#25

چنین تا به آباد جایی رسید

✦

به هامون به نزد سرایی رسید

#26

زنی دید بر کتف او بر سبوی

✦

ز بهرام خسرو بپوشید روی

#27

بدو گفت بهرام کایدر سپنج

✦

دهید ار نه باید گذشتن به رنج

#28

چنین گفت زن کای نبرده سوار

✦

تو این خانه چون خانهٔ خویش دار

#29

چو پاسخ شنید اسپ در خانه راند

✦

زن میزبان شوی را پیش خواند

#30

بدو گفت کاه آر و اسپش بمال

✦

چو گاه جو آید بکن در جوال

#31

خود آمد به جایی که بودش نهفت

✦

ز پیش اندرون رفت و خانه برفت

#32

حصیری بگسترد و بالش نهاد

✦

به بهرام بر آفرین کرد یاد

#33

سوی خانهٔ آب شد آب برد

✦

همی در نهان شوی را برشمرد

#34

که این پیر و ابله بماند به جای

✦

هرانگه که بیند کس اندر سرای

#35

نباشد چنین کار کار زنان

✦

منم لشکری‌دار دندان کنان

#36

بشد شاه بهرام و رخ را بشست

✦

کزان اژدها بود ناتن درست

#37

بیامد نشست از بر آن حصیر

✦

بدر خانه بر پای بد مرد پیر

#38

بیاورد خوانی و بنهاد راست

✦

برو تره و سرکه و نان و ماست

#39

بخورد اندکی نان و نالان بخفت

✦

به دستار چینی رخ اندر نهفت

#40

چو از خواب بیدار شد زن بشوی

✦

همی گفت کای زشت ناشسته روی

#41

بره کشت باید ترا کاین سوار

✦

بزرگست و از تخمهٔ شهریار

#42

که فر کیان دارد و نور ماه

✦

نماند همی جز به بهرامشاه

#43

چنین گفت با زن گرانمایه شوی

✦

که چندین چرا بایدت گفت‌وگوی

#44

نداری نمکسود و هیزم نه نان

✦

چه سازی تو برگ چنین میهمان

#45

بره‌ کشتی و خورد و رفت این سوار

✦

تو شو خر به انبوهی اندر گذار

#46

زمستان و سرما و باد دمان

✦

به پیش آیدت یک زمان بی‌گمان

#47

همی گفت انباز و نشنید زن

✦

که هم نیک‌پی بود و هم رای‌زن

#48

بره کشته شد هم به فرجام کار

✦

به گفتار آن زن ز بهر سوار

#49

چو شد کشته دیگی هریسه بپخت

✦

برند آتش از هیزم نیم‌سخت

#50

بیاورد چیزی بر شهریار

✦

برو خایه و تره جویبار

#51

یکی پاره بریان ببرد از بره

✦

همان پخته چیزی که بد یکسره

#52

چو بهرام دست از خورشها بشست

✦

همی بود بی‌خواب و ناتن‌درست

#53

چو شب کرد با آفتاب انجمن

✦

کدوی می و سنجد آورد زن

#54

بدو گفت شاه ای زن کم‌سخن

✦

یکی داستان گوی با من کهن

#55

بدان تا به گفتار تو می خوریم

✦

به می درد و اندوه را بشکریم

#56

بتو داستان نیز کردم یله

✦

ز بهرامت آزادیست ار گله

#57

زن کم‌سخن گفت آری نکوست

✦

هم آغاز هر کار و فرجام ازوست

#58

بدو گفت بهرام کاین است و بس

✦

ازو دادجویی نبینند کس

#59

زن برمنش گفت کای پاک‌رای

✦

برین ده فراوان کس است و سرای

#60

همیشه گذار سواران بود

✦

ز دیوان و از کارداران بود

#61

یکی نام دزدی نهد بر کسی

✦

که فرجام زان رنج یابد بسی

#62

ز بهر درم گرددش کینه‌کش

✦

که ناخوش کند بر دلش روز خوش

#63

زن پاک‌تن را به آلودگی

✦

برد نام و آرد به بیهودگی

#64

زیانی بود کان نیابد به گنج

✦

ز شاه جهاندار اینست رنج

#65

پراندیشه شد زان سخن شهریار

✦

که بد شد ورا نام زان مایه‌کار

#66

چنین گفت پس شاه یزدان‌شناس

✦

که از دادگر کس ندارد سپاس

#67

درشتی کنم زین سخن ماه چند

✦

که پیدا شود داد و مهر از گزند

#68

شب تیره ز اندیشه پیچان بخفت

✦

همه شب دلش با ستم بود جفت

#69

بدانگه که شب چادر مشک‌بوی

✦

بدرید و بر چرخ بنمود روی

#70

بیامد زن از خانه با شوی گفت

✦

که هرکاره و آتش آر از نهفت

#71

ز هرگونه تخم اندرافگن به آب

✦

نباید که بیند ورا آفتاب

#72

کنون تا بدوشم ازین گاو شیر

✦

تو این کار هرکاره، آسان مگیر

#73

بیاورد گاو از چراگاه خویش

✦

فراوان گیا برد و بنهاد پیش

#74

به پستانش بر دست مالید و گفت

✦

به نام خداوند بی‌یار و جفت

#75

تهی بود پستان گاوش ز شیر

✦

دل میزبان جوان گشت پیر

#76

چنین گفت با شوی کای کدخدای

✦

دل شاه گیتی دگر شد بران

#77

ستمکاره شد شهریار جهان

✦

دلش دوش پیچان شد اندر نهان

#78

بدو گفت شوی از چه گویی همی

✦

به فال بد اندر چه جویی همی

#79

چنین گفت زن کای گرانمایه شوی

✦

مرا بیهده نیست این گفت‌وگوی

#80

چو بیدادگر شد جهاندار شاه

✦

ز گردون نتابد ببایست ماه

#81

به پستانها در شود شیرخشک

✦

نبودی به نافه درون نیز مشک

#82

زنا و ربا آشکارا شود

✦

دل نرم چون سنگ خارا شود

#83

به دشت اندرون گرگ مردم خورد

✦

خردمند بگریزد از بی‌خرد

#84

شود خایه در زیر مرغان تباه

✦

هرانگه که بیدادگر گشت شاه

#85

چراگاه این گاو کمتر نبود

✦

هم آبشخورش نیز بتر نبود

#86

به پستان چنین خشک شد شیراوی

✦

دگرگونه شد رنگ و آژیر اوی

#87

چو بهرامشاه این سخنها شنود

✦

پشیمانی آمدش ز اندیشه زود

#88

به یزدان چنین گفت کای کردگار

✦

توانا و دانندهٔ روزگار

#89

اگر تاب گیرد دل من ز داد

✦

ازین پس مرا تخت شاهی مباد

#90

زن فرخ پاک یزدان‌پرست

✦

دگر باره بر گاو مالید دست

#91

به نام خداوند زردشت گفت

✦

که بیرون گذاری نهان از نهفت

#92

ز پستان گاوش ببارید شیر

✦

زن میزبان گفت کای دستگیر

#93

تو بیداد را کرده‌ای دادگر

✦

وگرنه نبودی ورا این هنر

#94

ازان پس چنین گفت با کدخدای

✦

که بیداد را داد شد باز جای

#95

تو با خنده و رامشی باش زین

✦

که بخشود بر ما جهان‌آفرین

#96

به هرکاره چون شیربا پخته شد

✦

زن و مرد زان کار پردخته شد

#97

به نزدیک مهمان شد آن پاک‌رای

✦

همی برد خوان از پسش کدخدای

#98

نهاده بدو کاسهٔ شیربا

✦

چه نیکو بدی گر بدی زیربا

#99

ازان شیربا شاه لختی بخورد

✦

چنین گفت پس با زن رادمرد

#100

که این تازیانه به درگاه بر

✦

بیاویز جایی که باشد گذر

#101

نگه کن یکی شاخ بر در بلند

✦

نباید که از باد یابد گزند

#102

ازان پس ببین تا که آید ز راه

✦

همی کن بدین تازیانه نگاه

#103

خداوند خانه بپویید سخت

✦

بیاویخت آن شیب شاه از درخت

#104

همی داشت آن را زمانی نگاه

✦

پدید آمد از راه بی‌مر سپاه

#105

هرانکس که این تازیانه بدید

✦

به بهرامشاه آفرین گسترید

#106

پیاده همه پیش شیب دراز

✦

برفتند و بردند یک یک نماز

#107

زن و شوی گفت این به جز شاه نیست

✦

چنین چهره جز درخور گاه نیست

#108

پر از شرم رفتند هر دو ز راه

✦

پیاده دوان تا به نزدیک شاه

#109

که شاها بزرگا ردا بخردا

✦

جهاندار و بر موبدان موبدا

#110

بدین خانه درویش بد میزبان

✦

زنی بی‌نوا شوی پالیزبان

#111

بران بندگی نیز پوزش نمود

✦

همان شاه ما را پژوهش نمود

#112

که چون تو بدین جای مهمان رسید

✦

بدین بی‌نوا خانه و مان رسید

#113

بدو گفت بهرام کای روزبه

✦

ترا دادم این مرز و این خوب ده

#114

همیشه جز از میزبانی مکن

✦

برین باش و پالیزبانی مکن

#115

بگفت این و خندان بشد زان سرای

✦

نشست از بر بارهٔ بادپای

#116

بشد زان ده بی‌نوا شهریار

✦

بیامد به ایوان گوهرنگار

پادشاهی بهرام گور

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما