بخش ۳۰ - هشدار وزیر از سرکشی شنگل، عزم نهان بهرام و نامهٔ باژ یا جنگ به هند
#1
وَزیر خردمند بر پای خاست
✦
چنین گفت کای خسرو داد و راست
#2
جهان از بداَندیش بی بیم گشت
✦
وَزین مرزها رنج و سختی گذشت
#3
مگر ناموَر شنگل از هندوان
✦
که از داد پیچیده دارد روان
#4
ز هندوستان تا در مرزِ چین
✦
ز دزدانْ پرآشوب دارد زمین
#5
به ایران همی دست یازَد به بد
✦
بدین داستان کارسازی سزَد
#6
تو شاهی و شنگل نگهبانِ هند
✦
چرا باژ خواهد ز چین و زِ سِند
#7
بَراَندیش و تَدبیر آن بازجوی
✦
نبایَد که ناخوبی آید بِروی
#8
چو بشنید شاه آن پراندیشه شد
✦
جهان پیشِ او چون یکی بیشه شد
#9
چنین گفت کاین کارِ من در نهان
✦
بسازم نگویم به کس در جهان
#10
به تنها ببینم سپاه ورا
✦
همان رسمِ شاهی و گاه ورا
#11
شَوَم پیشِ او چون فرستادگان
✦
نگویم به ایران به آزادگان
#12
بِشُد پاک‌دستور او با دبیر
✦
جزو هرکسی آنک بد ناگزیر
#13
بگفتند هرگونه از بیش و کم
✦
بِبُردَند قِرطاس و مشک و قلم
#14
یکی نامه بنوشت پر پند و رای
✦
پر از دانش و آفرینِ خدای
#15
سَرِ نامه کرد از نخست آفرین
✦
ز یزدان برآنکس که جست آفرین
#16
خداوندِ هست و خداوندِ نیست
✦
همه چیز جُفتَست و ایزد یکیست
#17
ز چیزی کجا او دهد بنده را
✦
پَرستنده و تاجِ دارنده را
#18
فزون از خرد نیست اندر جهان
✦
فروزنده کهتران و مهان
#19
هرآنکس که او شاد شد از خرد
✦
جهان را به کردارِ بد نسپرد
#20
پشیمان نشد هر که نیکی گزید
✦
که بد آب دانش نیارَد مَزید
#21
رهانَد خرد مرد را از بلا
✦
مبادا کسی در بلا مبتلا
#22
نخستین نشانِ خرد آن بود
✦
که از بد همه‌ساله ترسان بود
#23
بداند تنِ خویش را در نهان
✦
به چَشمِ خرد جُست رازِ جَهان
#24
خرد افسرِ شهریاران بُوَد
✦
همان زیورِ نامداران بُوَد
#25
بداند بد و نیک مردِ خرد
✦
بکوشد به داد و بپیچد ز بد
#26
تو اندازهٔ خود ندانی همی
✦
روان را به خون در نشانی همی
#27
اگر تاجدارِ زمانه منم
✦
به خوبی و زشتی بهانه منم
#28
تو شاهی کنی کِی بُوَد راستی
✦
پدید آید از هر سوی کاستی
#29
نه آیینِ شاهان بُوَد تاختن
✦
چُنین با بَداَندیشگان ساختن
#30
نیای تو ما را پَرَستَنده بود
✦
پدر پیشِ شاهانِ ما بَنده بود
#31
کس از ما نبودَند همداستان
✦
که دیر آمدی باژِ هندوستان
#32
نگه کن کنون روزِ خاقانِ چین
✦
که از چین بیامد به ایران زمین
#33
به تاراج داد آنکِ آورده بود
✦
بپیچید زان بد که خود کرده بود
#34
چُنین هم همی بینم آیینِ تو
✦
همان بخشش و فَرِه دینِ تو
#35
مرا سازِ جنگست و هم خواسته
✦
همان لشکرِ یکدل آراسته
#36
تُرا با دلیرانِ من پای نیست
✦
به هند اندرون لشکر آرای نیست
#37
تو اندر گمانی زِ نیروی خویش
✦
همی پیشِ دریا بَری جویِ خویش
#38
فرستادم اینک فرستاده‌ای
✦
سخن‌گویِ با دانش آزاده‌ای
#39
اگر باژ بفرست اگر جنگ را
✦
به بی‌دانشی سخت کن تنگ را
#40
ز ما باد بر جانِ آنکس دُرود
✦
که داد و خرد باشدش تار و پود
#41
چو خَط از نسیمِ هوا گشت خُشک
✦
نوشتند و بَر وی پَراگَند مُشک
#42
به عنوانَش بَر نامِ بهرام کرد
✦
که دادَش سَرِ هَر بَدی رام کرد
#43
که تاجِ کیان یافت از یزدگرد
✦
به خرداد ماه اندرون روزِ اَرْد
#44
سِپَهدارِ مَرز و نِگهدارِ بوم
✦
ستانندهٔ باژِ سَقلاب و روم
#45
به نزدیک شَنگل نگهبان هند
✦
ز دریای قَنوج تا مرزِ سند
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.