بخش ۱۲ - شکار بهرام گور، پریدن طغری و خواستگاری سه دختر برزین

#1

به روز سدیگر برون رفت شاه

✦

ابا لشکر و ساز نخچیرگاه

#2

بزرگان ایران ز بهر شکار

✦

به درگاه رفتند سیصد سوار

#3

ابا هر سواری پرستنده سی

✦

ز ترک و ز رومی و از پارسی

#4

پرستنده سیصد ز ایوان شاه

✦

برفتند با ساز نخچیرگاه

#5

ز دیبا بیاراسته صد شتر

✦

رکابش همه زر و پالانش در

#6

ده اشتر نشستنگه شاه را

✦

به دیبا بیاراسته گاه را

#7

به پیش اندر آراسته هفت پیل

✦

برو تخت پیروزه همرنگ نیل

#8

همه پایهٔ تخت زر و بلور

✦

نشستنگه شاه بهرام گور

#9

ابا هر یکی تیغ‌زن صد غلام

✦

به زرین کمرها و زرین ستام

#10

صد اشتر بد از بهر رامشگران

✦

همه بر سران افسر از گوهران

#11

ابا بازداران صد و شست باز

✦

دو صد چرغ و شاهین گردن‌فراز

#12

پس‌اندر یکی مرغ بودی سیاه

✦

گرامی‌تر آن بود بر چشم شاه

#13

سیاهی به چنگ و به منقار زرد

✦

چو زر درخشنده بر لاژورد

#14

همی خواندش شاه طغری به نام

✦

دو چشمش به رنگ پر از خون دو جام

#15

که خاقان چینش فرستاده بود

✦

یکی تخت با تاج بیجاده بود

#16

یکی طوق زرین زبرجد نگار

✦

چهل یاره و سی و شش گوشوار

#17

شتروار سیصد طرایف ز چین

✦

فرستاد و یاقوت سیصد نگین

#18

پس بازداران صد و شست یوز

✦

ببردند با شاه گیتی فروز

#19

بیاراسته طوق یوز از گهر

✦

بدو اندر افگنده زنجیر زر

#20

بیامد شهنشاه زین سان به دشت

✦

همی تاجش از مشتری برگذشت

#21

هرانکس که بودند نخچیرجوی

✦

سوی آب دریا نهادند روی

#22

جهاندار بهرام هر هفت سال

✦

بدان آب رفتی به فرخنده فال

#23

چو لشکر به نزدیک دریا رسید

✦

شهنشاه دریا پر از مرغ دید

#24

بزد طبل و طغری شد اندر هوا

✦

شکیبا نبد مرغ فرمانروا

#25

زبون بود چنگال او را کلنگ

✦

شکاری چو نخچیر بود او پلنگ

#26

سرانجام گشت از جهان ناپدید

✦

کلنگی به چنگ آمدش بردمید

#27

بپرید بر سان تیر از کمان

✦

یکی بازدار از پس اندر دمان

#28

دل شاه گشت از پریدنش تنگ

✦

همی تاخت از پس به آواز زنگ

#29

یکی باغ پیش اندر آمد فراخ

✦

برآورده از گوشهٔ باغ کاخ

#30

بشد تازیان با تنی چند شاه

✦

همی بود لشکر به نخچیرگاه

#31

چو بهرام گور اندر آمد به باغ

✦

یکی جای دید از برش تند راغ

#32

میان گلستان یکی آبگیر

✦

بروبر نشسته یکی مرد پیر

#33

زمینش به دیبا بیاراسته

✦

همه باغ پر بنده و خواسته

#34

سه دختر بر او نشسته چو عاج

✦

نهاده به سربر ز پیروزه تاج

#35

به رخ چون بهار و به بالا بلند

✦

به ابرو کمان و به گیسو کمند

#36

یکی جام بر دست هر یک بلور

✦

بدیشان نگه کرد بهرام گور

#37

ز دیدارشان چشم او خیره شد

✦

ز باز و ز طغری دلش تیره شد

#38

چو دهقان پرمایه او را بدید

✦

رخ او شد از بیم چون شنبلید

#39

خردمند پیری و برزین به نام

✦

دل او شد از شاه ناشادکام

#40

برفت از بر حوض برزین چو باد

✦

بر شاه شد خاک را بوسه داد

#41

چنین گفت کای شاه خورشیدچهر

✦

به کام تو گرداد گردان سپهر

#42

نیارمت گفتن که ایدر بایست

✦

بدین مرز من با سواری دویست

#43

سر و نام برزین برآید به ماه

✦

اگر شاد گردد بدین باغ شاه

#44

به برزین چنین گفت شاه جهان

✦

که امروز طغری شد از من نهان

#45

دلم شد ازان مرغ گیرنده تنگ

✦

که مرغان چو نخچیر بد او پلنگ

#46

چنین پاسخ آورد برزین به شاه

✦

که اکنون یکی مرغ دیدم سیاه

#47

ابا زنگ زرین تنش همچو قیر

✦

همان چنگ و منقار او چون زریر

#48

بیامد بران گوزبن بر نشست

✦

بیاید هم‌اکنون به بختت به دست

#49

هم‌انگه یکی بنده را گفت شاه

✦

که رو گوزبن کن سراسر نگاه

#50

بشد بنده چون باد و آواز داد

✦

که همواره شاه جهان باد شاد

#51

که طغری به شاخی برآویختست

✦

کنون بازدارش بگیرد به دست

#52

چو طغری پدید آمد آن پیر گفت

✦

که ای بر زمین شاه بی‌بار و جفت

#53

پی مرزبان بر تو فرخنده باد

✦

همه تاجداران ترا بنده باد

#54

بدین شادی اکنون یکی جام خواه

✦

چو آرام دل یافتی کام خواه

#55

شهنشاه گیتی بران آبگیر

✦

فرود آمد و شادمان گشت پیر

#56

بیامد هم‌انگاه دستور اوی

✦

همان گنج داران و گنجور اوی

#57

بیاورد برزین می سرخ و جام

✦

نخستین ز شاه جهان برد نام

#58

بیاورد خوان و خورش ساختند

✦

چو از خوردن نان بپرداختند

#59

ازان پس بیاورد جامی بلور

✦

نهادند بر دست بهرام گور

#60

جهاندار بهرام بستد نبید

✦

از اندازهٔ خط برتر کشید

#61

چو برزین چنان دید برگشت شاد

✦

بیامد به هر جای خمی نهاد

#62

چو شد مست برزین بدان دختران

✦

چنین گفت کای پرخرد مهتران

#63

بدین باغ بهرامشاه آمدست

✦

نه گردنکشی با سپاه آمدست

#64

هلا چامه پیش آور ای چامه‌گوی

✦

تو چنگ آور ای دختر ماه‌روی

#65

برفتند هر سه به نزدیک شاه

✦

نهادند بر سر ز گوهر کلاه

#66

یکی پای کوب و دگر چنگ‌زن

✦

سه دیگر خوش‌آواز لشکر شکن

#67

به آواز ایشان شهنشاه جام

✦

ز باده تهی کرد و شد شادکام

#68

بدو گفت کاین دختران کیند

✦

که با تو بدین شادمانی زیند

#69

چنین گفت برزین که ای شهریار

✦

مبیناد بی‌تو کسی روزگار

#70

چنان دان که این دلبران منند

✦

پسندیده و دختران منند

#71

یکی چامه‌گوی و یکی چنگ‌زن

✦

سیم پای کوبد شکن بر شکن

#72

چهارم به کردار خرم بهار

✦

بدین سان که بیند همی شهریار

#73

بدان چامه‌زن گفت کای ماه‌روی

✦

بپرداز دل چامهٔ شاه گوی

#74

بتان چامه و چنگ برساختند

✦

یکایک دل از غم بپرداختند

#75

نخستین شهنشاه را چامه‌گوی

✦

چنین گفت کای خسرو ماه‌روی

#76

نمانی مگر بر فلک ماه را

✦

به شادی همان خسرو گاه را

#77

به دیدار ماهی و بالای ساج

✦

بنازد بتو تخت شاهی و تاج

#78

خنک آنک شبگیر بیندت روی

✦

خنک آنک یابد ز موی تو بوی

#79

میان تنگ چون شیر و بازو ستبر

✦

همی فر تاجت برآید به ابر

#80

به گلنار ماند همی چهر تو

✦

به شادی بخندد دل از مهر تو

#81

دلت همچو دریا و رایت چو ابر

✦

شکارت نبینم همی جز هژبر

#82

همی مو شکافی به پیکان تیر

✦

همی آب گردد ز داد تو شیر

#83

سپاهی که بیند کمند ترا

✦

همان بازوی زورمند ترا

#84

به درد دل و مغز جنگاوران

✦

وگر چند باشد سپاهی گران

#85

چو آن چامه بشنید بهرام گور

✦

بخورد آن گران سنگ جام بلور

#86

بدو گفت شاه ای سرافراز مرد

✦

چشیده ز گیتی بسی گرم و سرد

#87

نیابی تو داماد بهتر ز من

✦

گو شهریاران سر انجمن

#88

بمن ده تو این هر سه دخترت را

✦

به کیوان برافرازم اخترت را

#89

به دو گفت برزین که ای شهریار

✦

بتو شاد بادا می و میگسار

#90

که یارست گفت این خود اندر جهان

✦

که دارد چنین زهره اندر نهان

#91

مرا گر پذیری بسان رهی

✦

که بپرستم این تخت شاهنشهی

#92

پرستش کنم تاج و تخت ترا

✦

همان فر و اورنگ و بخت ترا

#93

همان این سه دختر پرستنده‌اند

✦

به پیش تو بر پای چون بنده‌اند

#94

پرستندگان را پسندید شاه

✦

بدان سان که از دور دیدش سه ماه

#95

به بالای ساجند و همرنگ عاج

✦

سزاوار تخت‌اند و زیبای تاج

#96

پس‌انگاه گفتش به بهرام پیر

✦

که ای شاه دشمن‌کش و شیرگیر

#97

بگویم کنون هرچ هستم نهان

✦

بد و نیک با شهریار جهان

#98

ز پوشیدنی هم ز گستردنی

✦

ز افگندنی و پراگندگی

#99

همانا شتربار باشد دویست

✦

به ایوان من بنده‌گر بیش نیست

#100

همان یاره و طوق و هم تاج و تخت

✦

کزان دختران را بود نیک‌بخت

#101

ز برزین بخندید بهرام و گفت

✦

که چیزی که داری تو اندر نهفت

#102

بمان تا بباشد هم‌انجا به جای

✦

تو با جام می سوی رامش گرای

#103

بدو پیر گفت این سه دختر چو ماه

✦

به راه کیومرث و هوشنگ شاه

#104

ترا دادم و خاک پای تواند

✦

همه هر سه زنده برای تواند

#105

مهین دخترم نام ماه‌آفرید

✦

فرانک دوم و سیوم شنبلید

#106

پسندیدشان شاه چون دیدشان

✦

ز بانو زنان نیز بگزیدشان

#107

به برزین چنین گفت کاین هر سه ماه

✦

پسندید چون دید بهرامشاه

#108

بفرمود تا مهد زرین چهار

✦

بیارد ز لشکر یکی نامدار

#109

چو هر سه مه اندر عماری نشست

✦

ز رومی همان خادم آورد شست

#110

به مشکوی زرین شدند این سه ماه

✦

همی بود تا مست‌تر گشت شاه

#111

بدو گفت برزین که ای شهریار

✦

جهاندار و دانا و نیزه‌گزار

#112

یکی بنده‌ام تا زیم شاه را

✦

نیایش کنم خاک درگاه را

#113

یکی بنده تازانهٔ شاه را

✦

ببرد و بیاراست درگاه را

#114

سپه را ز سالار گردنکشان

✦

جز از تازیانه نبودی نشان

#115

چو دیدی کسی شاخ شیب دراز

✦

دوان پیش رفتی و بردی نماز

#116

همی بود بهرام تا گشت مست

✦

چو خرم شد اندر عماری نشست

#117

بیامد به مشکوی زرین خویش

✦

سوی خانهٔ عنبر آگین خویش

#118

چو آمد یکی هفته آنجا ببود

✦

بسی خورد و بخشید و شادی نمود

پادشاهی بهرام گور

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما