بخش ۹ - خشم بهرام گور بر ده بی‌آفرین، ویرانی از همه‌مهتری و آبادی دوباره با یک کدخدا

#1

بیامد سوم روز شبگیر شاه

✦

سوی دشت نخچیرگه با سپاه

#2

به دست چپش هرمز کدخدای

✦

سوی راستش موبد پاک‌رای

#3

برو داستانها همی خواندند

✦

ز جم و فریدون سخن راندند

#4

سگ و یوز در پیش و شاهین و باز

✦

همی تا به سر برد روز دراز

#5

چو خورشید تابان به گنبد رسید

✦

به جایی پی گور و آهو ندید

#6

چو خورشید تابان درم ساز گشت

✦

ز نخچیرگه تنگدل بازگشت

#7

به پیش اندر آمد یکی سبز جای

✦

بسی اندرو مردم و چارپای

#8

ازان ده فراوان به راه آمدند

✦

نظاره به پیش سپاه آمدند

#9

جهاندار پرخشم و پرتاب بود

✦

همی خواست کاید بدان ده فرود

#10

نکردند زیشان کسی آفرین

✦

تو گفتی ببست آن خران را زمین

#11

ازان مردمان تنگدل گشت شاه

✦

به خوبی نکرد اندر ایشان نگاه

#12

به موبد چنین گفت کاین سبز جای

✦

پر از خانه و مردم و چارپای

#13

کنام دد و دام و نخچیر باد

✦

به جوی اندرون آب چون قیر باد

#14

بدانست موبد که فرمان شاه

✦

چه بود اندران سوی ده شد ز راه

#15

بدیشان چنین گفت کاین سبزجای

✦

پر از خانه و مردم و چارپای

#16

خوش آمد شهنشاه بهرام را

✦

یکی تازه کرد اندرین کام را

#17

دگر گفت موبد بدان مردمان

✦

که جاوید دارید دل شادمان

#18

شما را همه یکسره کرد مه

✦

بدان تا کند شهره این خوب ده

#19

بدین ده زن و کودکان مهترند

✦

کسی را نباید که فرمان برند

#20

بدین ده چه مزدور و چه کدخدای

✦

به یک راه باید که دارند جای

#21

زن و کودک و مرد جمله مهید

✦

یکایک همه کدخدای دهید

#22

خروشی برآمد ز پرمایه ده

✦

ز شادی که گشتند همواره مه

#23

زن و مرد ازان پس یکی شد به رای

✦

پرستار و مزدور با کدخدای

#24

چو ناباک شد مرد برنا به ده

✦

بریدند ناگه سر مرد مه

#25

همه یک به دیگر برآمیختند

✦

به هرجای بی‌راه خون ریختند

#26

چو برخاست زان روستا رستخیز

✦

گرفتند ناگاه ازان ده گریز

#27

بماندند پیران ابی پای و پر

✦

بشد آلت ورزش و ساز و بر

#28

همه ده به ویرانی آورد روی

✦

درختان شده خشک و بی‌آب جوی

#29

شده دشت ویران و ویران سرای

✦

رمیده ازو مردم و چارپای

#30

چو یک سال بگذشت و آمد بهار

✦

بران ره به نخچیر شد شهریار

#31

بران جای آباد خرم رسید

✦

نگه کرد و بر جای بر ده ندید

#32

درختان همه خشک و ویران‌سرای

✦

همه مرز بی‌مردم و چارپای

#33

دل شاه بهرام ناشاد گشت

✦

ز یزدان بترسید و پر داد گشت

#34

به موبد چنین گفت کای روزبه

✦

دریغست ویران چنین خوب ده

#35

برو تیز و آباد گردان به گنج

✦

چنان کن کزین پس نبینند رنج

#36

ز پیش شهنشاه موبد برفت

✦

از آنجا به ویران خرامید تفت

#37

ز برزن همی سوی برزن شتافت

✦

به فرجام بیکار پیری بیافت

#38

فرود آمد از باره بنواختش

✦

بر خویش نزدیک بنشاختش

#39

بدو گفت کای خواجهٔ سالخَورد

✦

چنین جای آباد ویران که کرد

#40

چنین داد پاسخ که یک روزگار

✦

گذر کرد بر بوم ما شهریار

#41

بیامد یکی بی‌خرد موبدی

✦

ازان نامداران بی‌بر بدی

#42

به ما گفت یکسر همه مهترید

✦

نگر تا کسی را به کس نشمرید

#43

بگفت این و این ده پرآشوب گشت

✦

پر از غارت و کشتن و چوب گشت

#44

که یزدان ورا یار به اندازه باد

✦

غم و مرگ و سختی برو تازه باد

#45

همه کار اینجا پر از تیرگیست

✦

چنان شد که بر ما بباید گریست

#46

ازین گفته پردرد شد روزبه

✦

بپرسید و گفت از شما کیست مه

#47

چنین داد پاسخ که مهتر بود

✦

به جایی که تخم گیا بر بود

#48

بدو روزبه گفت مهتر تو باش

✦

بدین جای ویران به سر بر تو باش

#49

ز گنج جهاندار دینار خواه

✦

هم از تخم و گاو و خر و بار خواه

#50

بکش هرک بیکار بینی به ده

✦

همه کهترانند یکسر تو مه

#51

بدان موبد پیش نفرین مکن

✦

نه بر آرزو راند او این سُخُن

#52

اگر یار خواهی ز درگاه شاه

✦

فرستمت چندانک خواهی بخواه

#53

چو بشنید پیر این سخن شاد شد

✦

از اندوه دیرینه آزاد شد

#54

هم‌انگه سوی خانه شد مرد پیر

✦

بیاورد مردم سوی آبگیر

#55

زمین را به آباد کردن گرفت

✦

همه مرزها را سپردن گرفت

#56

ز همسایگان گاو و خر خواستند

✦

همه دشت یکسر بیاراستند

#57

خود و مرزداران بکوشید سخت

✦

بکِشتند هرجای چندی درخت

#58

چو یک برزن نیک آباد شد

✦

دل هرک دید اندران شاد شد

#59

ازان جای هرکس که بگریختی

✦

به مژگان همی خون فرو ریختی

#60

چو آگاهی آمد ز آباد جای

✦

هم از رنج این پیر سر کدخدای

#61

یکایک سوی ده نهادند روی

✦

به هر برزن آباد کردند جوی

#62

همان مرغ و گاو و خر و گوسفند

✦

یکایک برافزود بر کشتمند

#63

درختی به هر جای هرکس بکشت

✦

شد آن جای ویران چو خرم بهشت

#64

به سالی سه دیگر بیاراست ده

✦

برآمد ز ورزش همه کام مه

#65

چو آمد به هنگام خرم بهار

✦

سوی دشت نخچیر شد شهریار

#66

ابا موبدش نام او روزبه

✦

چو هر دو رسیدند نزدیک ده

#67

نگه کرد فرخنده بهرام گور

✦

جهان دید پر کشتمند و ستور

#68

برآورده زو کاخهای بلند

✦

همه راغ و هامون پر از گوسفند

#69

همه راغ آب و همه دشت جوی

✦

همه ده پر از مردم خوب‌روی

#70

پراگنده بر کوه و دشتش بره

✦

بهشتی شده بوم او یکسره

#71

به موبد چنین گفت کای روزبه

✦

چه کردی که ویران بد این خوب ده

#72

پراگنده زو مردم و چارپای

✦

چه دادی که آباد کردند جای

#73

بدو گفت موبد که از یک سخن

✦

به پای آمد این شارستان کهن

#74

همان از یک اندیشه آباد شد

✦

دل شاه ایران ازین شاد شد

#75

مرا شاه فرمود کاین سبز جای

✦

به دینار گنج اندر آور به پای

#76

بترسیدم از کردگار جهان

✦

نکوهیدن از کهتران و مهان

#77

بدیدم چو یک دل دو اندیشه کرد

✦

ز هر دو برآورد ناگاه گرد

#78

همان چون به یک شهر دو کدخدای

✦

بود بوم ایشان نماند به جای

#79

برفتم بگفتم به پیران ده

✦

که ای مهتران بر شما نیست مه

#80

زنان کدخدایند و کودک همان

✦

پرستار و مزدورتان این زمان

#81

چو مهتر شدند آنک بودند که

✦

به خاک اندر آمد سر مرد مه

#82

به گفتار ویران شد این پاک جای

✦

نکوهش ز من دور و ترس از خدای

#83

ازان پس بریشان ببخشود شاه

✦

برفتم نمودم دگرگونه راه

#84

یکی با خرد پیر کردم به پای

✦

سخن‌گوی و بادانش و رهنمای

#85

بکوشید و ویرانی آباد کرد

✦

دل زیردستان بدان شاد کرد

#86

چو مهتر یکی گشت شد رای راست

✦

بیفزود خوبی و کژی بکاست

#87

نهانی بدیشان نمودم بدی

✦

وزان پس گشادم در ایزدی

#88

سخن بهتر از گوهر نامدار

✦

چو بر جایگه بر برندش به کار

#89

خرد شاه باید زبان پهلوان

✦

چو خواهی که بی‌رنج ماند روان

#90

دل شاه تا جاودان شاد باد

✦

ز کژی و ویرانی آباد باد

#91

چو بشنید شاه این سخن گفت زه

✦

سزاوار تاجی تو ای روزبه

#92

ببخشید یک بدره دینار زرد

✦

بران پرهنر مرد بیننده مرد

#93

ورا خلعت خسروی ساختند

✦

سرش را به ابر اندر افراختند

پادشاهی بهرام گور

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما