بخش ۲۰ - بازی بهرام و غفلت مرزها، تاختن خاقان به مرو و نامهٔ بندگی ایرانیان

#1

برین‌گونه یک چند گیتی بخورد

✦

به رزم و به بزم و به ننگ و نبرد

#2

پس آگاهی آمد به هند و به روم

✦

به ترک و به چین و به آباد بوم

#3

که بهرام را دل به بازیست بس

✦

کسی را ز گیتی ندارد به کس

#4

طلایه نه و دیده‌بان نیز نه

✦

به مرز اندرون پهلوان نیز نه

#5

به بازی همی بگذارند جهان

✦

نداند همی آشکار و نهان

#6

چو خاقان چین این سخنها شنید

✦

ز چین و ختن لشکری برگزید

#7

درم داد و سر سوی ایران نهاد

✦

کسی را نیامد ز بهرام یاد

#8

وزان سوی قیصر سپه برگرفت

✦

همه کشور روم لشگر گرفت

#9

به ایران چو آگاهی آمد ز روم

✦

ز هند و ز چین و ز آباد بوم

#10

که قیصر سپه کرد و لشکر کشید

✦

ز چین و ختن لشکر آمد پدید

#11

به ایران هرانکس که بد پیش‌رو

✦

ز پیران و از نامداران نو

#12

همه پیش بهرام گور آمدند

✦

پر از خشم و پیکار و شور آمدند

#13

بگفتند با شاه چندی درشت

✦

که بخت فروزانت بنمود پشت

#14

سر رزمجویان به رزم اندرست

✦

ترا دل به بازی و بزم اندرست

#15

به چشم تو خوارست گنج و سپاه

✦

هم‌ان تاج ایران و هم تخت و گاه

#16

چنین داد پاسخ جهاندار شاه

✦

بدان موبدان نماینده راه

#17

که دادار گیهان مرا یاورست

✦

که از دانش برتران برترست

#18

به نیروی آن پادشاه بزرگ

✦

که ایران نگه دارم از چنگ گرگ

#19

به بخت و سپاه و به شمشیر و گنج

✦

ز کشور بگردانم این درد و رنج

#20

همی کرد بازی بدان همنشان

✦

وزو پر ز خون دیدهٔ سرکشان

#21

همی گفت هرکس کزین پادشا

✦

بپیچد دل مردم پارسا

#22

دل شاه بهرام بیدار بود

✦

ازین آگهی پر ز تیمار بود

#23

همی ساختی کار لشکر نهان

✦

ندانست رازش کس اندر جهان

#24

همه شهر ایران ز کارش به بیم

✦

از اندیشگان دل شده به دو نیم

#25

همه گشته نومید زان شهریار

✦

تن و کدخدایی گرفتند خوار

#26

پس آگاهی آمد به بهرامشاه

✦

که آمد ز چین اندر ایران سپاه

#27

جهاندار گستهم را پیش خواند

✦

ز خاقان چین چند با او براند

#28

کجا پهلوان بود و دستور بود

✦

چو رزم آمدی پیش رنجور بود

#29

دگر مهرپیروز به زاد را

✦

سوم مهربرزین خراد را

#30

چو بهرام پیروز بهرامیان

✦

خزروان رهام با اندیان

#31

یکی شاه گیلان یکی شاه ری

✦

که بودند در رای هشیار پی

#32

دگر داد برزین رزم‌آزمای

✦

کجا زاولستان بدو بد به پای

#33

بیاورد چون قارن برزمهر

✦

دگر دادبرزین آژنگ چهر

#34

گزین کرد ز ایرانیان سی‌هزار

✦

خردمند و شایستهٔ کارزار

#35

برادرش را داد تخت و کلاه

✦

که تا گنج و لشکر بدارد نگاه

#36

خردمند نرسی آزاد چهر

✦

همش فر و دین بود هم داد و مهر

#37

وزان جایگه لشکر اندر کشید

✦

سوی آذرآبادگان پرکشید

#38

چو از پارس لشکر فراوان ببرد

✦

چنین بود رای بزرگان و خرد

#39

که از جنگ بگریخت بهرامشاه

✦

وزان سوی آذر کشیدست راه

#40

چو بهرام رخ سوی دریا نهاد

✦

رسولی ز قیصر بیامد چو باد

#41

به کاخیش نرسی فرود آورید

✦

گرانمایه جایی چنانچون سزید

#42

نشستند با رای‌زن بخردان

✦

به نزدیک نرسی همه موبدان

#43

سراسر سخنشان بد از شهریار

✦

که داد او به باد آن همه روزگار

#44

سوی موبدان موبد آمد سپاه

✦

به آگاه بودن ز بهرامشاه

#45

که بر ما همی رنج بپراگند

✦

چرا هم ز لشکر نه گنج آگند

#46

به هرجای زر برفشاند همی

✦

هم ارج جوانی نداند همی

#47

پراگنده شد شهری و لشکری

✦

همی جست هرکس ره مهتری

#48

کنون زو نداریم ما آگهی

✦

بما بازگردد بدی ار بهی

#49

ازان پس چو گفتارها شد کهن

✦

برین بر نهادند یکسر سخن

#50

کز ایران یکی مرد با آفرین

✦

فرستند نزدیک خاقان چین

#51

که بنشین ازین غارت و تاختن

✦

ز هرگونه باید برانداختن

#52

مگر بوم ایران بماند به جای

✦

چو از خانه آواره شد کدخدای

#53

چنین گفت نرسی که این روی نیست

✦

مر این آب را در جهان جوی نیست

#54

سلیحست و گنجست و مردان مرد

✦

کز آتش به خنجر برآرند گرد

#55

چو نومیدی آمد ز بهرامشاه

✦

کجا رفت با خوارمایه سپاه

#56

گر اندیشهٔ بد کنی بد رسد

✦

چه باید به شاهان چنین گشت بد

#57

شنیدند ایرانیان این سخن

✦

یکی پاسخ کژ فگندند بن

#58

که بهرام ز ایدر سپاهی ببرد

✦

که ما را به غم دل بباید سپرد

#59

چو خاقان بیاید به ایران به جنگ

✦

نماند برین بوم ما بوی و رنگ

#60

سپاهی و نرسی نماند به جای

✦

بکوبند بر خیره ما را به پای

#61

یکی چاره سازیم تا جای ما

✦

بماند ز تن نگسلد پای ما

#62

یکی موبدی بود نامش همای

✦

هنرمند و بادانش و پاک‌رای

#63

ورا برگزیدند ایرانیان

✦

که آن چاره را تنگ بندد میان

#64

نوشتند پس نامه‌ای بنده‌وار

✦

از ایران به نزدیک آن شهریار

#65

سرنامه گفتند ما بنده‌ایم

✦

به فرمان و رایت سرافگنده‌ایم

#66

ز چیزی که باشد به ایران زمین

✦

فرستیم نزدیک خاقان چین

#67

همان نیز با هدیه و باژ و ساو

✦

که با جنگ ترکان نداریم تاو

#68

بیامد ز ایران خجسته همای

✦

خود و نامداران پاکیزه‌رای

#69

پیام بزرگان به خاقان بداد

✦

دل شاه ترکان بدان گشت شاد

#70

وزان جستن تیز بهرامشاه

✦

گریزان بشد تازیان با سپاه

#71

به پیش گرانمایه خاقان بگفت

✦

دل و جان خاقان چو گل برشکفت

#72

به ترکان چنین گفت خاقان چین

✦

که ما برنهادیم بر چرخ زین

#73

که آورد بی‌جنگ ایران به چنگ؟

✦

مگر ما به رای و به هوش و درنگ؟

#74

فرستاده را چیز بسیار داد

✦

درم داد چینی و دینار داد

#75

یکی پاسخ نامه بنوشت و گفت

✦

که با جان پاکان خرد باد جفت

#76

بدان بازگشتیم همداستان

✦

که گفت این فرستادهٔ راستان

#77

چو من با سپاه اندرآیم به مرو

✦

کنم روی کشور چو پر تذرو

#78

به رای و به داد و به رنگ و به بوی

✦

ابا آب شیر اندر آرم به جوی

#79

بباشیم تا باژ ایران رسد

✦

همان هدیه و ساو شیران رسد

#80

به مرو آیم و زاستر نگذرم

✦

نخواهم که رنج آید از لشکرم

#81

فرستاده تازان به ایران رسید

✦

ز خاقان بگفت آنچ دید و شنید

#82

به مرو اندر آورد خاقان سپاه

✦

جهان شد ز گرد سواران سیاه

#83

چو آسوده شد سر بخوردن نهاد

✦

کسی را نیامد ز بهرام یاد

#84

به مرو اندرون بانگ چنگ و رباب

✦

کسی را نبد جای آرام و خواب

#85

سپاهش همه باره کرده یله

✦

طلایه نه بردشت و نه راحله

#86

شکار و می و مجلس و بانگ چنگ

✦

شب و روز ایمن نشسته ز جنگ

#87

همی باژ ایرانیان چشم داشت

✦

ز دیر آمدن دل پر از خشم داشت

پادشاهی بهرام گور

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما