بخش ۱۶ - تأمل بهرام گور در مرگ، کشتن شیران به شمشیر در جز و فرمان داد

#1

بفرمود تا تخت شاهنشهی

✦

به باغ بهار اندر آرد رهی

#2

به فرمان ببردند پیروزه تخت

✦

نهادند زیر گلفشان درخت

#3

می و جام بردند و رامشگران

✦

به پالیز رفتند با مهتران

#4

چنین گفت با رای‌زن شهریار

✦

که خرم به مردم بود روزگار

#5

به دخمه درون بس که تنها شویم

✦

اگرچند با برز و بالا شویم

#6

همه بسترد مرگ دیوانها

✦

به پای آورد کاخ و ایوانها

#7

ز شاه و ز درویش هر کو بمرد

✦

ابا خویشتن نام نیکی ببرد

#8

ز گیتی ستایش به ما بر بس است

✦

که گنج درم بهر دیگر کس است

#9

بی‌آزاری و راستی بایدت

✦

چو خواهی که این خورده نگزایدت

#10

کنون سال من رفت بر سی و هشت

✦

بسی روز بر شادمانی گذشت

#11

چو سال جوان بر کشد بر چهل

✦

غم روز مرگ اندر آید به دل

#12

چو یک موی گردد به سر بر سپید

✦

بباید گسستن ز شادی امید

#13

چو کافور شد مشک معیوب گشت

✦

به کافور بر تاج ناخوب گشت

#14

همی بزم و بازی کنم تا دو سال

✦

چو لختی شکست اندر آید به یال

#15

شوم پیش یزدان بپوشم پلاس

✦

نباشم ز گفتار او ناسپاس

#16

به شادی بسی روز بگذاشتم

✦

ز بادی که بد بهره برداشتم

#17

کنون بر گل و نار و سیب و بهی

✦

ز می جام زرین ندارم تهی

#18

چو بینم رخ سیب بیجاده رنگ

✦

شود آسمان همچو پشت پلنگ

#19

برومند و بویا بهاری بود

✦

می سرخ چون غمگساری بود

#20

هوا راست گردد نه گرم و نه سرد

✦

زمین سبزه و آبها لاژورد

#21

چو با مهرگانی بپوشیم خز

✦

به نخچیر باید شدن سوی جز

#22

بدان دشت نخچیر کاری کنیم

✦

که اندر جهان یادگاری کنیم

#23

کنون گردن گور گردد ستبر

✦

دل شیر نر گیرد و رنگ ببر

#24

سگ و یوز با چرغ و شاهین و باز

✦

نباید کشیدن به راه دراز

#25

که آن جای گرزست و تیر و کمان

✦

نباشیم بی‌تاختن یک زمان

#26

بیابان که من دیده‌ام زیر جز

✦

شده چون بن نیزه بالای گز

#27

بران جایگه نیز یابیم شیر

✦

شکاری بود گر بمانیم دیر

#28

همی بود تا ابر شهریوری

✦

برآمد جهان شد پر از لشکری

#29

ز هر گوشه‌ای لشکری جنگجوی

✦

سوی شاه ایران نهادند روی

#30

ازیشان گزین کرد گردنکشان

✦

کسی کو ز نخچیر دارد نشان

#31

بیاورد لشکر به دشت شکار

✦

سواران شمشیر زن ده هزار

#32

ببردند خرگاه و پرده‌سرای

✦

همان خیمه و آخر و چارپای

#33

همه زیردستان به پیش سپاه

✦

برفتند هرجای کندند چاه

#34

بدان تا نهند از بر چاه چرخ

✦

کنند از بر چرخ چینی سطرخ

#35

پس لشکر اندر همی تاخت شاه

✦

خود و ویژگان تا به نخچیرگاه

#36

بیابان سراسر پر از گور دید

✦

همه بیشه از شیر پرشور دید

#37

چنین گفت که‌اینجا شکار منست

✦

که از شیر بر خاک چندین تنست

#38

بخسپید شادان‌دل و تن‌درست

✦

که فردا بباید مرا شیر جست

#39

کنون می گساریم تا چاک روز

✦

چو رخشان شود هور گیتی فروز

#40

نخستین به شمشیر شیر افگنیم

✦

همان اژدهای دلیر افگنیم

#41

چو این بیشه از شیر گردد تهی

✦

خدنگ مرا گور گردد رهی

#42

ببود آن شب و بامداد پگاه

✦

سوی بیشه رفتند شاه و سپاه

#43

همانگاه بیرون خرامید شیر

✦

دلاور شده خورده از گور سیر

#44

به یاران چنین گفت بهرام گرد

✦

که تیر و کمان دارم و دست برد

#45

ولیکن به شمشیر یازم به شیر

✦

بدان تا نخواند مرا نادلیر

#46

بپوشید تر کرده پشمین قبای

✦

به اسپ نبرد اندر آورد پای

#47

چو شیر اژدها دید بر پای خاست

✦

ز بالا دو دست اندر آورد راست

#48

همی خواست زد بر سر اسپ اوی

✦

بزد پاشنه مرد نخچیر جوی

#49

بزد بر سر شیر شمشیر تیز

✦

سبک جفت او جست راه گریز

#50

ز سر تا میانش به دو نیم کرد

✦

دل نره شیران پر از بیم کرد

#51

بیامد دگر شیر غران دلیر

✦

همی جفت او بچه پرورد زیر

#52

بزد خنجری تیز بر گردنش

✦

سر شیر نر کنده شد از تنش

#53

یکی گفت که‌ای شاه خورشید چهر

✦

نداری همی بر تن خویش مهر

#54

همه بیشه شیرند با بچگان

✦

همه بچگان شیر مادر مکان

#55

کنون باید آژیر بودن دلیر

✦

که در مهرگان بچه دارد به زیر

#56

سه فرسنگ بالای این بیشه است

✦

به یک سال اگر شیرگیری به دست

#57

جهان هم نگردد ز شیران تهی

✦

تو چندین چرا رنج بر تن نهی

#58

چو بنشست بر تخت شاه از نخست

✦

به پیمان جز از چنگ شیران نجست

#59

کنون شهریاری به ایران تراست

✦

به گور آمدی جنگ شیران چراست

#60

بدو گفت شاه ای خردمند پیر

✦

به شبگیر فردا من و گور و تیر

#61

سواران گردنکش اندر زمان

✦

نکردند نامی به تیر و کمان

#62

اگر داد مردی بخواهیم داد

✦

به گوپال و شمشیر گیریم یاد

#63

بدو گفت موبد که مرد سوار

✦

نبیند چو تو گرد در کارزار

#64

که چشم بد از فر تو دور باد

✦

نشست تو در گلشن و سور باد

#65

به پرده‌سرای آمد از بیشه شاه

✦

ابا موبد و پهلوان سپاه

#66

همی خواند لشکر برو آفرین

✦

که بی‌تو مبادا کلاه و نگین

#67

به خرگاه شد چون سپه بازگشت

✦

ز دادنش گیتی پرآواز گشت

#68

یکی دانشی مرزبان پیشکار

✦

به خرگاه نو بر پراگنده خار

#69

نهادند کافور و مشک و گلاب

✦

بگسترد مشک از بر جای خواب

#70

همه خیمه‌ها خوان زرین نهاد

✦

برو کاسه آرایش چین نهاد

#71

بیاراست سالار خوان از بره

✦

همه خوردنیها که بد یکسره

#72

چو نان خورده شد شاه بهرام گور

✦

بفرمود جامی بزرگ از بلور

#73

که آرد پری‌چهرهٔ میْ گسار

✦

نهد بر کف دادگر شهریار

#74

چنین گفت که‌آن شهریار اردشیر

✦

که برنا شد از بخت او مرد پیر

#75

سر مایه او بود ما کهتریم

✦

اگر کهتری را خود اندر خوریم

#76

به رزم و به بزم و به رای و به خوان

✦

جز او را جهاندار گیتی مخوان

#77

بدانگه که اسکندر آمد ز روم

✦

به ایران و ویران شد این مرز و بوم

#78

کجا ناجوانمرد بود و درشت

✦

چو سی و شش از شهریاران بکشت

#79

لب خسروان پر ز نفرین اوست

✦

همه روی گیتی پر از کین اوست

#80

کجا بر فریدون کنند آفرین

✦

بر اوی‌ست نفرین ز جویای کین

#81

مبادا جز از نیکویی در جهان

✦

ز من در میان کهان و مهان

#82

بیارید گفتا مُنادیگری

✦

خوش آواز و از نامداران سری

#83

که گردد سراسر به گرد سپاه

✦

همی برخروشد به بی‌راه و راه

#84

بگوید که بر کوی بر شهر جَز

✦

گر از گوهر و زر و دیبا و خز

#85

چنین تا به خاشاک ناچیز پست

✦

بیازد کسی ناسزاوار دست

#86

بر اسپش نشانم ز پس کرده روی

✦

ز ایدر کشان با دو پرخاشجوی

#87

دو پایش ببندند در زیر اسپ

✦

فرستمش تا خان آذرگشسپ

#88

نیایش کند پیش آتش به خاک

✦

پرستش کند پیش یزدان پاک

#89

بدان کس دهم چیز او را که چیز

✦

ازو بستد و رنج او دید نیز

#90

وگر اسپ در کشت‌زاری کند

✦

ور آهنگ بر میوه‌داری کند

#91

ز زندان نیابد به سالی رها

✦

سوار سرافراز گر بی‌بها

#92

همان رنج ما بس گزیده‌ست بهر

✦

بیاییم و آزرده گردند شهر

#93

برفتند بازارگانان شهر

✦

ز جزّ و ز برقوه مردم دو بهر

#94

بیابان چو بازار چین شد ز بار

✦

بر آن‌سو که بد لشکر شهریار

پادشاهی بهرام گور

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما