✦

دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی بهرام گور

❖

57 بیت در این گفتار

برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید

دوگانه شعر و نثر روایت منثور داستان (Prose Retelling) ابیات اصیل شاهنامه (Distichs)

بخش ۱۸ - شب بهرام در سرای بازارگان بخیل، خوان شاگرد و بندگی بازارگان بر تخت شاه

دگر هفته تنها به نخچیر شد

✦

دژم بود با ترکش و تیر شد

ز خورشید تابنده شد دشت گرم

✦

سپهبد ز نخچیر برگشت نرم

سوی کاخ بازارگانی رسید

✦

به هر سو نگه کرد و کس را ندید

ببازارگان گفت ما را سپنج

✦

توان داد کز ما نبینی تو رنج

چو بازارگانش فرود آورید

✦

مر او را یکی خوابگه برگزید

همی بود نالان ز درد شکم

✦

به بازارگان داد لختی درم

بدو گفت لختی نبید کهن

✦

ابا مغز بادام بریان بکن

اگر خانگی مرغ باشد رواست

✦

کزین آرزوها دلم را هواست

نیاورد بازارگان آنچ گفت

✦

نبد مغز بادامش اندر نهفت

#10

چو تاریک شد میزبان رفت نرم

✦

یکی مرغ بریان بیاورد گرم

#11

بیاراست خوان پیش بهرام برد

✦

به بازارگان گفت بهرام گرد

#12

که از تو نبید کهن خواستم

✦

زبان را به خواهش بیاراستم

#13

نیاوردی و داده بودم درم

✦

که نالنده بودم ز درد شکم

#14

چنین داد پاسخ که ای بی‌خرد

✦

نداری خرد کو روان پرورد

#15

چو آوردم این مرغ بریان گرم

✦

فزون خواستن نیست آیین و شرم

#16

چو بشنید بهرام زو این سخن

✦

بشد آرزوی نبید کهن

#17

پشیمان شد از گفت خود نان بخورد

✦

برو نیز یاد گذشته نکرد

#18

چو هنگامهٔ خوابش آمد بخفت

✦

به بازارگان نیز چیزی نگفت

#19

ز دریای جوشان چو خور بردمید

✦

شد آن چادر قیرگون ناپدید

#20

همی گفت پرمایه بازارگان

✦

به شاگرد کای مرد ناکاردان

#21

مران مرغ کارزش نبد یک درم

✦

خریدی به افزون و کردی ستم

#22

گر ارزان خریدی ابا این سوار

✦

نبودی مرا تیره شب کارزار

#23

خریدی مر او را به دانگی پنیر

✦

بدی با من امروز چون آب و شیر

#24

بدو گفت اگر این نه کار منست

✦

چنان دان که مرغ از شمار منست

#25

تو مهمان من باش با این سوار

✦

بدین مرغ با من مکن کارزار

#26

چو بهرام برخاست از خواب خوش

✦

بشد نزد آن بارهٔ دست‌کش

#27

که زین برنهد تا به ایوان شود

✦

کلاهش ز ایوان به کیوان شود

#28

چو شاگرد دیدش به بهرام گفت

✦

که امروز با من به بد باش جفت

#29

بشد شاه و بنشست بر تخت اوی

✦

شگفتی فروماند از بخت اوی

#30

جوان رفت و آورد خایه دویست

✦

به استاد گفت ای گرامی مه‌ایست

#31

یکی مرغ بریان با نان گرم

✦

نبید کهن آر و بادام نرم

#32

بشد نزد بهرام گفت ای سوار

✦

همی خایه کردی تو دی خواستار

#33

کنون آرزوها بیاریم گرم

✦

هم از چندگونه خورشهای نرم

#34

بگفت این و زان پس به بازار شد

✦

به ساز دگرگون خریدار شد

#35

شکر جست و بادام و مرغ و بره

✦

که آرایش خوان کند یکسره

#36

می و زعفران برد و مشک و گلاب

✦

سوی خانه شد با دلی پرشتاب

#37

بیاورد خوان با خورشهای نغز

✦

جوان بر منش بود و پاکیزه‌مغز

#38

چو نان خورده شد جام پر می‌ببرد

✦

نخستین به بهرام خسرو سپرد

#39

بدین‌گونه تا شاد و خرم شدند

✦

ز خردک به جام دمادم شدند

#40

چنین گفت با میزبان شهریار

✦

که بهرام ما را کند خواستار

#41

شما می گسارید و مستان شوید

✦

مجنبید تا می پرستان شوید

#42

بمالید پس باره را زین نهاد

✦

سوی گلشن آمد ز می گشته شاد

#43

به بازارگان گفت چندین مکوش

✦

از افزونی این مرد ارزان فروش

#44

به دانگی مرا دوش بفروختی

✦

همی چشم شاگرد را دوختی

#45

که مرغی خریدی فزون از بها

✦

نهادی مرا در دم اژدها

#46

بگفت این به بازارگان و برفت

✦

سوی گاه شاهی خرامید تفت

#47

چو خورشید بر تخت بنمود تاج

✦

جهانبان نشست از بر تخت عاج

#48

بفرمود خسرو به سالار بار

✦

که بازارگان را کند خواستار

#49

بیارند شاگرد با او بهم

✦

یکی شاد ازیشان و دیگر دژم

#50

چو شاگرد و استاد رفتند زود

✦

به پیش شهنشاه ایران چو دود

#51

چو شاگرد را دید بنواختش

✦

بر مهتران شاد بنشاختش

#52

یکی بدره بردند نزدیک اوی

✦

که چون ماه شد جان تاریک اوی

#53

به بازارگان گفت تا زنده‌ای

✦

چنان دان که شاگرد را بنده‌ای

#54

همان نیز هر ماهیانی دوبار

✦

درم شست گنجی بروبر شمار

#55

به چیز تو شاگرد مهمان کند

✦

دل مرد آزاده خندان کند

#56

به موبد چنین گفت زان پس که شاه

✦

چو کار جهان را ندارد نگاه

#57

چه داند که مردم کدامست به

✦

چگونه شناسد کهان را ز مه

پادشاهی بهرام گور

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما