✦

دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی بهرام گور

❖

67 بیت در این گفتار

برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید

دوگانه شعر و نثر روایت منثور داستان (Prose Retelling) ابیات اصیل شاهنامه (Distichs)

بخش ۳۹ - رازبندی بهرام با سپینود، بهانهٔ بیماری برزوی، سوگند بازرگانان و گریز شبانه از هند

چو بهرام با دخت شنگل بساخت

✦

زن او همی شاه گیتی شناخت

شب و روز گریان بد از مهر اوی

✦

نهاده دو چشم اندران چهر اوی

چو از مهرشان شنگل آگاه شد

✦

ز بدها گمانیش کوتاه شد

نشستند یک روز شادان بهم

✦

همی رفت هرگونه از بیش و کم

سپینود را گفت بهرامشاه

✦

که دانم که هستی مرا نیک‌خواه

یکی راز خواهم همی با تو گفت

✦

چنان کن که ماند سخن در نهفت

همی رفت خواهم ز هندوستان

✦

تو باشی بدین کار همداستان

به تنها بگویم ترا یک سخن

✦

نباید که داند کس از انجمن

به ایران مرا کار زین بهترست

✦

همم کردگار جهان یاورست

#10

به رفتن گر ایدونک رای آیدت

✦

به خوبی خرد رهنمای آیدت

#11

به هر جای نام تو بانو بود

✦

پدر پیش تختت به زانو بود

#12

سپینود گفت ای سرافراز مرد

✦

تو بر خیره از راه دانش مگرد

#13

بهین زنان جهان آن بود

✦

کزو شوی همواره خندان بود

#14

اگر پاک جانم ز پیمان تو

✦

بپیچد به بیزارم از جان تو

#15

بدو گفت بهرام پس چاره کن

✦

وزین راز مگشای بر کس سخن

#16

سپینود گفت ای سزاوار تخت

✦

بسازم اگر باشدم یار بخت

#17

یکی جشنگاهست ز ایدر نه دور

✦

که سازد پدرم اندران بیشه سور

#18

که دارند فرخ مران جای را

✦

ستایند جای بت‌آرای را

#19

بود تا بران بیشه فرسنگ بیست

✦

که پیش بت اندر بباید گریست

#20

بدان جای نخچیر گوران بود

✦

به قنوج در عود سوزان بود

#21

شود شاه و لشکر بدان جایگاه

✦

که بی‌ره نماید بران بیشه راه

#22

اگر رفت خواهی بدانجای رو

✦

همیشه کهن باش و سال تو نو

#23

ز امروز بشکیب تا نیم روز

✦

چو پیدا شود تاج گیتی فروز

#24

چو از شهر بیرون رود شهریار

✦

به رفتن بیارای و بر ساز کار

#25

ز گفتار او گشت بهرام شاد

✦

نخفت اندر اندیشه تا بامداد

#26

چو بنمود خورشید بر چرخ دست

✦

شب تیره بار غریبان ببست

#27

نشست از بر باره بهرام گور

✦

همی راند با ساز نخچیر گور

#28

به زن گفت بر ساز و با کس مگوی

✦

نهادیم هر دو سوی راه روی

#29

هرانکس که بودند ایرانیان

✦

به رفتن ببستند با او میان

#30

بیامد چو نزدیک دریا رسید

✦

به ره بار بازارگانان بدید

#31

که بازارگانان ایران بدند

✦

به آب و به خشکی دلیران بدند

#32

چو بازارگان روی بهرام دید

✦

شهنشاه لب را به دندان گزید

#33

نفرمود بردن به پیشش نماز

✦

ز نادان سخن را همی داشت راز

#34

به بازارگان گفت لب را ببند

✦

کزین سودمندی و هم با گزند

#35

گرین راز در هند پیدا شود

✦

ز خون خاک ایران چو دریا شود

#36

گشاده بران کار کو لب ببست

✦

زبان بسته باید گشاده دو دست

#37

زبان شما را به سوگند سخت

✦

ببندیم تا بازیابیم بخت

#38

بگویید کز پاک یزدان خدای

✦

بریدیم و بستیم با دیو رای

#39

اگر هرگز از رای بهرامشاه

✦

بپیچیم و داریم بد را نگاه

#40

چو سوگند شد خورده و ساخته

✦

دل شاه زان رنج پرداخته

#41

بدیشان چنین گفت پس شهریار

✦

که نزد شما از من این زنهار

#42

بدارید و با جان برابر کنید

✦

چو خواهید کز پندم افسر کنید

#43

گر از من شود تخت پرداخته

✦

سپاه آید از هر سوی ساخته

#44

نه بازارگان ماند ایدر نه شاه

✦

نه دهقان نه لشکر نه تخت و کلاه

#45

چو زان‌گونه دیدند گفتار اوی

✦

برفتند یکسر پر از آب روی

#46

که جان بزرگان فدای تو باد

✦

جوانی و شاهی روای تو باد

#47

اگر هیچ راز تو پیدا شود

✦

ز خون کشور ما چو دریا شود

#48

که یارد بدین گونه اندیشه کرد

✦

مگر بخت را گوید از ره بگرد

#49

چو بشنید شاه آن گرفت آفرین

✦

بران نامداران با فر و دین

#50

همی رفت پیچان به ایوان خویش

✦

به یزدان سپرده تن و جان خویش

#51

بدانگه که بهرام شد سوی راه

✦

چنین گفت با زن که ای نیک‌خواه

#52

ابا مادر خویشتن چاره ساز

✦

چنان کو درستی نداندت راز

#53

که چون شاه شنگل سوی جشنگاه

✦

شود خواستار آید از نزد شاه

#54

بگوید که برزوی شد دردمند

✦

پذیردش پوزش شه هوشمند

#55

زن این بند بنهاد با مادرش

✦

چو بشنید پس مادر از دخترش

#56

همی بود تا تازه شد جشنگاه

✦

گرانمایگان برگرفتند راه

#57

چو برساخت شنگل که آید به دشت

✦

زنش گفت برزوی بیمار گشت

#58

به پوزش همی گوید ای شهریار

✦

تو دل را بمن هیچ رنجه مدار

#59

چو ناتندرستی بود جشنگاه

✦

دژم باشد و داند این مایه شاه

#60

به زن گفت شنگل که این خود مباد

✦

که بیمار باشد کند جشن یاد

#61

ز قنوج شبگیر شنگل برفت

✦

ابا هندوان روی بنهاد تفت

#62

چو شب تیره شد شاه بهرام گفت

✦

که آمد گه رفتن ای نیک جفت

#63

بیامد سپینود را برنشاند

✦

همی پهلوی نام یزدان بخواند

#64

بپوشید خفتان و خود برنشست

✦

کمندی به فتراک و گرزی به دست

#65

همی راند تا پیش دریا رسید

✦

چو ایرانیان را همه خفته دید

#66

برانگیخت کشتی و زورق بساخت

✦

به زورق سپینود را در نشاخت

#67

به خشکی رسیدند چون روز گشت

✦

جهان پهلوان گیتی افروز گشت

پادشاهی بهرام گور

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما