#1
ز بهرام شنگل شد اندرگمان
✦
که این فر و این برز و تیر و کمان
“Shangal grew suspicious of Bahram, marveling at his imperial splendor, stature, and skill with bow and arrow.”
#2
نماند همی این فرستاده را
✦
نه هندی نه ترکی نه آزاده را
“He thought: 'This envoy resembles no messenger ever seen—neither Indian, nor Turk, nor freeborn noble.'”
#3
اگر خویش شاهست گر مهترست
✦
برادرش خوانم هم اندر خورست
“'If he is a relative of the Shah or a great lord, calling him my brother would be truly fitting.'”
#4
بخندید و بهرام را گفت شاه
✦
که ای پرهنر با گهر پیشگاه
“The King smiled and said to Bahram: 'O accomplished one of high lineage and courtly dignity!'”
#5
برادر توی شاه را بی‌گمان
✦
بدین بخشش و زور و تیر و کمان
“'You are undoubtedly the Shah's brother, judging by your boundless generosity, strength, bow, and arrow.'”
#6
که فر کیان داری و زور شیر
✦
نباشی مگر نامداری دلیر
“'For you bear the glory of kings and the strength of a lion; you can be none other than a famous, brave champion.'”
#7
بدو گفت بهرام کای شاه هند
✦
فرستادگان را مکن ناپسند
“Bahram answered him: 'O King of India, do not speak ill or unworthily of envoys!'”
#8
نه از تخمهٔ یزدگردم نه شاه
✦
برادرش خوانیم باشد گناه
“'I am neither of Yazdegerd's seed nor a king; calling me brother would be a grave sin.'”
#9
از ایران یکی مرد بیگانه‌ام
✦
نه دانش پژوهم نه فرزانه‌ام
“'I am merely a stranger from Iran, neither a seeker of philosophy nor a wise counselor.'”
#10
مرا بازگردان که دورست راه
✦
نباید که یابد مرا خشم شاه
“'Grant me leave to return, for the journey is long, lest the Shah's wrath descend upon me.'”
#11
بدو گفت شنگل که تندی مکن
✦
که با تو هنوزست ما را سخن
“Shangal said to him: 'Do not be severe or hasty, for we still have matters to speak of with you.'”
#12
نبایدت کردن به رفتن شتاب
✦
که رفتن به زودی نباشد صواب
“'You must not hurry your departure, for hasty leaving is not wise.'”
#13
بر ما بباش و دل آرام گیر
✦
چو پخته نخواهی می خام گیر
“'Remain with us and rest your heart; if you desire not mature wine, take the unaged wine.'”
#14
پس‌انگاه دستور را پیش خواند
✦
ز بهرام با او سخن چند راند
“Thereupon he called his minister aside and held council with him concerning Bahram.”
#15
گر این مرد بهرام را خویش نیست
✦
گر از پهلوان نام او بیش نیست
“'Even if this man is not related to Bahram, even if his fame is no greater than a noble hero's...'”
#16
چو گویی دهد او تن‌اندر فریب
✦
گر از گفت من در دل آرد نهیب
“'See if he yields to gentle deceit, or if my words strike fear into his heart.'”
#17
تو گویی مر او را نکوتر بود
✦
تو آن گوی با وی که در خور بود
“'Speak to him in the finest manner, saying whatever is most fitting for him.'”
#18
بگویش بران رو که باشد صواب
✦
که پیش شه هند بفزودی آب
“'Tell him wisely that he has exalted his own honor in the presence of the King of India.'”
#19
کنون گر بباشی به نزدیک اوی
✦
نگه‌داری آن رای باریک اوی
“'Now, if you stay close to him, protecting his subtle counsel and realm...'”
#20
هرانجا که خوشتر ولایت تراست
✦
سپهداری و باژ و ملکت تراست
“'Whichever region pleases you best shall be yours—the supreme command, the tribute, and the domain.'”
#21
به جایی که باشد همیشه بهار
✦
نسیم بهار آید از جویبار
“'In a place of everlasting spring, where the spring breezes blow soft from the streams.'”
#22
گهر هست و دینار و گنج درم
✦
چو باشد درم دل نباشد به غم
“'Where jewels, gold dinars, and treasures of coins abound; for when money is at hand, the heart suffers no sorrow.'”
#23
نوازنده شاهی که از مهر تو
✦
بخندد چو بیند همی چهر تو
“'A cherishing King who, out of love for you, will smile whenever he beholds your face.'”
#24
به سالی دو بارست بار درخت
✦
ز قنوج برنگذرد نیک‌بخت
“'Where trees bear fruit twice a year, and no fortunate man leaves Kannauj.'”
#25
چو این گفته باشی به پرسش ز نام
✦
که از نام گردد دلم شادکام
“'When you have delivered these words, ask him his true name, for knowing his name will delight my heart.'”
#26
مگر رام گردد بدین مرز ما
✦
فزون گردد از فر او ارز ما
“'Perhaps he will be tamed by our border, and through his glory our own worth will increase.'”
#27
ورا زود سالار لشکر کنیم
✦
بدین مرز با ارز ما سر کنیم
“'We shall swiftly make him commander of the host, exalting our realm through his true worth.'”
#28
بیامد جهاندیده دستور شاه
✦
بگفت این به بهرام و بنمود راه
“The experienced vizier of the King came forward, conveyed these words to Bahram, and showed him the path.”
#29
ز بهرام زان پس بپرسید نام
✦
که بی‌نام پاسخ نبودی تمام
“Then he asked Bahram his true name, for without a name no reply could be complete.”
#30
چو بشنید بهرام رنگ رخش
✦
دگر شد که تا چون دهد پاسخش
“When Bahram heard this, his face changed color as he pondered how to answer.”
#31
به فرجام گفت ای سخن‌گوی مرد
✦
مرا در دو کشور مکن روی زرد
“At last he said: 'O eloquent man, do not bring shame upon my face in both realms!'”
#32
من از شاه ایران نپیجم به گنج
✦
گر از نیستی چند باشم به رنج
“'I will not turn away from the Shah of Iran for treasure, no matter how much hardship I endure in poverty.'”
#33
جزین باشد آرایش دین ما
✦
همان گردش راه و آیین ما
“'Beyond this lies the beauty of our faith, and the eternal path of our tradition.'”
#34
هرانکس که پیچد سر از شاه خویش
✦
به برخاستن گم کند راه خویش
“'Whoever turns his head from his lord loses his true way upon raising himself.'”
#35
فزونی نجست آنک بودش خرد
✦
بد و نیک بر ما همی بگذرد
“'He who possessed true wisdom sought no greed; good and ill shall pass over us all.'”
#36
خداوند گیتی فریدون کجاست
✦
که پشت زمانه بدو بود راست
“'Where is Fereydun, lord of the world, who kept the back of the ages straight?'”
#37
کجا آن بزرگان خسرونژاد
✦
جهاندار کیخسرو و کیقباد
“'Where are those great ones of royal lineage, world-conquering Key Khosrow and Key Qobad?'”
#38
دگر آنک دانی تو بهرام را
✦
جهاندار پیروز خودکام را
“'And what of Bahram, whom you know—that victorious, mighty ruler of the world?'”
#39
اگر من ز فرمان او بگذرم
✦
به مردی سرآرد جهان بر سرم
“'If I transgress his command, he will bring the world crashing down upon my head by force!'”
#40
نماند بر و بوم هندوستان
✦
به ایران کشد خاک جادوستان
“'Not a domain of Hindustan would remain; he would bring the dust of this wizard-land to Iran!'”
#41
همان به که من باز گردم بدر
✦
ببیند مرا شاه پیروزگر
“'It is far better that I return to his court so that the victorious Shah may behold me.'”
#42
گر از نام پرسیم برزوی نام
✦
چنین خواندم شاه و هم باب و مام
“'If you ask my name, it is Borzoy; thus was I called by my Shah, my father, and my mother.'”
#43
همه پاسخ من بشنگل رسان
✦
که من دیر ماندم به شهر کسان
“'Deliver my entire answer to Shangal, for I have stayed too long in the realm of strangers.'”
#44
چو دستور بشنید پاسخ ببرد
✦
شنیده سخن پیش او برشمرد
“When the minister heard the answer, he brought it back and recounted all he had heard before the King.”
#45
ز پاسخ پر آژنگ شد روی شاه
✦
چنین گفت اگر دور ماند ز راه
“At the answer, the King's face grew dark with rage and wrinkles; he spoke: 'If he strays from the path...'”
#46
یکی چاره سازم کنون من که روز
✦
سرآید بدین مرد لشکر فروز
“'I must now devise a scheme before the day ends for this army-illuminating warrior!'”