#1
چو خورشید بر چرخ بنمود دست
✦
شهنشاه بر تخت زرین نشست
“As the sun showed its hand upon the sky, the King of Kings sat upon his golden throne.”
#2
فرستادهٔ قیصر آمد به در
✦
خرد یافته موبد پرگهر
“The envoy of Caesar arrived at the court, alongside the wise and jewel-adorned Mobad.”
#3
به پیش شهنشاه رفتند شاد
✦
سخنها ز هرگونه کردند یاد
“Joyfully they stepped before the Shahanshah, speaking together on matters of every kind.”
#4
فرستاده را موبد شاه گفت
✦
که ای مرد هشیار بی‌یار و جفت
“The King's Mobad said to the envoy: 'O prudent man, peerless in your wisdom...'”
#5
ز گیتی زیانکارتر کار چیست
✦
که بر کردهٔ او بباید گریست
“'What in all the world is the most harmful deed, over whose occurrence one ought to weep?'”
#6
چه دانی تو اندر جهان سودمند
✦
که از کردنش مرد گردد بلند
“'And what do you know to be most beneficial in the world, by doing which a man becomes exalted?'”
#7
فرستاده گفت آنک دانا بود
✦
همیشه بزرگ و توانا بود
“The envoy replied: 'He who is wise shall ever remain great and powerful.'”
#8
تن مرد نادان ز گل خوارتر
✦
به هر نیکئی ناسزاوارتر
“'The body of an ignorant man is viler than dust, unworthy of any goodness.'”
#9
ز نادان و دانا زدی داستان
✦
شنیدی مگر پاسخ راستان
“'You spoke tales of the foolish and wise; perchance you have heard the answer of the truthful?'”
#10
بدو گفت موبد که نیکو نگر
✦
بیندیش و ماهی به خشکی مبر
“The Mobad said to him: 'Look well, ponder, and do not attempt to catch fish upon dry land.'”
#11
فرستاده گفت ای پسندیده مرد
✦
سخنها ز دانش توان یاد کرد
“The envoy said: 'O admirable man, true speech can only be recalled through knowledge.'”
#12
تو این گر دگرگونه دانی بگوی
✦
که از دانش افزون شود آبروی
“'If you know this otherwise, tell me, for honor increases through wisdom.'”
#13
بدو گفت موبد که اندیشه کن
✦
کز اندیشه بازیب گردد سخن
“The Mobad said to him: 'Contemplate well, for speech becomes beautiful through reflection.'”
#14
ز گیتی هرانکو بی‌آزارتر
✦
چنان دان که مرگش زیانکارتر
“'Whoever in this world is most harmless—know that his death brings the direst loss.'”
#15
به مرگ بدان شاد باشی رواست
✦
چو زاید بد و نیک تن مرگ راست
“'Rejoicing at the death of the evil is fitting; yet both good and evil bodies are bound to death.'”
#16
ازین سودمندی بود زان زیان
✦
خرد را میانجی کن اندر میان
“'From one comes gain and from the other loss; let Wisdom be the judge between them.'”
#17
چو بشنید رومی پسند آمدش
✦
سخنهای او سودمند آمدش
“When the Roman heard this, it pleased him greatly, and he found his words deeply profitable.”
#18
بخندید و بر شاه کرد آفرین
✦
بدو گفت فرخنده ایران زمین
“He smiled, offered praises unto the King, and said to him: 'Blessed is the land of Iran!'”
#19
که تخت شهنشاه بیند همی
✦
چو موبد بروبر نشیند همی
“'For it beholds the throne of the King of Kings, while such a Mobad sits beside him!'”
#20
به دانش جهان را بلند افسری
✦
به موبد ز هر مهتری برتری
“'Through wisdom, the world gains a lofty crown; and this Mobad surpasses every noble lord!'”
#21
اگر باژ خواهی ز قیصر رواست
✦
ک دستور تو بر جهان پادشاست
“'If you demand tribute from Caesar, it is just, for your counselor rules over the world!'”
#22
ز گفتار او شاد شد شهریار
✦
دلش تازه شد چو گل اندر بهار
“The monarch was gladdened by his speech, and his heart grew fresh as a blossom in spring.”
#23
برون شد فرستاده از پیش شاه
✦
شب آمد برآمد درفش سیاه
“The envoy departed from the King's presence; night fell, and its black banner mounted high.”
#24
پدید آمد آن چادر مشکبوی
✦
به عنبر بیالود خورشید روی
“The musk-scented veil appeared, smearing ambergris over the face of the sun.”
#25
شکیبا نبد گنبد تیزگرد
✦
سر خفته از خواب بیدار کرد
“The fast-revolving dome rested not, awakening the heads of sleepers from their sleep.”
#26
درفشی بزد چشمهٔ آفتاب
✦
سر شاه گیتی سبک شد ز خواب
“The fountain of the sun pitched its banner, and the King of the world lightly awoke from slumber.”
#27
در بار بگشاد سالار بار
✦
نشست از بر تخت خود شهریار
“The chief lord of the hall opened the doors, and the monarch sat upon his throne.”
#28
بفرمود تا خلعت آراستند
✦
فرستاده را پیش او خواستند
“He commanded robes of honor to be prepared and summoned the envoy into his presence.”
#29
ز سیمین و زرین و اسپ و ستام
✦
ز دینار گیتی که بردند نام
“With silver, gold, horses, and bridles, and world-renowned dinars,”
#30
ز دینار و گوهر ز مشک و عبیر
✦
فزون گشت از اندیشهٔ تیزویر
“Gold, gems, musk, and ambergris—exceeding the bounds of even the sharpest mind.”