#1
چو بشنید شد نامه را خواستار
✦
شگفتی بماند اندران نامدار
“When he heard the message, he demanded the letter itself; and that renowned monarch remained in utter astonishment.”
#2
چو آن نامه برخواند مرد دبیر
✦
رخ تاجور گشت همچون زریر
“As the scribe read out the letter, the crowned king's face turned yellow as dried saffron.”
#3
بدو گفت کای مرد چیره‌سخن
✦
به گفتار مشتاب و تندی مکن
“He said to him: 'O eloquent messenger, do not hurry in your speech nor show rashness!'”
#4
بزرگی نماید همی شاه تو
✦
چنان هم نماید همی راه تو
“'Your king displays immense pride, and the path you tread seems equally arrogant.'”
#5
کسی باژ خواهد ز هندوستان
✦
نباشم ز گوینده همداستان
“'Should anyone demand tribute from Hindustan, I shall never agree with such a speaker.'”
#6
به لشکر همی‌گوید این گر به گنج
✦
وگر شهر و کشور سپردن به رنج
“'Does he speak thus relying on his army, his treasure, or by threatening to seize cities and realms through hardship?'”
#7
کلنگ‌اند شاهان و من چون عقاب
✦
وگر خاک و من همچو دریای آب
“'Other kings are like cranes while I am like an eagle; or if they are dry dust, I am like the vast sea!'”
#8
کسی با ستاره نکوشد به جنگ
✦
نه با آسمان جست کس نام و ننگ
“'No man wages war against the stars, nor seeks honor and shame by battling the heavens.'”
#9
هنر بهتر از گفتن نابکار
✦
که گیرد ترا مرد داننده خوار
“'True merit is better than foolish talk, lest wise men hold you in contempt.'”
#10
نه مردی نه دانش نه کشور نه شهر
✦
ز شاهی شما را زبانست بهر
“'Neither valor, nor knowledge, nor land, nor city—your only share of kingship is mere talk!'”
#11
نهفته همه بوم گنج منست
✦
نیاکان بدو هیچ نابرده دست
“'All my realm is filled with hidden treasures that my ancestors never even touched.'”
#12
دگر گنج برگستوان و زره
✦
چو گنجور ما برگشاید گره
“'And further treasures of armor and mail, whenever our treasurer opens their locks.'”
#13
به پیلانش باید کشیدن کلید
✦
وگر ژنده پیلش تواند کشید
“'The keys to my treasuries must be carried by elephants, if even mighty war-elephants can bear them!'”
#14
وگر گیری از تیغ و جوشن شمار
✦
ستاره شود پیش چشم تو خوار
“'And were you to count my swords and coats of mail, the stars would seem few in comparison!'”
#15
زمین بر نتابد سپاه مرا
✦
همان ژنده پیلان و گاه مرا
“'The earth itself cannot bear the weight of my host, nor my war-elephants and imperial throne!'”
#16
هزار ار به هندی زنی در هزار
✦
بود کس که خواند مرا شهریار
“'Should you multiply a thousand by a thousand in Hindi reckoning, such is the number of those who call me Shah!'”
#17
همان کوه و دریای گوهر مراست
✦
به من دارد اکنون جهان پشت راست
“'The mountains and seas of jewels belong to me; through me, the world maintains its strength and stability.'”
#18
همان چشمهٔ عنبر و عود و مشک
✦
دگر گنج کافور ناگشته خشک
“'Likewise the springs of ambergris, aloeswood, and musk, and the endless treasures of camphor that never run dry.'”
#19
دگر داروی مردم دردمند
✦
به روی زمین هرک گردد نژند
“'And the remedies for afflicted people, whoever on earth may fall sick or distressed.'”
#20
همه بوم ما را بدین‌سان برست
✦
اگر زر و سیم است و گر گوهر‌ست
“'All our land flourishes in this manner, filled with gold, silver, and precious gems.'”
#21
چو هشتاد شاهند با تاج زر
✦
به فرمان من تنگ بسته کمر
“'Eighty crowned kings bearing golden tiaras stand ready, with belts tightly girt to obey my commands.'”
#22
همه بوم را گرد دریاست راه
✦
نیاید بدین خاک‌بر دیو گاه
“'All around our realm lies the sea as a barrier; not even a demon could find a path into this land!'”
#23
ز قنوج تا مرز دریای چین
✦
ز سقلاب تا پیش ایران زمین
“'From Qannuj to the borders of the Sea of China, and from Saqlab to the front of the Iranian realm...'”
#24
بزرگان همه زیردست منند
✦
به بیچارگی در پرست منند
“'...all the noble lords are subject to me, serving me in humbleness and dependence.'”
#25
به هند و به چین و ختن پاسبان
✦
نرانند جز نام من بر زبان
“'Across Hind, China, and Khotan, the guards speak no name other than mine!'”
#26
همه تاج ما را ستاینده‌اند
✦
پرستندگی را فزاینده‌اند
“'All praise my crown and increase in their devotion and obedience.'”
#27
به مشکوی من دخت فغفور چین
✦
مرا خواند اندر جهان‌آفرین
“'In my palace, the daughter of the Faghfur of China praises the Creator for giving me to her.'”
#28
پسر دارم از وی یکی شیردل
✦
که بستاند از که به شمشیر دل
“'I have a lion-hearted son by her, who can tear the heart out of a mountain with his sword!'”
#29
ز هنگام کاوس تا کیقباد
✦
ازین بوم و بر کس نکرده‌ست یاد
“'From the time of Kay Kavus back to Kay Qubad, no Iranian king ever dared demand tribute from this land!'”
#30
همان نامبردار سیصد هزار
✦
ز لشکر که خواند مرا شهریار
“'Also three hundred thousand renowned warriors in my army call me their King.'”
#31
ز پیوستگانم هزار و دویست
✦
کزیشان کسی را به من راه نیست
“'Twelve hundred of my close royal kinsmen exist, yet none among them may easily approach me.'”
#32
همه زاد بر زاد خویش منند
✦
که در هند بر پای پیش منند
“'Generation after generation, my kin stand respectfully before me in Hind.'”
#33
که در بیشه شیران به هنگام جنگ
✦
ز آورد ایشان بخاید دو چنگ
“'Lions in the thicket, when facing them in war, bite their own paws in terror at their onslaught!'”
#34
گر آیین بدی هیچ آزاده را
✦
که کشتی به تندی فرستاده را
“'If it were the custom of any noble ruler to slay a messenger in wrath...'”
#35
سرت را جدا کردمی از تنت
✦
شدی مویه‌گر بر تو پیراهنت
“'...I would have severed your head from your body, leaving your very garment to mourn for you!'”
#36
بدو گفت بهرام کای نامدار
✦
اگر مهتری کام کژی مخار
“'Bahram said to him: 'O renowned king, if you are a ruler, do not cherish crooked desires!''”
#37
مرا شاه من گفت کو را بگوی
✦
که گر بخردی راه کژی مجوی
“''My king instructed me to tell you: if you are wise, do not seek the path of deceit and arrogance.''”
#38
ز درگه دو دانا پدیدار کن
✦
زبان‌آور و کامران بر سخن
“''Bring forth two wise men from your court—eloquent speakers and masters of discourse.''”
#39
گر ایدونک زیشان به رای و خرد
✦
یکی بر یکی زان ما بگذرد
“''If in judgment and wisdom, one of your sages surpasses one of ours...''”
#40
مرا نیز با مرز تو کار نیست
✦
که نزدیک بخرد سخن خوار نیست
“''...then my king will have no business with your realm, for to the wise, a noble word is never held cheap.''”
#41
وگرنه ز مردان جنگاوران
✦
کسی کو گراید به گرز گران
“''Otherwise, let your warriors who brandish the heavy mace step forth!''”
#42
گزین کن ز هندوستان صد سوار
✦
که با یک تن از ما کند کارزار
“''Select one hundred horsemen from Hindustan to engage in battle against a single warrior of ours!''”
#43
نخواهیم ما باژ از مرز تو
✦
چو پیدا شدی مردی و ارز تو
“''We shall demand no tribute from your border once your manhood and true worth are thus revealed!''”