بخش ۲۹ - بخشش کشور بر پهلوانان، نکوهش بیداد یزدگرد و پیمان داد شاه با زیردستان
#1
چو از کار رومی بپردخت شاه
✦
دلش گشت پیچان ز کار سپاه
#2
بفرمود تا موبد رای‌زن
✦
بشد با یکی نامدار انجمن
#3
ببخشید روی زمین سربسر
✦
ابر پهلوانان پرخاشخر
#4
درم داد و اسپ و نگین و کلاه
✦
گرانمایه را کشور و تاج و گاه
#5
پر از راستی کرد یکسر جهان
✦
وزو شادمانه کهان و مهان
#6
هرانکس که بیداد بد دور کرد
✦
به نادادن چیز و گفتار سرد
#7
وزان پس چنین گفت با موبدان
✦
که ای پرهنر پاک‌دل بخردان
#8
جهان را ز هرگونه دارید یاد
✦
ز کردار شاهان بیداد و داد
#9
بسی دست شاهان ز بیداد و آز
✦
تهی ماند و هم تن ز آرام و ناز
#10
جهان از بداندیش در بیم بود
✦
دل نیک‌مردان به دو نیم بود
#11
همه دست کرده به کار بدی
✦
کسی را نبد کوشش ایزدی
#12
نبد بر زن و زاده کس پادشا
✦
پر از غم دل مردم پارسا
#13
به هر جای گستردن دست دیو
✦
بریده دل از بیم گیهان خدیو
#14
سر نیکویها و دست بدیست
✦
در دانش و کوشش بخردیست
#15
همه پاک در گردن پادشاست
✦
که پیدا شود زو همه کژ و راست
#16
پدر گر به بیداد یازید دست
✦
نبد پاک و دانا و یزدان‌پرست
#17
مدارید کردار او بس شگفت
✦
که روشن دلش رنگ آتش گرفت
#18
ببینید تا جم و کاوس شاه
✦
چه کردند کز دیو جستند راه
#19
پدر همچنان راه ایشان بجست
✦
به آب خرد جان تیره نشست
#20
همه زیردستانش پیچان شدند
✦
فراوان ز تندیش بیجان شدند
#21
کنون رفت و زو نام بد ماند و بس
✦
همی آفرین او نیابد ز کس
#22
ز ما باد بر جان او آفرین
✦
مبادا که پیچد روانش ز کین
#23
کنون بر نشستم بر گاه اوی
✦
به مینو کشد بی‌گمان راه اوی
#24
همی خواهم از کردگار جهان
✦
که نیرو دهد آشکار و نهان
#25
که با زیردستان مدارا کنیم
✦
ز خاک سیه مشک سارا کنیم
#26
که با خاک چون جفت گردد تنم
✦
نگیرد ستمدیده‌ای دامنم
#27
شما همچنین چادر راستی
✦
بپوشید شسته دل از کاستی
#28
که جز مرگ را کس ز مادر نزاد
✦
ز دهقان و تازی و رومی نژاد
#29
به کردار شیرست آهنگ اوی
✦
نپیچد کسی گردن از چنگ اوی
#30
همان شیر درنده را بشکرد
✦
به خواری تن اژدها بسپرد
#31
کجا آن سر و تاج شاهنشهان
✦
کجا آن بزرگان و فرخ مهان
#32
کجا آن سواران گردنکشان
✦
کزیشان نبینم به گیتی نشان
#33
کجا ان پری چهرگان جهان
✦
کزیشان بدی شاد جان مهان
#34
هرانکس که رخ زیر چادر نهفت
✦
چنان دان که گشتست با خاک جفت
#35
همه دست پاکی و نیکی بریم
✦
جهان را به کردار بد نشمریم
#36
به یزدان دارنده کو داد فر
✦
به تاج و به تخت و نژاد و گهر
#37
که گر کارداری به یک مشک خاک
✦
زیان جوید اندر بلند و مغاک
#38
هم‌انجا بسوزم به آتش تنش
✦
کنم بر سر دار پیراهنش
#39
وگر در گذشته ز شب چند پاس
✦
بدزدد ز درویش دزدی پلاس
#40
به تاوانش دیبا فرستم ز گنج
✦
بشویم دل غمگنان را ز رنج
#41
وگر گوسفندی برند از رمه
✦
به تیره شب و روزگار دمه
#42
یکی اسپ پرمایه تاوان دهم
✦
مبادا که بر وی سپاسی نهم
#43
چو با دشمنم کارزاری بود
✦
وزان جنگ خسته سواری بود
#44
فرستمش یکساله زر و درم
✦
نداریم فرزند او را دژم
#45
ز دادار دارنده یکسر سپاس
✦
که اویست جاوید نیکی‌شناس
#46
به آب و به آتش میازید دست
✦
مگر هیربد مرد آتش‌پرست
#47
مریزید هم خون گاوان ورز
✦
که ننگست در گاو کشتن به مرز
#48
ز پیری مگر گاو بیکار شد
✦
به چشم خداوند خود خوار شد
#49
نباید ز بن کشت گاو زهی
✦
که از مرز بیرون شود فرهی
#50
همه رای با مرد دانا زنید
✦
دل کودک بی‌پدر مشکنید
#51
از اندیشهٔ دیو باشید دور
✦
گه جنگ دشمن مجویید سور
#52
اگر خواهم از زیردستان خراج
✦
ز دارنده بیزارم و تخت عاج
#53
اگر بدکنش بد پدر یزدگرد
✦
به پاداش آن داد کردیم گرد
#54
همه دل ز کردار او خوش کنید
✦
به آزادی آهنگ آتش کنید
#55
ببخشد مگر کردگارش گناه
✦
ز دوزخ به مینو نمایدش راه
#56
کسی کو جوانست شادی کنید
✦
دل مردمان جوان مشکنید
#57
به پیری به مستی میازید دست
✦
که همواره رسوا بود پیر مست
#58
گنهکار یزدان مباشید هیچ
✦
به پیری به آید به رفتن بسیچ
#59
چو خشنود گردد ز ما کردگار
✦
به هستی غم روز فردا مدار
#60
دل زیردستان به ما شاد باد
✦
سر سرکشان از غم آزاد باد
#61
همه نامداران چو گفتار شاه
✦
شنیدند و کردند نیکو نگاه
#62
همه دیده کردند پیشش پر آب
✦
ازان شاه پردانش و زودیاب
#63
خروشان برو آفرین خواندند
✦
ورا پادشا زمین خواندند
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.