بخش ۴۲ - نزدیکی مرگ اسکندر، اندرز ارسطو و پیمان ملوک طوایف و فال کودک شیرسر در بابل
#1
بدانست کش مرگ نزدیک شد
✦
بروبر همی روز تاریک شد
#2
بران بودش اندیشه کاندر جهان
✦
نماند کسی از نژاد مهان
#3
که لشکر کشد جنگ را سوی روم
✦
نهد پی بران خاک آباد بوم
#4
چو مغز اندرین کار خودکامه کرد
✦
هم‌انگه سطالیس را نامه کرد
#5
هرانکس کجا بد ز تخم کیان
✦
بفرمودشان تا ببندد میان
#6
همه روی را سوی درگه کنند
✦
ز بدها گمانیش کوته کنند
#7
چو این نامه بردند نزد حکیم
✦
دل ارسطالیس شد به دو نیم
#8
هم‌اندر زمان پاسخ نامه کرد
✦
ز مژگان تو گفتی سر خامه کرد
#9
که آن نامهٔ شاه گیهان رسید
✦
ز بدکام دستش بباید کشید
#10
ازان بد که کردی میندیش نیز
✦
از اندیشه درویش را بخش چیز
#11
بپرهیز و جان را به یزدان سپار
✦
به گیتی جز از تخم نیکی مکار
#12
همه مرگ راییم تا زنده‌ایم
✦
به بیچارگی در سرافگنده‌ایم
#13
نه هرکس که شد پادشاهی ببرد
✦
برفت و بزرگی کسی را سپرد
#14
بپرهیز و خون بزرگان مریز
✦
که نفرین بود بر تو تا رستخیز
#15
و دیگر که چون اندر ایران سپاه
✦
نباشد همان شاه در پیشگاه
#16
ز ترک و ز هند و ز سقلاب و چین
✦
سپاه آید از هر سوی هم‌چنین
#17
به روم آید آنکس که ایران گرفت
✦
اگر کین بسیچد نباشد شگفت
#18
هرآنکس که هست از نژاد کیان
✦
نباید که از باد یابد زیان
#19
بزرگان و آزادگان را بخوان
✦
به بخش و به سور و به رای و به خوان
#20
سزاوار هر مهتری کشوری
✦
بیارای و آغاز کن دفتری
#21
به نام بزرگان و آزادگان
✦
کزیشان جهان یافتی رایگان
#22
یکی را مده بر دگر دستگاه
✦
کسی را مخوان بر جهان نیز شاه
#23
سپر کن کیان را همه پیش بوم
✦
چو خواهی که لشکر نیاید به روم
#24
سکندر چو پاسخ بران گونه یافت
✦
به اندیشه و رای دیگر شتافت
#25
بزرگان و آزادگان را ز دهر
✦
کسی را کش از مردمی بود بهر
#26
بفرمود تا پیش او خواندند
✦
به جای سزاوار بنشاندند
#27
یکی عهد بنوشت تا هر یکی
✦
فزونی نجوید ز دهر اندکی
#28
بران نامداران جوینده کام
✦
ملوک طوایف نهادند نام
#29
همان شب سکندر به بابل رسید
✦
مهان را به دیدار خود شاد دید
#30
یکی کودک آمد زنی را به شب
✦
بدو ماند هرکس که دیدش عجب
#31
سرش چون سر شیر و بر پای سم
✦
چو مردم بر و کتف و چون گاو دم
#32
بمرد از شگفتی هم‌آنگه که زاد
✦
سزد گر نباشد ازان زن نژاد
#33
ببردند هم در زمان نزد شاه
✦
بدو کرد شاه از شگفتی نگاه
#34
به فالش بد آمد هم‌انگاه گفت
✦
که این بچه در خاک باید نهفت
#35
ز اخترشناسان بسی پیش خواند
✦
وزان کودک مرده چندی براند
#36
ستاره‌شمر زان غمی گشت سخت
✦
بپوشید بر خسرو نیک‌بخت
#37
ز اخترشناسان بپرسید و گفت
✦
که گر هیچ ماند سخن در نهفت
#38
هم‌اکنون ببرم سرانتان ز تن
✦
نیابید جز کام شیران کفن
#39
ستاره‌شمر چون برآشفت شاه
✦
بدو گفت کای نامور پیشگاه
#40
تو بر اختر شیر زادی نخست
✦
بر موبدان و ردان شد درست
#41
سر کودک مرده بینی چو شیر
✦
بگردد سر پادشاهیت زیر
#42
پرآشوب گردد زمین چندگاه
✦
چنین تا نشیند یکی پیشگاه
#43
ستاره‌شمر بیش ازین هرک بود
✦
همی گفت و آن را نشانه نمود
#44
سکندر چو بشنید زان شد غمی
✦
به رای و به مغزش درآمد کمی
#45
چنین گفت کز مرگ خود چاره نیست
✦
مرا دل پر اندیشه زین باره نیست
#46
مرا بیش ازین زندگانی نبود
✦
زمانه نکاهد نخواهد فزود
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.