بخش ۱۷ - لشکرکشی اسکندر سوی فور، شکایت و پوزش سپاه و ساختن سواران آهنین برابر پیل
#1
چو پاسخ به نزد سکندر رسید
✦
هم‌انگه ز لشکر سران برگزید
#2
که باشند شایسته و پیش‌رو
✦
به دانش کهن گشته و سال نو
#3
سوی فور هندی سپاهی براند
✦
که روی زمین جز به دریا نماند
#4
به هر سو همی رفت زان‌سان سپاه
✦
تو گفتی جز آن بر زمین نیست راه
#5
همه کوه و دریا و راه درشت
✦
به دل آتش جنگ‌جویان بکشت
#6
ز رفتن سپه سربسر گشت کند
✦
ازان راه دشوار و پیکار تند
#7
هم‌انگه چو آمد به منزل سپاه
✦
گروهی برفتند نزدیک شاه
#8
که ای قیصر روم و سالار چین
✦
سپاه ترا برنتابد زمین
#9
نجوید همی جنگ تو فور هند
✦
نه فغفور چینی نه سالار سند
#10
سپه را چرا کرد باید تباه
✦
بدین مرز بی‌ارز و زین‌گونه راه
#11
ز لشکر نبینیم اسپی درست
✦
که شاید به تندی برو رزم جست
#12
ازین جنگ گر بازگردد سپاه
✦
سوار و پیاده نیابند راه
#13
چو پیروز بودیم تا این زمان
✦
به هرجای بر لشگر بدگمان
#14
کنون سربه‌سر کوه و دریا به پیش
✦
به سیری نیامد کس از جان خویش
#15
مگردان همه نام ما را به ننگ
✦
نکردست کس جنگ با آب و سنگ
#16
غمی شد سکندر ز گفتارشان
✦
برآشفت و بشکست بازارشان
#17
چنین گفت کز جنگ ایرانیان
✦
ز رومی کسی را نیامد زیان
#18
به دارا بر از بندگان بد رسید
✦
کسی از شما باد جسته ندید
#19
برین راه من بی‌شما بگذرم
✦
دل اژدها را به پی بسپرم
#20
بیینید ازان پس که رنجور فور
✦
نپردازد از بن به رزم و به سور
#21
مرایار یزدان و ایران سپاه
✦
نخواهم که رومی بود نیک‌خواه
#22
چو آشفته شد شاه زان گفت و گوی
✦
سپه سوی پوزش نهادند روی
#23
که ما سربسر بندهٔ قیصریم
✦
زمین جز به فرمان او نسپریم
#24
بکوشیم و چون اسپ گردد تباه
✦
پیاده به جنگ اندر آید سپاه
#25
گر از خون ما خاک دریا کنند
✦
نشیبی ز افگنده بالا کنند
#26
نبیند کسی پشت ما روز جنگ
✦
اگر چرخ بار آورد کوه سنگ
#27
همه بندگانیم و فرمان تراست
✦
چو آزار گیری ز ما جان تراست
#28
چو بشنید زیشان سکندر سخن
✦
یکی رزم را دیگر افگند بن
#29
گزین کرد ز ایرانیان سی هزار
✦
که بودند با آلت کارزار
#30
برفتند کارآزموده سران
✦
زره‌دار مردان جنگاوران
#31
پس پشت ایشان ز رومی سوار
✦
یکی قلب دیگر همان چل هزار
#32
پس پشت ایشان سواران مصر
✦
دلیران و خنجرگزاران مصر
#33
برفتند شمشیرزن چل هزار
✦
هرانکس که بود از در کارزار
#34
ز خویشان دارا و ایرانیان
✦
هرانکس که بود از نژاد کیان
#35
ز رومی و از مصری و بربری
✦
سواران شایسته و لشکری
#36
گزین کرد قیصر ده و دو هزار
✦
همه رزمجوی و همه نامدار
#37
بدان تا پس پشت او زین گروه
✦
در و دشت گردد به کردار کوه
#38
از اخترشناسان و از موبدان
✦
جهاندیده و نامور بخردان
#39
همی برد با خویشتن شست مرد
✦
پژوهندهٔ روزگار نبرد
#40
چو آگاه شد فور کامد سپاه
✦
گزین کرد جای از در رزمگاه
#41
به دشت اندرون لشکر انبوه گشت
✦
زمین از پی پیل چون کوه گشت
#42
سپاهی کشیدند بر چار میل
✦
پس پشت گردان و در پیش پیل
#43
ز هندوستان نیز کارآگهان
✦
برفتند نزدیک شاه جهان
#44
بگفتند با او بسی رزم پیل
✦
که او اسپ را بفگند از دو میل
#45
سواری نیارد بر او شدن
✦
نه چون شد بود راه بازآمدن
#46
که خرطوم او از هوا برترست
✦
ز گردون مر او را زحل یاورست
#47
به قرطاس بر پیل بنگاشتند
✦
به چشم جهانجوی بگذاشتند
#48
بفرمود تا فیلسوفان روم
✦
یکی پیل کردند پیشش ز موم
#49
چنین گفت کاکنون به پاکیزه رای
✦
که آرد یکی چارهٔ این به جای
#50
نشستند دانش پژوهان بهم
✦
یکی چاره جستند بر بیش و کم
#51
یکی انجمن کرد ز آهنگران
✦
هرانکس که استاد بود اندران
#52
ز رومی و از مصری و پارسی
✦
فزون بود مرد از چهل بار سی
#53
یکی بارگی ساختند آهنین
✦
سوارش ز آهن ز آهنش زین
#54
به میخ و به مس درزها دوختند
✦
سوار و تن باره بفروختند
#55
به گردون براندند بر پیش شاه
✦
درونش پر از نفط کرده سیاه
#56
سکندر بدید آن پسند آمدش
✦
خردمند را سودمند آمدش
#57
بفرمود تا زان فزون از هزار
✦
ز آهن بکردند اسپ و سوار
#58
ازان ابرش و خنگ و بور و سیاه
✦
که دیدست شاهی ز آهن سپاه
#59
از آهن سپاهی به گردون براند
✦
که جز با سواران جنگی نماند
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.