بخش ۳۹ - اسکندر به جامهٔ فرستاده نزد فغفور چین، نامهٔ جنگ و ساو، پاسخ نرم و بار هدایا

#1

وزان روی لشکر سوی چین کشید

✦

سر نامداران به بیرون کشید

#2

همی راند منزل به منزل به دشت

✦

چهل روز تا پیش دریا گذشت

#3

ز دیبا سراپرده‌ای برکشید

✦

سپه را به منزل فرود آورید

#4

یکی نامه فرمود پس تا دبیر

✦

نویسد ز اسکندر شهرگیر

#5

نوشتند هرگونه‌ای خوب و زشت

✦

نویسنده چون نامه اندر نوشت

#6

سکندر بشد چون فرستاده‌ای

✦

گزین کرد بینادل آزاده‌ای

#7

که با او بدی یک‌دل و یک‌سخن

✦

بگوید به مهتر که کن یا مکن

#8

سپه را به سالار لشکر سپرد

✦

وزان رومیان پنج دانا ببرد

#9

چو آگاهی آمد به فغفور ازین

✦

که آمد فرستاده‌ای سوی چین

#10

پذیره فرستاد چندی سپاه

✦

سکندر گرازان بیامد به راه

#11

چو آمد بران بارگاه بزرگ

✦

بدید آن گزیده سپاه بزرگ

#12

بیامد ز دهلیز تا پیش اوی

✦

پراندیشه جان بداندیش اوی

#13

دوان پیش او رفت و بردش نماز

✦

نشست اندر ایوان زمانی دراز

#14

بپرسید فغفور و بنواختش

✦

یکی نامور جایگه ساختش

#15

چو برزد سر از کوه روشن چراغ

✦

ببردند بالای زرین جناغ

#16

فرستادهٔ شاه را پیش خواند

✦

سکندر فراوان سخنها براند

#17

بگفت آنچ بایست و نامه بداد

✦

سخنهای قیصر همه کرد یاد

#18

بران نامه عنوان بد از شاه روم

✦

جهاندار و سالار هر مرز و بوم

#19

که خوانند شاهان برو آفرین

✦

زما بندگان جهان آفرین

#20

جهاندار و داننده و رهنمای

✦

خداوند پاکی و نیکی فزای

#21

دگر گفت فرمان ما سوی چین

✦

چنانست که آباد ماند زمین

#22

نباید بسیچید ما را به جنگ

✦

که از جنگ شد روز بر فور تنگ

#23

چو دارا که بد شهریار جهان

✦

چو فریان تازی و دیگر مهان

#24

ز خاور برو تا در باختر

✦

ز فرمان ما کس نجوید گذر

#25

شمار سپاهم نداند سپهر

✦

وگر بشمرد نیز ناهید و مهر

#26

اگر هیچ فرمان ما بشکنی

✦

تن و بوم و کشور به رنج افگنی

#27

چو نامه بخوانی بیارای ساو

✦

مرنجان تن خویش و با بد مکاو

#28

گر آیی بینی مرا با سپاه

✦

ببینم ترا یک‌دل و نیک خواه

#29

بداریم بر تو همین تاج و تخت

✦

به چیزی گزندت نیاید ز بخت

#30

وگر کند باشی به پیش آمدن

✦

ز کشور سوی شاه خویش آمدن

#31

ز چیزی که باشد طرایف به چین

✦

ز زرینه و اسپ و تیغ و نگین

#32

هم از جامه و پرده و تخت عاج

✦

ز دیبای پرمایه و طوق و تاج

#33

ز چیزی که یابی فرستی به گنج

✦

چو خواهی که از ما نیایدت رنج

#34

سپاه مرا بازگردان ز راه

✦

بباش ایمن از گنج و تخت و کلاه

#35

چو سالار چین زان نشان نامه دید

✦

برآشفت و پس خامشی برگزید

#36

بخندید و پس با فرستاده گفت

✦

که شاه ترا آسمان باد جفت

#37

بگوی آنچ دانی ز گفتار اوی

✦

ز بالا و مردی و دیدار اوی

#38

فرستاده گفت ای سپهدار چین

✦

کسی چون سکندر مدان بر زمین

#39

به مردی و رادی و بخش و خرد

✦

ز اندیشهٔ هر کسی بگذرد

#40

به بالای سروست و با زور پیل

✦

به بخشش به کردار دریای نیل

#41

زبانش به کردار برنده تیغ

✦

به چربی عقاب اندر آرد ز میغ

#42

چو بشنید فغفور چین این سخن

✦

یکی دیگر اندیشه افگند بن

#43

بفرمود تا خوان و می خواستند

✦

به باغ اندر ایوان بیاراستند

#44

همی خورد می تا جهان تیره شد

✦

سر میگساران ز می خیره شد

#45

سپهدار چین با فرستاده گفت

✦

که با شاه تو مشتری باد جفت

#46

چو روشن شود نامه پاسخ کنیم

✦

به دیدار تو روز فرخ کنیم

#47

سکندر بیامد ترنجی به دست

✦

ز ایوان سالار چین نیم‌مست

#48

چو خورشید برزد سر از برج شیر

✦

سپهر اندر آورد شب را به زیر

#49

سکندر به نزدیک فغفور شد

✦

از اندیشهٔ بد دلش دور شد

#50

بپرسید زو گفت شب چون بدی

✦

که بیرون شدی دوش میگون بدی

#51

ازان پس بفرمود تا شد دبیر

✦

بیاورد قرطاس و مشک و عبیر

#52

مران نامه را زود پاسخ نوشت

✦

بیاراست قرطاس را چون بهشت

#53

نخست آفرین کرد بر دادگر

✦

خداوند مردی و داد و هنر

#54

خداوند فرهنگ و پرهیز و دین

✦

ازو باد بر شاه روم آفرین

#55

رسید این فرستادهٔ چرب‌گوی

✦

هم آن نامهٔ شاه فرهنگ جوی

#56

سخنهای شاهان همه خواندم

✦

وزان با بزرگان سخن راندم

#57

ز دارای داراب و فریان و فور

✦

سخن هرچ پیدا بد از رزم و سور

#58

که پیروز گشتی بریشان همه

✦

شبان بودی و شهریاران رمه

#59

تو داد خداوند خورشید و ماه

✦

به مردی مدان و فزون سپاه

#60

چو بر مهتری بگذرد روزگار

✦

چه در سور میرد چه در کارزار

#61

چو فرجامشان روز رزم تو بود

✦

زمانه نه کاهد نخواهد فزود

#62

تو زیشان مکن کشی و برتری

✦

که گر ز آهنی بی‌گمان بگذری

#63

کجا شد فریدون و ضحاک و جم

✦

فراز آمد از باد و شد سوی دم

#64

من از تو نترسم نه جنگ آورم

✦

نه بر سان تو باد گیرد سرم

#65

که خون ریختن نیست آیین ما

✦

نه بد کردن اندرخور دین ما

#66

بخوانی مرا بر تو باشد شکست

✦

که یزدان‌پرستم نه خسروپرست

#67

فزون زان فرستم که دارای منش

✦

ز بخشش نباشد مرا سرزنش

#68

سکندر به رخ رنگ تشویر خورد

✦

ز گفتار او بر جگر تیر خورد

#69

به دل گفت ازین پس کس اندر جهان

✦

نبیند مرا رفته جایی نهان

#70

ز ایوان بیامد به جای نشست

✦

میان از پی بازگشتن ببست

#71

سرافراز فغفور بگشاد گنج

✦

ز بخشش نیامد به دلش ایچ رنج

#72

نخستین بفرمود پنجاه تاج

✦

به گوهر بیاگنده ده تخت عاج

#73

ز سیمین و زرینه اشتر هزار

✦

بفرمود تا برنهادند بار

#74

ز دیبای چینی و خز و حریر

✦

ز کافور وز مشک و بوی و عبیر

#75

هزار اشتر بارکش بار کرد

✦

تن‌آسان شد آنکو درم خوار کرد

#76

ز سنجاب و قاقم ز موی سمور

✦

ز گستردنیها و جام بلور

#77

بیاورد زین هر یکی ده هزار

✦

خردمند گنجور بربست بار

#78

گرانمایه صد زین به سیمین ستام

✦

ز زرینه پنجاه بردند نام

#79

ببردند سیصد شتر سرخ‌موی

✦

طرایف بدو دار چینی بدوی

#80

یکی مرد با سنگ و شیرین سخن

✦

گزین کرد زان چینیان کهن

#81

بفرمود تا با درود و خرام

✦

بیاید بر شاه و آرد پیام

#82

که یک چند باشد به نزدیک چین

✦

برو نامداران کنند آفرین

#83

فرستاده شد با سکندر به راه

✦

گمانی که بردی که اویست شاه

#84

چو ملاح روی سکندر بدید

✦

سبک زورقی بادبان برکشید

#85

چو دستور با لشکر آمدش پیش

✦

بگفت آنچ آمد ز بازار خویش

#86

سپاهش برو خواندند آفرین

✦

همه برنهادند سر بر زمین

#87

بدانست چینی که او هست شاه

✦

پیاده بیامد غریوان به راه

#88

سکندر بدو گفت پوزش مکن

✦

مران پیش فغفور زین در سخن

#89

ببود آن شب و بامداد پگاه

✦

به آرام بنشست بر تخت شاه

#90

فرستاده را چیز بخشید و گفت

✦

که با تو روان مسیحست جفت

#91

برو پیش فغفور چینی بگوی

✦

که نزدیک ما یافتی آب‌روی

#92

گر ایدر بباشی همی چین تراست

✦

وگر جای دیگر خرامی رواست

#93

بیاسایم ایدر که چندین سپاه

✦

به تندی نشاید کشیدن به راه

#94

فرستاده برگشت و آمد چو باد

✦

به فغفور پیغام قیصر بداد

پادشاهی اسکندر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما