بخش ۱۳ - پزشک هندی و داروی کوهی سکندر: تشخیص کاهش از زنان و درمان با پرهیز
#1
بفرمود تا رفت پیشش پزشک
✦
که علت بگفتی چو دیدی سرشک
#2
سر دردمندی بدو گفت چیست
✦
که بر درد زان پس بباید گریست
#3
بدو گفت هر کس که افزون خورد
✦
چو بر خوان نشیند خورش ننگرد
#4
نباشد فراوان خورش تن درست
✦
بزرگ آنک او تن درستی بجست
#5
بیامیزم اکنون ترا دارویی
✦
گیاها فراز آرم از هر سویی
#6
که همواره باشی تو زان تن درست
✦
نباید به دارو ترا دست شست
#7
همان آرزوها بیفزایدت
✦
چو افزون خوری چیز نگزایدت
#8
همان یاد داری سخنهای نغز
✦
بیفزاید اندر تنت خون و مغز
#9
شوی بر تن خویشتن کامگار
✦
دلت شاد گردد چو خرم بهار
#10
همان رنگ چهرت به جای آورد
✦
به هر کار پاکیزه رای آورد
#11
نگردد پراگنده مویت سپید
✦
ز گیتی سپیدی کند ناامید
#12
سکندر بدو گفت نشنیده‌ام
✦
نه کس را ز شاهان چنین دیده‌ام
#13
گر آری تو این نغز دارو به جای
✦
تو باشی به گیتی مرا رهنمای
#14
خریدار گردم ترا من به جان
✦
شوی بی‌گزند از بد بدگمان
#15
ورا خلعت و نیکویها بساخت
✦
ز دانا پزشکان سرش برفراخت
#16
پزشک سراینده آمد به کوه
✦
بیاورد با خویشتن زان گروه
#17
ز دانایی او را فزون بود بهر
✦
همی زهر بشناخت از پای زهر
#18
گیاهان کوهی فراوان درود
✦
بیفگند زو هرچ بیکار بود
#19
ازو پاک تریاکها برگزید
✦
بیامیخت دارو چنانچون سزید
#20
تنش را به داروی کوهی بشست
✦
همی داشتش سالیان تن درست
#21
چنان شد که او شب نخفتی بسی
✦
بیامیختی شاد با هر کسی
#22
به کار زنان تیز بودی سرش
✦
همی نرم جایی بجستی برش
#23
ازان سوی کاهش گرایید شاه
✦
نکرد اندر آن هیچ تن را نگاه
#24
چنان بد که روزی بیامد پزشک
✦
ز کاهش نشان یافت اندر سرشک
#25
بدو گفت کز خفت و خیز زنان
✦
جوان پیر گردد به تن بی‌گمان
#26
برآنم که بی‌خواب بودی سه شب
✦
به من بازگوی این و بگشای لب
#27
سکندر بدو گفت من روشنم
✦
از آزار سستی ندارد تنم
#28
پسندیده دانای هندوستان
✦
نبود اندر آن کار همداستان
#29
چو شب تیره شد آن نبشته بجست
✦
بیاورد داروی کاهش درست
#30
همان نیز تنها سکندر بخفت
✦
نیامیخت با ماه دیدار جفت
#31
به شبگیر هور اندر آمد پزشک
✦
نگه کرد و بی‌بار دیدش سرشک
#32
بینداخت دارو به رامش نشست
✦
یکی جام بگرفت شادان به دست
#33
بفرمود تا خوان بیاراستند
✦
نوازندهٔ رود و می‌خواستند
#34
بدو گفت شاه آن چرا ریختی
✦
چو با رنج دارو برآمیختی
#35
ورا گفت شاه جهان دوش جفت
✦
نجست و شب تیره تنها بخفت
#36
چو تنها بخسپی تو ای شهریار
✦
نیاید ترا هیچ دارو به کار
#37
سکندر بخندید و زو شاد شد
✦
ز تیمار وز درد آزاد شد
#38
وزان پس ز داننده دل کرد شاد
✦
ورا گفت بی‌هند گیتی مباد
#39
بزرگان و اخترشناسان همه
✦
تو گویی به هندوستان شد رمه
#40
وزانجا بیامد سوی خان خویش
✦
همه شب همی ساخت درمان خویش
#41
چو برزد سر از کوه روشن چراغ
✦
چو دریا فروزنده شد دشت و راغ
#42
سکندر بیامد بران بارگاه
✦
دو لب پر ز خنده دل از غم تباه
#43
فرستاده را دید سالار بار
✦
بپرسید و بردش بر شهریار
#44
یکی بدره دینار و اسپی سیاه
✦
بهرای زرین بفرمود شاه
#45
پزشک خردمند را داد و گفت
✦
که با پاک رایت خرد باد جفت
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.