بخش ۲۸ - رسیدن سکندر به شهر برهمنان، گفت‌وگو در مرگ و آز و رفتن بی‌آزار به خاور

#1

وزان جایگه لشکر اندر کشید

✦

دمان تا به شهر برهمن رسید

#2

بدان تا ز کردارهای کهن

✦

بپرسد ز پرهیزگاران سخن

#3

برهمن چو آگه شد از کار شاه

✦

که آورد زان روی لشگر به راه

#4

پرستنده مرد اندر آمد ز کوه

✦

شدند اندران آگهی همگروه

#5

نوشتند پس نامه‌ای بخردان

✦

به نزد سکندر سر موبدان

#6

سر نامه بود آفرین نهان

✦

ز داننده بر شهریار جهان

#7

که پیروزگر باد همواره شاه

✦

به افزایش و دانش و دستگاه

#8

دگر گفت کای شهریار سترگ

✦

ترا داد یزدان جهان بزرگ

#9

چه داری بدین مرز بی‌ارز رای

✦

نشست پرستندگان خدای

#10

گرین آمدنت از پی خواسته‌ست

✦

خرد بی‌گمان نزد تو کاسته‌ست

#11

بر ما شکیبایی و دانش است

✦

ز دانش روانها پر از رامش است

#12

شکیبایی از ما نشاید ستد

✦

نه کس را ز دانش رسد نیز بد

#13

نبینی جز از برهنه یک رمه

✦

پراگنده از روزگار دمه

#14

اگر بودن ایدر دراز آیدت

✦

به تخم گیاها نیاز آیدت

#15

فرستاده آمد بر شهریار

✦

ز بیخ گیا بر میانش ازار

#16

سکندر فرستاده و نامه دید

✦

بی‌آزاری و رامشی برگزید

#17

سپه را سراسر هم آنجا بماند

✦

خود و فیلسوفان رومی براند

#18

پرستنده آگه شد از کار شاه

✦

پذیره شدندش یکایک به راه

#19

ببردند بی‌مایه چیزی که بود

✦

که نه گنج بدشان نه کشت و درود

#20

یکایک برو خواندند آفرین

✦

بران برمنش شهریار زمین

#21

سکندر چو روی برهمن بدید

✦

بران گونه آواز ایشان شنید

#22

دوان و برهنه تن و پای و سر

✦

تنان بی‌بر و جان ز دانش به بر

#23

ز برگ گیا پوشش از تخم خورد

✦

برآسوده از رزم و روز نبرد

#24

خور و خواب و آرام بر دشت و کوه

✦

برهنه به هر جای گشته گروه

#25

همه خوردنیشان بر میوه‌دار

✦

ز تخم گیا رسته بر کوهسار

#26

ازار یکی چرم نخچیر بود

✦

گیا پوشش و خوردن آژیر بود

#27

سکندر بپرسیدش از خواب و خورد

✦

از آسایش روز ننگ و نبرد

#28

ز پوشیدنی و ز گستردنی

✦

همه بی‌نیازیم از خوردنی

#29

برهنه چو زاید ز مادر کسی

✦

نباید که نازد بپوشش بسی

#30

وز ایدر برهنه شود باز خاک

✦

همه جای ترس است و تیمار و باک

#31

زمین بستر و پوشش از آسمان

✦

به ره دیده‌بان تا کی آید زمان

#32

جهانجوی چندین بکوشد به چیز

✦

که آن چیز کوشش نیرزد به نیز

#33

چنو بگذرد زین سرای سپنج

✦

ازو بازماند زر و تاج و گنج

#34

چنان دان که نیکیست همراه اوی

✦

به خاک اندر آید سر و گاه اوی

#35

سکندر بپرسید که کاندر جهان

✦

فزون آشکارا بود گر نهان

#36

همان زنده بیش است گر مرده نیز

✦

کزان پس نیازش نیاید به چیز

#37

چنین داد پاسخ که ای شهریار

✦

تو گر مرده را بشمری صدهزار

#38

ازان صد هزاران یکی زنده نیست

✦

خنک آنک در دوزخ افگنده نیست

#39

بباید همین زنده را نیز مرد

✦

یکی رفت و نوبت به دیگر سپرد

#40

بپرسید خشکی فزون‌تر گر آب

✦

بتابد بروبر همی آفتاب

#41

برهمن چنین داد پاسخ به شاه

✦

که هم آب را خاک دارد نگاه

#42

بپرسید کز خواب بیدار کیست

✦

به روی زمین بر گنهکار کیست

#43

که جنبندگانند و چندی زیند

✦

ندانند کاندر جهان برچیند

#44

برهمن چنین داد پاسخ بدوی

✦

که ای پاکدل مهتر راست گوی

#45

گنهکارتر چیز مردم بود

✦

که از کین و آزش خرد گم بود

#46

چو خواهی که این را بدانی درست

✦

تن خویشتن را نگه کن نخست

#47

که روی زمین سربسر پیش تست

✦

تو گویی سپهر روان خویش تست

#48

همی رای داری که افزون کنی

✦

ز خاک سیه مغز بیرون کنی

#49

روان ترا دوزخ است آرزوی

✦

مگر زین سخن بازگردی به خوی

#50

دگر گفت بر جان ما شاه کیست

✦

به کژی بهر جای همراه کیست

#51

چنین داد پاسخ که آز است شاه

✦

سر مایهٔ کین و جای گناه

#52

بپرسید خود گوهر از بهر چیست

✦

کش از بهر بیشی بباید گریست

#53

چنین داد پاسخ که آز و نیاز

✦

دو دیوند بیچاره و دیوساز

#54

یکی را ز کمی شده خشک لب

✦

یکی از فزونیست بی‌خواب شب

#55

همان هر دو را روز می بشکرد

✦

خنک آنک جانش پذیرد خرد

#56

سکندر چو گفتار ایشان شنید

✦

به رخساره شد چون گل شنبلید

#57

دو رخ زرد و دیده پر از آب کرد

✦

همان چهر خندان پر از تاب کرد

#58

بپرسید پس شاه فرمانروا

✦

که حاجت چه باشد شما را به ما

#59

ندارم دریغ از شما گنج خویش

✦

نه هرگز براندیشم از رنج خویش

#60

بگفتند کای شهریار بلند

✦

در مرگ و پیری تو بر ما ببند

#61

چنین داد پاسخ ورا شهریار

✦

که بامرگ خواهش نیاید به کار

#62

چه پرهیزی از تیز چنگ اژدها

✦

که گرزآهنی زو نیابی رها

#63

جوانی که آید بمابر دراز

✦

هم از روز پیری نیابد جواز

#64

برهمن بدو گفت کای پادشا

✦

جهاندار و دانا و فرمانروا

#65

چو دانی که از مرگ خود چاره نیست

✦

ز پیری بتر نیز پتیاره نیست

#66

جهان را به کوشش چه جویی همی

✦

گل زهر خیره چه بویی همی

#67

ز تو بازماند همین رنج تو

✦

به دشمن رسد کوشش و گنج تو

#68

ز بهر کسان رنج بر تن نهی

✦

ز کم دانشی باشد و ابلهی

#69

پیامست از مرگ موی سپید

✦

به بودن چه داری تو چندین امید

#70

چنین گفت بیداردل شهریار

✦

که گر بنده از بخشش کردگار

#71

گذر یافتی بودمی من همان

✦

به تدبیر بر گشتن آسمان

#72

که فرزانه و مرد پرخاشخر

✦

ز بخشش به کوشش نیابد گذر

#73

دگر هرک در جنگ من کشته شد

✦

کرا ز اخترش روز برگشته شد

#74

به درد و به خون ریختن بد سزا

✦

که بیدادگر کس نیابد رها

#75

بدیدند بادافره ایزدی

✦

چو گشتند باز از ره بخردی

#76

کس از خواست یزدان کرانه نیافت

✦

ز کار زمانه بهانه نیافت

#77

بسی چیز بخشید و نستد کسی

✦

نبد آز نزدیک ایشان بسی

#78

بی‌آزار ازان جایگه برگرفت

✦

بران هم نشان راه خاور گرفت

پادشاهی اسکندر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما