بخش ۲۷ - سوگند اسکندر به قیدافه، رای آشتی و هدایای شاهوار، آشکار شدن راز بر طینوش

#1

همی چاره جست آن شب دیریاز

✦

چو خورشید بنمود چینی طراز

#2

برافراخت از کوه زرین درفش

✦

نگونسار شد پرنیانی بنفش

#3

سکندر بیامد به نزدیک شاه

✦

پرستنده برخاست از بارگاه

#4

به رسمی که بودش فرود آورید

✦

جهانجوی پیش سپهبد چمید

#5

ز بیگانه ایوان بپرداختند

✦

فرستاده را پیش او تاختند

#6

چو قیدافه را دید بر تخت گفت

✦

که با رای تو مشتری باد جفت

#7

بدین مسیحا به فرمان راست

✦

بد ارنده کو بر زبانم گواست

#8

به اَبرون و دین و صلیب بزرگ

✦

به جان و سر شهریار سترگ

#9

به زنار و شماس و روح‌القدس

✦

کزین پس مرا خاک در اندلس

#10

نبیند نه لشکر فرستم به جنگ

✦

نیامیزم از هر دری نیز رنگ

#11

نه با پاک فرزند تو بد کنم

✦

نه فرمان دهم نیز و نه خود کنم

#12

به جان یاد دارم وفای ترا

✦

نجویم به چیزی جفای ترا

#13

برادر بود نیک‌خواهت مرا

✦

به جای صلیب است گاهت مرا

#14

نگه کرد قیدافه سوگند اوی

✦

یگانه دل و راست پیوند اوی

#15

همه کاخ کرسی زرین نهاد

✦

به پیش اندر آرایش چین نهاد

#16

بزرگان و نیک‌اختران را بخواند

✦

یکایک بر آن کرسی زر نشاند

#17

ازان پس گرامی دو فرزند را

✦

بیاورد خویشان و پیوند را

#18

چنین گفت کاندر سرای سپنج

✦

سزد گر نباشیم چندین به رنج

#19

نباید کزین گردش روزگار

✦

مرا بهره کین آید و کارزار

#20

سکندر نخواهد شد از گنج سیر

✦

وگر آسمان اندر آرد به زیر

#21

همی رنج ما جوید از بهر گنج

✦

همه گنج گیتی نیرزد به رنج

#22

برآنم که با او نسازیم جنگ

✦

نه بر پادشاهی کنم کار تنگ

#23

یکی پاسخ پندمندش دهیم

✦

سرش برفرازیم و پندش دهیم

#24

اگر جنگ جوید پس از پند من

✦

به بیند پس از پند من بند من

#25

ازان سان شوم پیش او با سپاه

✦

که بخشایش آرد برو چرخ و ماه

#26

ازین ازمایش ندارد زیان

✦

بماند مگر دوستی در میان

#27

چه گویید و این را چه پاسخ دهید

✦

مرا اندرین رای فرخ نهید

#28

همه مهتران سر برافراختند

✦

همی پاسخ پادشا ساختند

#29

بگفتند کای سرور داد و راد

✦

ندارد کسی چون تو مهتر به یاد

#30

نگویی مگر آنک بهتر بود

✦

خنک شهرکش چون تو مهتر بود

#31

اگر دوست گردد ترا پادشا

✦

چه خواهد جزین مردم پارسا

#32

نه آسیب آید بدین گنج تو

✦

نیرزد همه گنجها رنج تو

#33

چو اسکندری کو بیاید ز روم

✦

به شمشیر دریا کند روی بوم

#34

همی از درت بازگردد به چیز

✦

همه چیز دنیی نیرزد پشیز

#35

جز از آشتی ما نبینیم روی

✦

نه والا بود مردم کینه‌جوی

#36

چو بشنید گفتار آن بخردان

✦

پسندیده و پاک‌دل موبدان

#37

در گنج بگشاد و تاج پدر

✦

بیاورد با یاره و طوق زر

#38

یکی تاج بد کاندران شهر و مرز

✦

کسی گوهرش را ندانست ارز

#39

فرستاده را گفت کین بی‌بهاست

✦

هرانکس که دارد جزو نارواست

#40

به تاج مهان چون سزا دیدمش

✦

ز فرزند پرمایه بگزیدمش

#41

یکی تخت بودش به هفتاد لخت

✦

ببستی گشایندهٔ نیک‌بخت

#42

به پیکر یک اندر دگر بافته

✦

به چاره سر شوشها تافته

#43

سر پایها چون سر اژدها

✦

ندانست کس گوهرش را بها

#44

ازو چارصد گوهر شاهوار

✦

همان سرخ یاقوت بد زین شمار

#45

دو بودی به مثقال هر یک به سنگ

✦

چو یک دانهٔ نار بودی به رنگ

#46

زمرد برو چار صد پاره بود

✦

به سبزی چو قوس قزح نابسود

#47

گشاده شتر بار بودی چهل

✦

زنی بود چون موج دریا به دل

#48

دگر چار صد تای دندان پیل

✦

چه دندان درازیش بد میل میل

#49

پلنگی که خوانی همی بربری

✦

ازان چار صد پوست بد بر سری

#50

ز چرم گوزن ملمع هزار

✦

همه رنگ و بیرنگ او پر نگار

#51

دگر صد سگ و یوز نخچیر گیر

✦

که آهو ورا پیش دیدی ز تیر

#52

بیاورد زان پس دوصد گاومیش

✦

پرستندهٔ او همی راند پیش

#53

ز دیبای خز چارصد تخته نیز

✦

همان تختها کرده از چوب شیز

#54

دگر چار صد تخته از عود تر

✦

که مهر اندرو گیرد و رنگ زر

#55

صد اسپ گرانمایه آراسته

✦

ز میدان ببردند با خواسته

#56

همان تیغ هندی و رومی هزار

✦

بفرمود با جوشن کارزار

#57

همان خود و مغفر هزار و دویست

✦

به گنجور فرمود کاکنون مه‌ایست

#58

همه پاک بر بیطقون برشمار

✦

بگویش که شبگیر برساز کار

#59

سپیده چو برزد ز بالا درفش

✦

چو کافور شد روی چرخ بنفش

#60

زمین تازه شد کوه چون سندروس

✦

ز درگاه برخاست آوای کوس

#61

سکندر به اسپ اندر آورد پای

✦

به دستوری بازگشتن به جای

#62

چو طینوش جنگی سپه برنشاند

✦

از ایوان به درگاه قیدافه راند

#63

به قیدافه گفتند پدرود باش

✦

به جان تازهٔ چرخ را پود باش

#64

برین گونه منزل به منزل سپاه

✦

همی راند تا پیش آن رزمگاه

#65

که لشکرگه نامور شاه بود

✦

سکندر که با بخت همراه بود

#66

سکندر بران بیشه بنهاد رخت

✦

که آب روان بود و جای درخت

#67

به طینوش گفت ایدر آرام گیر

✦

چو آسوده گردی می و جام گیر

#68

شوم هرچ گفتم به جای آورم

✦

ز هر گونه پاکیزه رای آورم

#69

سکندر بیامد به پرده سرای

✦

سپاهش برفتند یک سر ز جای

#70

ز شادی خروشیدن آراستند

✦

کلاه کیانی بپیراستند

#71

که نومید بد لشکر نامجوی

✦

که دانست کش باز بینند روی

#72

سپه با زبانها پر از آفرین

✦

یکایک نهادند سر بر زمین

#73

ز لشکر گزین کرد پس شهریار

✦

ازان نامداران رومی هزار

#74

زره‌دار با گُرزهٔ گاوروی

✦

برفتند گردان پرخاشجوی

#75

همه گرد بر گرد آن بیشه مرد

✦

کشیدند صف با سلیح نبرد

#76

سکندر خروشید کای مرد تیز

✦

همی جنگ رای آیدت گر گریز

#77

بلرزید طینوش بر جای خویش

✦

پشیمان شد از دانش و رای خویش

#78

بدو گفت کای شاه برترمنش

✦

ستایش گزینی به از سرزنش

#79

چنان هم که با خویش من قیدروش

✦

بزرگی کن و راستی را بکوش

#80

نه این بود پیمانت با مادرم

✦

نگفتی که از راستی نگذرم؟

#81

سکندر بدو گفت کای شهریار

✦

چرا سست گشتی بدین مایه کار

#82

ز من ایمنی بیم در دل مدار

✦

نیازارد از من کسی زان تبار

#83

نگردم ز پیمان قیدافه من

✦

نه نیکو بود شاه پیمان‌شکن

#84

پیاده شد از باره طینوش زود

✦

زمین را ببوسید و زاری نمود

#85

جهاندار بگرفت دستش به دست

✦

بدان گونه کو گفت پیمان ببست

#86

بدو گفت مندیش و رامش گزین

✦

من از تو ندارم به دل هیچ کین

#87

چو مادرت بر تخت زرین نشست

✦

من اندر نهادم به دست تو دست

#88

بگفتم که من دست شاه زمین

✦

به دست تو اندر نهم هم‌چنین

#89

همان روز پیمان من شد تمام

✦

نه خوب آید از شاه گفتار خام

#90

سکندر منم وان زمان من بدم

✦

به خوبی بسی داستانها زدم

#91

همان روز قیدافه آگاه بود

✦

که اندر کفت پنجهٔ شاه بود

#92

پرستنده را گفت قیصر که تخت

✦

بیارای زیر گلفشان درخت

#93

بفرمود تا خوان بیاراستند

✦

نوازندهٔ رود و می خواستند

#94

بفرمود تا خلعت خسروی

✦

ز رومی و چینی و از پهلوی

#95

ببخشید یارانش را سیم و زر

✦

کرا در خور آمد کلاه و کمر

#96

به طینوش فرمود کایدر مه‌ایست

✦

که این بیشه دورست راه تو نیست

#97

به قیدافه گوی ای هشیوار زن

✦

جهاندار و بینادل و رای‌زن

#98

بدارم وفای تو تا زنده‌ام

✦

روان را به مهر تو آگنده‌ام

پادشاهی اسکندر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما