بخش ۴۵ - سوگ اسکندر در اسکندریه: نوحهٔ ارسطو و پندهای حکیمان بر تابوت شاه
#1
چو آمد سکندر به اسکندری
✦
جهان را دگرگونه شد داوری
#2
به هامون نهادند صندوق اوی
✦
زمین شد سراسر پر از گفت‌وگوی
#3
به اسکندری کودک و مرد و زن
✦
به تابوت او بر شدند انجمن
#4
اگر برگرفتی ز مردم شمار
✦
مهندس فزون آمدی صد هزار
#5
حکیم ارسطالیس پیش اندرون
✦
جهانی برو دیدگان پر ز خون
#6
برآن تنگ صندوق بنهاد دست
✦
چنین گفت کای شاه یزدان پرست
#7
کجا آن هش و دانش و رای تو
✦
که این تنگ تابوت شد جای تو
#8
به روز جوانی برین مایه سال
✦
چرا خاک را برگزیدی نهال
#9
حکیمان رومی شدند انجمن
✦
یکی گفت کای پیل رویینه تن
#10
ز پایت که افگند و جانت که خست
✦
کجا آن همه حزم و رای و نشست
#11
دگر گفت چندین نهفتی تو زر
✦
کنون زر دارد تنت را به بر
#12
دگر گفت کز دست تو کس نرست
✦
چرا سودی ای شاه با مرگ دست
#13
دگر گفت که سودی از درد و رنج
✦
هم از جستن پادشاهی و گنج
#14
دگر گفت چون پیش داور شوی
✦
همان بر که کشتی همان بدروی
#15
دگر گفت بی‌دستگاه آن بود
✦
که ریزندهٔ خون شاهان بود
#16
دگر گفت ما چون تو باشیم زود
✦
که بودی تو چون گوهر نابسود
#17
دگر گفت چون بیندت اوستاد
✦
بیاموزد آن چیز کت نیست یاد
#18
دگر گفت کز مرگ چون تو نرست
✦
به بیشی سزد گر نیازیم دست
#19
دگر گفت کای برتر از ماه و مهر
✦
چه پوشی همی ز انجمن خوب چهر
#20
دگر گفت مرد فراوان هنر
✦
بکوشد که چهره بپوشد به زر
#21
کنون ای هنرمند مرد دلیر
✦
ترا زر زرد آوریدست زیر
#22
دگرگفت دیبا بپوشیده‌ای
✦
نپوشیده را نیز رخ دیده‌ای
#23
کنون سر ز دیبا برآور که تاج
✦
همی جویدت یاره و تخت عاج
#24
دگر گفت کز ماه‌رخ بندگان
✦
ز چینی و رومی پرستندگان
#25
بریدی و زر داری اندر کنار
✦
به رسم کیان زر و دیبا مدار
#26
دگر گفت پرسنده پرسد کنون
✦
چه یاد آیدت پاسخ رهنمون
#27
که خون بزرگان چرا ریختی
✦
به سختی به گنج اندر آویختی
#28
خنک آنکسی کز بزرگان بمرد
✦
ز گیتی جز از نیک‌نامی نبرد
#29
دگر گفت روز تو اندرگذشت
✦
زبانت ز گفتار بیکار گشت
#30
هرانکس که او تاج و تخت تو دید
✦
عنان از بزرگی بباید کشید
#31
که بر کس نماند چو بر تو نماند
✦
درخت بزرگی چه باید نشاید
#32
دگر گفت کردار تو بادگشت
✦
سر سرکشان از تو آزاد گشت
#33
ببینی کنون بارگاه بزرگ
✦
جهانی جدا کرده از میش گرگ
#34
دگر گفت کاندر سرای سپنج
✦
چرا داشتی خویشتن را به رنج
#35
که بهر تو این آمد از رنج تو
✦
یکی تنگ تابوت شد گنج تو
#36
نجویی همی نالهٔ بوق را
✦
به سند آمدت بند صندوق را
#37
دگر گفت چون لشکرت بازگشت
✦
تو تنها نمانی برین پهن دشت
#38
همانا پس هرکسی بنگری
✦
فراوان غم زندگانی خوری
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.