بخش ۲۳ - دیدار اسکندر در کسوت بیقطون با قیدافه و شناخته شدن او با حریر نگاشته

#1

جهانجوی ده نامور برگزید

✦

ز مردان رومی چنانچون سزید

#2

که بودند یکسر هم‌آواز اوی

✦

نگه داشتندی همه راز اوی

#3

چنین گفت کاکنون به راه اندرون

✦

مخوانید ما را جز از بیقطون

#4

همی رفت پیش اندرون قیدروش

✦

سکندر سپرده بدو چشم و گوش

#5

چو آتش همی راند مهتر ستور

✦

به کوهی رسیدند سنگش بلور

#6

بدودر ز هرگونه‌ای میوه‌دار

✦

فراوان گیا بود بر کوهسار

#7

برفتند زانگونه پویان به راه

✦

برآن بوم و بر کاندرو بود شاه

#8

چو قیدافه آگه شد از قیدروش

✦

ز بهر پسر پهن بگشاد گوش

#9

پذیره شدش با سپاهی گران

✦

همه نامداران و نیک اختران

#10

پسر نیز چون مادرش را بدید

✦

پیاده شد و آفرین گسترید

#11

بفرمود قیدافه تا برنشست

✦

همی راند و دستش گرفته به دست

#12

بدو قیدروش آنچ دید و شنید

✦

همی گفت و رنگ رخش ناپدید

#13

که بر شهر فریان چه آمد ز رنج

✦

نماند افسر و تخت و لشکر نه گنج

#14

مرا این که آمد همی با عروس

✦

رها کرد ز اسکندر فیلقوس

#15

وگرنه بفرمود تا گردنم

✦

زنند و به آتش بسوزد تنم

#16

کنون هرچ باید به خوبی بکن

✦

برو هیچ مشکن بخواهش سخن

#17

چو بشنید قیدافه این از پسر

✦

دلش گشت زان درد زیر و زبر

#18

از ایوان فرستاده را پیش خواند

✦

به تخت گرانمایگان برنشاند

#19

فراوان بپرسید و بنواختش

✦

یکی مایه‌ور جایگه ساختش

#20

فرستاد هرگونه‌ای خوردنی

✦

ز پوشیدنی هم ز گستردنی

#21

بشد آن شب و بامداد پگاه

✦

به پرسش بیامد به درگاه شاه

#22

پرستندگان پرده برداشتند

✦

بر اسپش ز درگاه بگذاشتند

#23

چو قیدافه را دید بر تخت عاج

✦

ز یاقوت و پیروزه بر سرش تاج

#24

ز زربفت پوشیده چینی قبای

✦

فراوان پرستنده گردش به پای

#25

رخ شاه تابان به کردار هور

✦

نشستن گهش را ستونها بلور

#26

زبر پوششی جزع بسته به زر

✦

برو بافته دانه‌های گهر

#27

پرستنده با طوق و با گوشوار

✦

به پای اندر آن گلشن زرنگار

#28

سکندر بدان درشگفتی بماند

✦

فراوان نهان نام یزدان بخواند

#29

نشستن گهی دید مهتر که نیز

✦

نیامد ورا روم و ایران به چیز

#30

بر مهتر آمد زمین داد بوس

✦

چنانچون بود مردم چاپلوس

#31

ورا دید قیدافه بنواختش

✦

بپرسید بسیار و بنشاختش

#32

چو خورشید تابان ز گنبد بگشت

✦

گه بار بیگانه اندر گذشت

#33

بفرمود تا خوان بیاراستند

✦

پرستندهٔ رود و می خواستند

#34

نهادند یک خانه خوانهای ساج

✦

همه پیکرش زر و کوکبش عاج

#35

خورشهای بسیار آورده شد

✦

می آورد و چون خوردنی خورده شد

#36

طبقهای زرین و سیمین نهاد

✦

نخستین ز قیدافه کردند یاد

#37

به می خوردن اندر گرانمایه شاه

✦

فزون کرد سوی سکندر نگاه

#38

به گنجور گفت آن درخشان حریر

✦

نوشته برو صورت دلپذیر

#39

به پیش من آور چنان هم که هست

✦

به تندی برو هیچ مبسای دست

#40

بیاورد گنجور و بنهاد پیش

✦

چو دیدش نگه کرد ز اندازه بیش

#41

بدانست قیدافه کو قیصرست

✦

بران لشکر نامور مهترست

#42

فرستاده‌ای کرده از خویشتن

✦

دلیر آمدست اندرین انجمن

#43

بدو گفت کای مرد گسترده کام

✦

بگو تا سکندر چه دادت پیام

#44

چنین داد پاسخ که شاه جهان

✦

سخن گفت با من میان مهان

#45

که قیدافهٔ پاکدل را بگوی

✦

که جز راستی در زمانه مجوی

#46

نگر سر نپیچی ز فرمان من

✦

نگه دار بیدار پیمان من

#47

وگر هیچ تاب اندر آری به دل

✦

بیارم یکی لشکری دل گسل

#48

نشان هنرهای تو یافتم

✦

به جنگ آمدن تیز نشتافتم

#49

خردمندی و شرم نزدیک تست

✦

جهان ایمن از رای باریک تست

#50

کنون گر نتابی سر از باژ و ساو

✦

بدانی که با ما نداری تو تاو

#51

نبینی به جز خوبی و راستی

✦

چو پیچی سر از کژی و کاستی

#52

برآشفت قیدافه چون این شنید

✦

بجز خامشی چارهٔ آن ندید

#53

بدو گفت کاکنون ره خانه گیر

✦

بیاسای با مردم دلپذیر

#54

چو فردا بیایی تو پاسخ دهم

✦

به بر گشتنت رای فرخ نهم

#55

سکندر بیامد سوی خان خویش

✦

همه شب همی ساخت درمان خویش

#56

چو بر زد سر از کوه روشن چراغ

✦

چو دیبا فروزنده شد دشت و راغ

#57

سکندر بیامد بران بارگاه

✦

دو لب پر ز خنده دل از غم تباه

#58

فرستاده را دید سالار بار

✦

بپرسید و بردش بر شهریار

#59

همه کاخ او پر ز بیگانه بود

✦

نشستن بلورین یکی خانه بود

#60

عقیق و زبرجد بروبر نگار

✦

میان اندرون گوهر شاهوار

#61

زمینش همه صندل و چوب عود

✦

ز جزع و ز پیروزه او را عمود

#62

سکندر فروماند زان جایگاه

✦

ازان فر و اورنگ و آن دستگاه

#63

همی گفت کاینت سرای نشست

✦

نبیند چنین جای یزدان پرست

#64

خرامان بیامد به نزدیک شاه

✦

نهادند زرین یکی زیرگاه

#65

بدو گفت قیدافه ای بیطقون

✦

چرا خیره ماندی به جزع اندرون

#66

همانا که چونین نباشد به روم

✦

که آسیمه گشتی بدین مایه بوم

#67

سکندر بدو گفت کای شهریار

✦

تو این خانه را خوارمایه مدار

#68

ز ایوان شاهان سرش برترست

✦

که ایوان تو معدن گوهرست

#69

بخندید قیدافه از کار اوی

✦

دلش گشت خرم به بازار اوی

#70

ازان پس بدر کرد کسهای خویش

✦

فرستاده را تنگ بنشاند پیش

#71

بدو گفت کای زادهٔ فیلقوس

✦

همت بزم و رزمست و هم نعم و بوس

#72

سکندر ز گفتار او گشت زرد

✦

روان پر ز درد و رخان لاژورد

#73

بدو گفت کای مهتر پرخرد

✦

چنین گفتن از تو نه اندر خورد

#74

منم بیطقون کدخدای جهان

✦

چنین تخمهٔ فیلقوسم مخوان

#75

سپاسم ز یزدان پروردگار

✦

که با من نبد مهتری نامدار

#76

که بردی به شاه جهان آگهی

✦

تنم را ز جان زود کردی تهی

#77

بدو گفت قیدافه کز داوری

✦

لبت را بپرداز کاسکندری

#78

اگر چهرهٔ خویش بینی به چشم

✦

ز چاره بیاسای و منمای خشم

#79

بیاورد و بنهاد پیشش حریر

✦

نوشته برو صورت دلپذیر

#80

که گر هیچ جنبش بدی در نگار

✦

نبودی جز اسکندر شهریار

#81

سکندر چو دید آن بخایید لب

✦

برو تیره شد روز چون تیره شب

#82

چنین گفت بی‌خنجری در نهان

✦

مبادا که باشد کس اندر جهان

#83

بدو گفت قیدافه گر خنجرت

✦

حمایل بدی پیش من بر برت

#84

نه نیروت بودی نه شمشیر تیز

✦

نه جای نبرد و نه راه گریز

#85

سکندر بدو گفت هر کز مهان

✦

به مردی بود خواستار جهان

#86

نباید که پیچد ز راه گزند

✦

که بد دل به گیتی نگردد بلند

#87

اگر با منستی سلیحم کنون

✦

همه خانه گشتی چو دریای خون

#88

ترا کشتمی گر جگرگاه خویش

✦

بدریدمی پیش بدخواه خویش

پادشاهی اسکندر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما