#1
ازان پس بیامد دوان مادرش
✦
فراوان بمالید رخ بر برش
“Thereafter came his mother running in haste, rubbing her face repeatedly against his chest.”
#2
همی گفت کای نامور پادشا
✦
جهاندار و نیک‌اختر و پارسا
“She cried: 'O renowned king, conqueror of the world, fortunate of star, and virtuous!'”
#3
به نزدیکی اندر تو دوری ز من
✦
هم از دوده و لشکر و انجمن
“'Though near to me in body, you are far from me, far from your lineage, your host, and your assembly.'”
#4
روانم روان ترا بنده باد
✦
دل هرک زین شاد شد کنده باد
“'May my soul be a servant to yours! May the heart of anyone who rejoiced at this be torn out!'”
#5
ازان پس بشد روشنک پر ز درد
✦
چنین گفت کای شاه آزادمرد
“Then Roshanak stepped forward full of grief and spoke: 'O noble king!'”
#6
جهاندار دارای دارا کجاست
✦
کزو داشت گیتی همی پشت راست
“'Where is the conqueror who held the realm of Dara, by whom the world stood upright?'”
#7
همان خسرو و اشک و فریان و فور
✦
همان نامور خسرو شهرزور
“'Where are Khosrow, Ashk, Faryan, and Fur? Where is the famous monarch of Shahrozor?'”
#8
دگر شهریاران که روز نبرد
✦
سرانشان ز باد اندر آمد به گرد
“'And all the other monarchs whose heads rolled in dust from the tempest of battle?'”
#9
چو ابری بدی تند و بارش تگرگ
✦
ترا گفتم ایمن شدستی ز مرگ
“'You were like a fierce storm-cloud raining hail; I thought you had grown immune to death!'”
#10
ز بس رزم و پیکار و خون ریختن
✦
چه تنها چه با لشکر آویختن
“'After so much warfare, combat, and bloodshed, whether single-handed or engaged with vast armies...'”
#11
زمانه ترا داد گفتم جواز
✦
همی داری از مردم خویش راز
“'I thought Time had granted you immunity, while you kept your secret hidden from your own people!'”
#12
چو کردی جهان از بزرگان تهی
✦
بینداختی تاج شاهنشهی
“'When you emptied the world of its great rulers, you cast down the imperial crown!'”
#13
درختی که کشتی چو آمد به بار
✦
دل خاک بینم ترا غمگسار
“'The tree that you planted has now borne fruit; I see the heart of the earth as your consoler.'”
#14
چو تاج سپهر اندر آمد به زیر
✦
بزرگان ز گفتار گشتند سیر
“When the crown of heaven descended to the earth, the nobles grew weary of speech.”
#15
نهفتند صندوق او را به خاک
✦
ندارد جهان از چنین ترس و باک
“They hidden his coffin beneath the earth; the world feels no terror before such turns of fate.”
#16
ز باد اندر آرد برد سوی دم
✦
نه دادست پیدا نه پیدا ستم
“Fate brings man low with a gust of wind and sweeps him into non-existence; neither justice is clear nor tyranny.”
#17
نیابی به چون و چرا نیز راه
✦
نه کهتر برین دست یابد نه شاه
“You cannot find a way through 'how' and 'why'; neither the humble nor the king has power over this.”
#18
همه نیکوی باید و مردمی
✦
جوانمردی و خوردن و خرمی
“All that is truly needed is goodness, humanity, magnanimity, joy, and sharing with others.”
#19
جز اینت نبینم همی بهره‌ای
✦
اگر کهتر آیی وگر شهره‌ای
“I see no other share for you than this, whether you are of low degree or world-renowned.”
#20
اگر ماند ایدر ز تو نام زشت
✦
بدانجا نیایی تو خرم بهشت
“If a bad name remains behind from you here, you shall not enter blissful paradise in the beyond.”
#21
چنین است رسم سرای کهن
✦
سکندر شد و ماند ایدر سخن
“Such is the custom of this ancient mansion; Sekandar passed away, and speech alone remains.”
#22
چو او سی و شش پادشا را بکشت
✦
نگر تا چه دارد ز گیتی به مشت
“Though he slew thirty-six kings, look what he holds in his hand from all the world!”
#23
برآورد پرمایه ده شارستان
✦
شد آن شارستانها کنون خارستان
“He raised ten glorious cities; those cities have now turned into thistles and waste.”
#24
بجست آنچ هرگز نجستست کس
✦
سخن ماند ازو اندر آفاق و بس
“He sought what no man had ever sought; yet only speech remains of him across the horizons.”
#25
سخن به که ویران نگردد سخن
✦
چو از برف و باران سرای کهن
“Word is best, for words decay not, while the old house crumbles under snow and rain.”
#26
گذشتم ازین سد اسکندری
✦
همه بهتری باد و نیک‌اختری
“I have passed beyond this Alexander's Wall; may all be goodness and auspicious fortune!”
#27
اگر چند هم بگذرد روزگار
✦
نوشته بماند ز ما یادگار
“Though time rolls on, the written word shall remain as our remembrance.”
#28
اگر صد بمانی و گر صدهزار
✦
به خاک اندر آید سرانجام کار
“Though you live a hundred years or a hundred thousand, the earth is the final end of all things.”
#29
دل شهریار جهان شاد باد
✦
ز هر بد تن پاکش آزاد باد
“May the heart of the King of the World be joyful; may his pure body be free from all ill!”