#1
به بابل همان روز شد دردمند
✦
بدانست کامد به تنگی گزند
“That very day in Babylon he fell grievously ill, perceiving that fatal harm had come upon him.”
#2
دبیر جهاندیده را پیش خواند
✦
هرانچش به دل بود با او براند
“He summoned his world-wise scribe before him and disclosed all that lay within his heart.”
#3
به مادر یکی نامه فرمود و گفت
✦
که آگاهی مرگ نتوان نهفت
“He commanded a letter to be written to his mother, saying: 'The news of death cannot be concealed.'”
#4
ز گیتی مرا بهره این بد که بود
✦
زمان چون نکاهد نشاید فزود
“'My share of the world was only what has been; when time wanes, it cannot be prolonged.'”
#5
تو از مرگ من هیچ غمگین مشو
✦
که اندر جهان این سخن نیست نو
“'Grieve not at all over my death, for this is no new story in the world.'”
#6
هرانکس که زاید ببایدش مرد
✦
اگر شهریارست گر مرد خرد
“'Whosoever is born must surely die, be he a mighty sovereign or a man of wisdom.'”
#7
بگویم کنون با بزرگان روم
✦
که چون بازگردند زین مرز و بوم
“'I now state to the nobles of Rome how they should act when they return from this land.'”
#8
نجویند جز رای و فرمان تو
✦
کسی برنگردد ز پیمان تو
“'Let them seek nothing but your counsel and command, and let no one break covenant with you.'”
#9
هرانکس که بودند ز ایرانیان
✦
کزیشان بدی رومیان را زیان
“'As for those of the Iranians who might have brought harm upon the Romans,'”
#10
سپردم به هر مهتری کشوری
✦
که گردد بر آن پادشاهی سری
“'I have entrusted each realm to a local chieftain, so that each may rule independently in his own land.'”
#11
همانا نیازش نیاید به روم
✦
برآساید آن کشور و مرز و بوم
“'Thus Iran shall feel no need of Rome, and that entire land and border shall rest in peace.'”
#12
مرا مرده در خاک مصر آگنید
✦
ز گفتار من هیچ مپراگنید
“'Entomb my deceased body in the earth of Egypt, and deviate in no way from my instructions.'”
#13
به سالی ز دینار من صدهزار
✦
ببخشید بر مردم خیش‌کار
“'Every year, distribute one hundred thousand dinars of my gold among the needy and kin.'”
#14
گر آید یکی روشنک را پسر
✦
بود بی‌گمان زنده نام پدر
“'If Roshanak gives birth to a son, without doubt he shall keep alive his father's name.'”
#15
نباید که باشد جزو شاه روم
✦
که او تازه گرداند آن مرز و بوم
“'It is fitting that none other than he be the King of Rome, to bring fresh vigor to that land.'”
#16
وگر دختر آید به هنگام بوس
✦
به پیوند با تخمهٔ فیلقوس
“'And if a daughter be born, when she reaches age, bind her in marriage to the lineage of Philip.'”
#17
تو فرزند خوانش نه داماد من
✦
بدو تازه کن در جهان یاد من
“'Call her your own child, not merely my daughter-in-law, and renew my memory in the world through her.'”
#18
دگر دختر کید را بی‌گزند
✦
فرستید نزد پدر ارجمند
“'Furthermore, send the daughter of Kayd back unharmed to her honored father.'”
#19
ابا یاره و برده و نیک‌خواه
✦
عماری بسیچید بااو به راه
“'With her armlets, retinue, and well-wishers, prepare many litters for her journey,'”
#20
همان افسر و گوهر و سیم و زر
✦
که آورده بود او ز پیش پدر
“'Along with the crown, jewels, silver, and gold that she had brought from her father.'”
#21
به رفتن چنو گشت همداستان
✦
فرستید با او به هندوستان
“'Since I consented to her departure, send her back to Hindusthan in full honor.'”
#22
من ایدر همه کار کردم به برگ
✦
به بیچارگی دل نهادم به مرگ
“'I have prepared all matters here, and in helpless submission, I have set my heart on death.'”
#23
نخست آنک تابوت زرین کنند
✦
کفن بر تنم عنبر آگین کنند
“'First, let them fashion a golden coffin, and fill my shroud with fragrant ambergris.'”
#24
ز زربفت چینی سزاوار من
✦
کسی کو بپیچد ز تیمار من
“'Wrap me in Chinese brocade worthy of my rank, for whoever grieves over my passing.'”
#25
در و بند تابوت ما را به قیر
✦
بگیرند و کافور و مشک و عبیر
“'Let the seams and latch of our coffin be sealed with pitch, camphor, musk, and amber perfume.'”
#26
نخست آگنند اندرو انگبین
✦
زبر انگبین زیر دیبای چین
“'First lay a bed of golden honey within it, with sweet honey below and Chinese silk above.'”
#27
ازان پس تن من نهند اندران
✦
سرآمد سخن چون برآمد روان
“'Thereafter place my body inside, when my words are finished and my spirit has departed.'”
#28
تو پند من ای مادر پرخرد
✦
نگه‌دار تا روز من بگذرد
“'Observe my counsel, O wise mother, until my days have fully passed.'”
#29
ز چیزی که آوردم از هند و چین
✦
ز توران و ایران و مکران زمین
“'From all that I brought from India, China, Turan, Iran, and the land of Makran,'”
#30
بدار و ببخش آنچ افزون بود
✦
وز اندازهٔ خویش بیرون بود
“'Keep what is needed, and bestow whatever is in excess and beyond measure.'”
#31
به تو حاجت آنستم ای مهربان
✦
که بیدار باشی و روشن‌روان
“'My sole wish from you, my loving mother, is that you remain watchful and enlightened of soul.'”
#32
نداری تن خویش را رنجه بس
✦
که اندر جهان نیست جاوید کس
“'Do not torment your body with excessive grief, for no one abides forever in this world.'”
#33
روانم روان ترا بی‌گمان
✦
ببیند چو تنگ اندر آید زمان
“'Without doubt, my soul shall behold your soul when time closes in upon you.'”
#34
شکیبایی از مهر نامی‌تر است
✦
سبکسر بود هرک او کهتر است
“'Patience is more noble than affection; foolish is he who lacks self-restraint.'”
#35
ترا مهر بد بر تنم سال و ماه
✦
کنون جان پاکم ز یزدان بخواه
“'You held love for my body year in and year out; now pray to God for my pure soul.'”
#36
بدین خواستن باش فریادرس
✦
که فریادرس باشدم دست‌رس
“'Be my helper through this prayer, that the Almighty may extend His succor unto me.'”
#37
نگر تا که بینی به گرد جهان
✦
که او نیست از مرگ خسته‌روان
“'Look around the wide world to see if there is anyone whose heart has not been wounded by death.'”
#38
چو نامه به مهر اندر آورد و بند
✦
بفرمود تا بر ستور نوند
“When he sealed and bound the letter, he ordered swift messengers on fast steeds,”
#39
ز بابل به روم آورند آگهی
✦
که تیره شد آن فر شاهنشهی
“To carry tidings from Babylon to Rome that the royal glory of the King of Kings had darkened.”