#1
سکندر سوی روشنایی رسید
✦
یکی بر شده کوه رخشنده دید
“Sekandar reached the realm of light, where he beheld a lofty, gleaming mountain.”
#2
زده بر سر کوه خارا عمود
✦
سرش تا به ابر اندر از چوب عود
“Upon the mountain's rocky peak stood pillars of aloe-wood, reaching up into the clouds.”
#3
بر هر عمودی کنامی بزرگ
✦
نشسته برو سبز مرغی سترگ
“On every pillar rested a great nest, wherein sat a immense, emerald-green bird.”
#4
به آواز رومی سخن راندند
✦
جهاندار پیروز را خواندند
“In the Roman tongue they spoke, calling out to the victorious ruler of the world.”
#5
چو آواز بشنید قیصر برفت
✦
به نزدیک مرغان خرامید تفت
“When Caesar heard their voices, he advanced swiftly toward the birds.”
#6
بدو مرغ گفت ای دلارای رنج
✦
چه جویی همی زین سرای سپنج
“The bird said to him: 'O seeker of toil, what do you seek from this fleeting realm?”
#7
اگر سر برآری به چرخ بلند
✦
همان بازگردی ازو مستمند
“Even if your head reaches the high heavens, you shall return from it aggrieved.'”
#8
کنون کامدی هیچ دیدی زنا
✦
وگر کرده از خشت پخته بنا
“'Now that you have come, have you seen lust, or buildings constructed of baked brick?'”
#9
چنین داد پاسخ کزین هر دو هست
✦
زنا و برین گونه جای نشست
“He answered: 'Both exist—unlawful lust, and dwellings built in such a manner.'”
#10
چو بشنید پاسخ فروتر نشست
✦
درو خیره شد مرد یزدان‌پرست
“Hearing this answer, the bird sat lower down, staring intently at the God-fearing king.”
#11
بپرسید کاندر جهان بانگ رود
✦
شنیدی و آوای مست و سرود
“It asked: 'In the world, have you heard the sound of lutes and the voices of drunkards and songs?'”
#12
چنین داد پاسخ که هر کو ز دهر
✦
ز شادی همی برنگیرند بهر
“He replied: 'Whoever takes no share of joy from fate...”
#13
ورا شاد مردم نخواند همی
✦
وگر جان و دل برفشاند همی
“...people will not call him happy, even if he surrenders his very heart and soul.'”
#14
به خاک آمد از بر شده چوب عمود
✦
تهی ماند زان مرغ رنگین عمود
“The bird descended to the dark earth from the aloe pillar, leaving the colorful column empty.”
#15
بپرسید دانایی و راستی
✦
فزونست اگر کمی و کاستی
“It asked about wisdom and truthfulness: 'Is it increasing in the world, or decreasing?'”
#16
چنین داد پاسخ که دانش پژوه
✦
همی سرفرازد ز هر دو گروه
“He answered: 'The seeker of knowledge rises proud above both groups.'”
#17
به سوی عمود آمد از تیره خاک
✦
به منقار چنگالها کرد پاک
“The bird flew back to the pillar from the dark earth, preening its talons and beak clean.”
#18
ز قیصر بپرسید یزدان‌پرست
✦
به شهر تو بر کوه دارد نشست
“The God-worshipping bird asked Caesar: 'In your realm, does anyone dwell upon the mountains?'”
#19
بدو گفت چون مرد شد پاک‌رای
✦
بیابد پرستنده بر کوه جای
“He said: 'When a man becomes pure of heart, he finds a place upon the mountain as a worshipper.'”
#20
ازان چوب جوینده شد بر کنام
✦
جهانجوی روشن‌دل و شادکام
“That seeking bird soared back to its nest from the wood, bright-hearted and joyful.”
#21
به چنگال می‌کرد منقار تیز
✦
چو ایمن شد از گردش رستخیز
“It sharpened its beak with its claws, feeling safe from the tumult of resurrection.”
#22
به قیصر بفرمود تا بی‌گروه
✦
پیاده شود بر سر تیغ کوه
“It commanded Caesar to go alone, on foot without any retinue, unto the peak of the mountain,”
#23
ببیند که تا بر سر کوه چیست
✦
کزو شادمان را بباید گریست
“To see what lies atop the mountain, the sight of which would make even a joyful heart weep.”