#1
گزین کرد زان رومیان مرد چند
✦
خردمند و بادانش و بی‌گزند
“He chose from among the Romans a few men, wise, knowledgeable, and untroubled by ill.”
#2
یکی نامه بنوشت پس شهریار
✦
پر از پوزش و رنگ و بوی و نگار
“The monarch then wrote a letter, filled with apologies, beauty, grace, and rich ornament.”
#3
که نه نامور ز استواران خویش
✦
ازین پرهنر نامداران خویش
“Stating: 'Nine renowned men from among my trusted ones, highly accomplished and famous,”
#4
خردمند و بادانش و شرم و رای
✦
جهانجوی و پردانش و رهنمای
“Wise, knowledgeable, modest, of noble counsel, seekers of the world and wise guides,”
#5
فرستادم اینک به نزدیک تو
✦
نه پیچند با رای باریک تو
“I have now sent to your presence; they shall not dispute your refined wisdom.”
#6
تو این چیزها را بدیشان نمای
✦
همانا بباشد هم‌انجا به جای
“Show these four marvels to them, so that all may remain firm in its place.”
#7
چو من نامه یابم ز پیران خویش
✦
جهاندیده و رازداران خویش
“When I receive the letter back from my elders, world-experienced and keepers of secrets,”
#8
که بگذشت بر چشم ما چار چیز
✦
که کس را به گیتی نبودست نیز
“Confirming that four things passed before our eyes, the like of which no one in the world possesses,”
#9
نویسم یکی نامهٔ دلپسند
✦
که کیدست تا باشد او شاه هند
“I shall write a heart-pleasing charter ensuring Kaid remains the King of Hind.'”
#10
خردمند نه مرد رومی برفت
✦
ز پیش سکندر سوی کید تفت
“The nine wise Roman men departed, hastening from Alexander unto Kaid.”
#11
چو سالار هند آن سران را بدید
✦
فراوان بپرسید و پاسخ شنید
“When the ruler of Hind beheld those chiefs, he questioned them greatly and heard their replies.”
#12
چنانچون ببایست بنواختشان
✦
یکی جای شایسته بنشاختشان
“He welcomed them with fitting honor and seated them in a worthy place.”
#13
دگر روز چون آسمان گشت زرد
✦
برآهیخت خورشید تیغ نبرد
“On the next day, as the sky turned yellow and the sun unsheathed its battle-blade,”
#14
بیاراست آن دختر شاه را
✦
نباید خود آراستن ماه را
“He adorned the daughter of the king—though indeed the moon needs no adornment.”
#15
به خانه درون تخت زرین نهاد
✦
به گرد اندر آرایش چین نهاد
“Inside the palace he set a golden throne, surrounded by ornaments of Chinese craft.”
#16
نشست از بر تخت خورشید چهر
✦
ز ناهید تابنده‌تر بر سپهر
“She sat upon the throne, sun-faced and radiant, far brighter than Venus in the firmament.”
#17
برفتند بیدار نه مرد پیر
✦
زبان چرب و گوینده و یادگیر
“The nine vigilant old men entered, smooth-tongued, eloquent, and keen of mind.”
#18
فرستادشان شاه سوی عروس
✦
بر آواز اسکندر فیلقوس
“The king sent them to the bride on behalf of Alexander, son of Philip.”
#19
بدیدند پیران رخ دخت شاه
✦
درفشان ازو یاره و تخت و گاه
“The elders beheld the face of the king's daughter, gleaming with armlets, throne, and crown.”
#20
فرو ماندند اندرو خیره خیر
✦
ز دیدار او سست شد پای پیر
“They stood spellbound in astonishment; from the sight of her, the old men's feet grew weak.”
#21
خردمند نه پیر مانده به جای
✦
زبانها پر از آفرین خدای
“The nine wise elders remained rooted to the spot, their tongues filled with praise for God.”
#22
نه جای گذر دید ازیشان یکی
✦
نه زو چشم برداشتند اندکی
“They saw no way to turn away from her, nor could they avert their eyes even for a moment.”
#23
چو فرزانگان دیرتر ماندند
✦
کس آمد بر شاهشان خواندند
“As the sages delayed so long, someone was dispatched by the king to call them back.”
#24
چنین گفت با رومیان شهریار
✦
که چندین چرا بودتان روزگار
“The monarch of Hind spoke to the Romans: 'Why did you tarry there for so long?'”
#25
همو آدمی بودکان چهره داشت
✦
به خوبی ز هر اختری بهره داشت
“'Was she a mortal who possessed such a face? She derived beauty from every celestial star!'”
#26
بدو گفت رومی که ای شهریار
✦
در ایوان چنو کس نبیند نگار
“The Roman sage replied to him: 'O monarch, in no palace can anyone behold such a portrait.”
#27
کنون هر یکی از یک اندام ماه
✦
فرستیم یک نامه نزدیک شاه
“Now each of us shall send a letter to the king, describing one limb of this moon.'”
#28
نشستند پس فیلسوفان بهم
✦
گرفتند قرطاس و قیر و قلم
“Then the philosophers sat together, taking parchment, ink, and reed pens.”
#29
نوشتند هر موبدی ز آنک دید
✦
که قرطاس ز انقاس شد ناپدید
“Each sage wrote down what he had observed, until the parchment disappeared beneath the black ink.”
#30
ز نزدیک ایشان سواری برفت
✦
به نزد سکندر به میلاد تفت
“A rider swiftly departed from them, hastening to Alexander at Milad.”
#31
چو شاه جهان نامه‌هاشان بخواند
✦
ز گفتارشان در شگفتی بماند
“When the Lord of the World read their letters, he remained in utter wonder at their words.”
#32
به نامه هر اندام را زو یکی
✦
صفت کرده بودند لیک اندکی
“In each letter, one feature of hers had been portrayed, yet with profound art.”
#33
بدیشان جهاندار پاسخ نوشت
✦
که بخ‌بخ که دیدم خرم بهشت
“The world-ruler wrote back to them: 'Bravo! Truly I have beheld a radiant paradise!”
#34
کنون بازگردید با چار چیز
✦
برین بر فزونی مجویید نیز
“Now return bearing those four wonders, and seek no further addition beyond this.”
#35
چو منشور و عهد من او را دهید
✦
شما با فغستان بنه برنهید
“When you deliver my charter and royal covenant to him, set forth with Faghstan.'”
#36
نیازارد او را کسی زین سپس
✦
ازو در جهان یافتم داد و بس
“'No one shall cause him harm henceforth; I have received justice from him, and that is enough.'”