#1
جو آگاهی آمد ز مهران ستاد
✦
همی هر کس آن مژده را هدیه داد
“When tidings arrived from Mehran Setad, everyone offered gifts for the joyous news.”
#2
یکایک همی‌خواندند آفرین
✦
ابرشاه ایران وسالار چین
“One by one, they offered blessings upon the King of Iran and the Sovereign of China.”
#3
دلی شاد با هدیه و با نثار
✦
همه مهربان و همه دوستار
“With joyful hearts, bringing gifts and tributes, all became loving and friendly.”
#4
ببستند آذین به شهر و به راه
✦
درم ریختند از بر تخت شاه
“They festooned the cities and highways with decorations, showering silver over the king's throne.”
#5
به آموی و راه بیابان مرو
✦
زمین بود یک سر چو پر تذرو
“From Amuy to the desert path of Marv, the earth gladdened like the plumage of a pheasant.”
#6
چنین تا به بسطام وگرگان رسید
✦
تو گفتی زمین آسمان را ندید
“Thus it extended unto Bastam and Gurgan; you would say the earth had never beheld such celestial glory.”
#7
زآیین که بستند بر شهر و دشت
✦
براهی که لشکر همی‌برگذشت
“Such were the decorations arrayed across town and plain along the path where the host marched.”
#8
وز ایران همه کودک و مرد و زن
✦
به راه بت چین شدند انجمن
“And from all Iran, men, women, and children gathered along the path of the Chinese maiden.”
#9
ز بالا بر ایشان گهر ریختند
✦
به پی زعفران و درم بیختند
“From above they showered jewels upon them, and sprinkled saffron and silver at their feet.”
#10
برآمیخته طشتهای خلوق
✦
جهان پرشد از نالهٔ کوس و بوق
“Mixing basins of sweet perfumes, the world filled with the resounding echoes of drums and horns.”
#11
همه یال اسبان پر از مشک ومی
✦
شکر با درم ریخته زیر پی
“The manes of horses were drenched in musk and wine, while sugar and silver were scattered underfoot.”
#12
ز بس نالهٔ نای و چنگ و رباب
✦
نبد بر زمین جای آرام وخواب
“From the melodious strains of pipes, harps, and rebecs, nowhere on earth was there quiet or rest.”
#13
چوآمد بت اندر شبستان شاه
✦
به مهد اندرون کرد کسری نگاه
“When the beauty entered the royal harem, Kasra looked inside her covered litter.”
#14
یکی سرو بن از برش گرد ماه
✦
نهاده به مه بر ز عنبر کلاه
“He saw a cypress-tall maiden with a full-moon face, wearing a crown woven of ambergris tresses.”
#15
کلاهی به کردار مشکین زره
✦
ز گوهر کشیده گره برگره
“A crown like a chainmail of dark musk, knotted with sparkling jewels upon jewels.”
#16
گره بسته از تار و برتافته
✦
به افسون یک اندر دگر بافته
“Entwined and twisted threads, woven together as if by enchanting spellwork.”
#17
چو از غالیه برگل انگشتری
✦
همه زیر انگشتری مشتری
“With dark ringlets framing her roseate cheeks, even Jupiter stood humbled beneath her signet.”
#18
درو شاه نوشین‌روان خیره ماند
✦
برو نام یزدان فراوان بخواند
“King Noshinravan stared in astonishment, invoking the name of God over her in deep gratitude.”
#19
سزاوار او جای بگزید شاه
✦
بیاراستند از پی ماه گاه
“The King chose a dwelling fitting for her, preparing a majestic throne for this moon-like beauty.”
#20
چو آگاهی آمد به خاقان چین
✦
ز ایران و ز شاه ایران زمین
“When news reached the Khaqan of China regarding Iran and its sovereign monarch,”
#21
وزان شادمانی به فرزند اوی
✦
شدن شاد وخرم به پیوند اوی
“And of the joy bestowed upon his daughter, he rejoiced greatly in this grand alliance.”
#22
بپردخت سغد وسمرقند وچاج
✦
به قجغار باشی فرستاد تاج
“He evacuated Sogdia, Samarqand, and Chaj, and sent royal emblems to Qashgar.”
#23
ازین شهرها چون برفت آن سپاه
✦
همی مرزبانان فرستاد شاه
“When the host departed from these lands, King Anushirvan appointed march-wardens to rule them.”
#24
جهان شد پر از داد نوشین‌روان
✦
بخفتند بردشت پیر و جوان
“The world became filled with Noshinravan’s justice, so that young and old slept peacefully in the plains.”
#25
یکایک همی‌خواندند آفرین
✦
ز هر جای برشهریار زمین
“One and all uttered blessings from every realm upon the sovereign of the earth.”
#26
همه دست برداشته به آسمان
✦
که ای کردگار مکان و زمان
“Raising their hands toward the heavens, they prayed: 'O Creator of space and time!'”
#27
تو این داد بر شاه کسری بدار
✦
بگردان ز جانش بد روزگار
“'Preserve this justice for King Kasra, and turn away evil fortune from his soul!'”
#28
که از فر و اورند او در جهان
✦
بدی دور گشت آشکار و نهان
“'For through his Divine Glory and regal majesty, wickedness has vanished both seen and unseen.'”
#29
به نخجیر چون او به گرگان رسید
✦
گشاده کسی روی خاقان ندید
“When Kasra reached Gurgan during the hunt, no one saw the Khaqan's face turned in hostility.”
#30
بشد خواب وخورد از سواران چین
✦
سواری نبرداشت از اسب زین
“Sleep and rest vanished from the Chinese horsemen, yet no rider saddled his steed for battle.”
#31
پراگنده شد ترک سیصد هزار
✦
به جایی نبد کوشش کارزار
“The three hundred thousand Turks dispersed, with nowhere any spark of battle remaining.”
#32
کمانی نبایست کردن به زه
✦
نه که بد از ایدر نه چینی نه مه
“No bow needed to be strung, neither by the locals, nor by the Chinese, nor by the nobles.”
#33
بدین سان بود فر و برز کیان
✦
به نخچیر آهنگ شیر ژیان
“Such is the Royal Glory and majesty of the Kianians, as if hunting a fierce lion effortlessly.”
#34
که نام وی و اختر شاه بود
✦
که هم تخت و هم بخت همراه بود
“For his renown and auspicious star aligned, combining both throne and fortune in harmony.”
#35
وزان پس بزرگان شدند انجمن
✦
از آموی تا شهر چاچ و ختن
“Thereafter, the elders assembled from Amuy unto the cities of Chaj and Khotan.”
#36
بگفتند کاین شهرهای فراخ
✦
پر از باغ و میدان و ایوان و کاخ
“They said: 'These expansive realms, full of gardens, plazas, halls, and palaces,'”
#37
ز چاچ و تَرَک تا سمرقند و سغد
✦
بسی بود ویران و آرام جغد
“'From Chaj and Tarak to Samarqand and Sogdia, were long ruined and turned into homes for owls.'”
#38
چغانی وسومان وختلان و بلخ
✦
شده روز بر هر کسی تار و تلخ
“'In Chaghan, Suman, Khuttalan, and Balkh, days had turned dark and bitter for all.'”
#39
بخارا وخوارزم وآموی و زم
✦
بسی دارمی یاد با درد و غم
“'Bukhara, Khwarazm, Amuy, and Zam—we recall them with endless grief and sorrow.'”
#40
ز بیداد وز رنج افراسیاب
✦
کسی را نبد جای آرام وخواب
“'From the tyranny and afflictions of Afrasiab, no one had any place for rest or sleep.'”
#41
چوکیخسرو آمد برستیم از اوی
✦
جهانی برآسود از گفت وگوی
“'When Kai Khosrow arose, we were delivered from him, and the world found peace from strife.'”
#42
ازان پس چو ارجاسب شد زورمند
✦
شد این مرزها پر ز درد وگزند
“'Thereafter, when Arjasp grew mighty, these marches were filled with distress and harm.'”
#43
از ایران چو گشتاسب آمد به جنگ
✦
ندید ایچ ارجاسب جای درنگ
“'When Goshtasp came from Iran to wage war, Arjasp found no place to linger.'”
#44
برآسود گیتی ز کردار اوی
✦
که هرگز مبادا فلک یاراوی
“'The world found rest from Arjasp's deeds—may fate never be his ally!'”
#45
ازان پس چونرسی سپهدار شد
✦
همه شهرها پر ز تیمار شد
“'Thereafter, when Narseh became commander, all the cities were filled with sorrow and grief.'”
#46
چوشاپور ارمزد بگرفت جای
✦
ندانست نرسی سرش را ز پای
“When Shapur, son of Hormizd, established his place, Narseh lost his footing completely.”
#47
جهان سوی داد آمد و ایمنی
✦
ز بد بسته شد دست آهرمنی
“The world turned toward justice and security, and the evil hand of Ahriman was bound.”
#48
چوخاقان جهان بستد از یزدگرد
✦
ببد تیزدستی برآورد گرد
“When the Khaqan seized the world from Yazdegerd, he acted swiftly and raised great turmoil.”
#49
بیامد جهاندار بهرام گور
✦
ازو گشت خاقان پر از درد و شور
“Then came the world-possessor Bahram Gur, filling the Khaqan with pain and angst.”
#50
شد از داد او شهرها چون بهشت
✦
پراگنده شد کار ناخوب و زشت
“Through his justice, cities became like paradise, and all unpleasant deeds were scattered.”
#51
به هنگام پیروز چون خوشنواز
✦
جهان کرد پر درد و گرم و گداز
“In the time of Piruz, Khushnavaz filled the world with sorrow, heat, and anguish.”
#52
مبادا فغانیش فرزند اوی
✦
مه خویشان مه تخت ومه اورند اوی
“May Faghanish, his son, be devoid of greatness among kin, without throne or royal seat!”
#53
جهاندار کسری کنون مرز ما
✦
بپذرفت و پرمایه شد ارز ما
“Now the world-ruler Kasra has accepted our border, and our stature has grown precious.”
#54
بماناد تا جاودان این بر اوی
✦
جهان سر به سر چون تن و چون سر اوی
“May this royal majesty remain upon him forever, and the world be united as his body and mind!”
#55
که از وی زمین داد بیند کنون
✦
نبینیم رنج ونه ریزیم خون
“For through him the earth beholds justice now; we shall suffer no hardship nor spill blood.”
#56
ازان پس ز هیتال وترک وختن
✦
به گلزریون برشدند انجمن
“Thereafter, leaders from Heptal, Turkestān, and Khotan gathered together at Gulzarion.”
#57
به هر سو که بد موبدی کاردان
✦
ردی پاک وهشیار و بسیاردان
“From every corner came wise Mobads, pure, prudent, and deeply learned scholars.”
#58
ز پیران هرآنکس که بد رای‌زن
✦
بروبر ز ترکان شدند انجمن
“All the wise elders among the Turks assembled to take counsel together.”
#59
چنان رای دیدند یک سر سپاه
✦
که آیند با هدیه نزدیک شاه
“The entire host unanimously resolved to present themselves with gifts before the King.”
#60
چو نزدیک نوشین‌روان آمدند
✦
همه یک دل و یک زبان آمدند
“When they drew near Noshin-ravan, they arrived with one heart and one voice.”
#61
چنان گشت ز انبوه درگاه شاه
✦
که بستند برمور و بر پشه راه
“The King's court became so densely thronged that the way was barred even to ants and flies.”
#62
همه برنهادند سر برزمین
✦
همه شاه راخواندند آفرین
“They all bowed low, laying their heads upon the ground, and sang praises unto the Shah.”
#63
بگفتند کای شاه ما بنده‌ایم
✦
به فرمان تو در جهان زنده‌ایم
“They said: 'O King, we are thy servants; by thy command alone do we live in this world.”
#64
همه سرفرازیم با ساز جنگ
✦
به هامون بدریم چرم پلنگ
“Proud with weapons of war, we are ready to tear the leopard's hide upon the open plain.'”
#65
شهنشاه پذرفت ز ایشان نثار
✦
برستند پاک از بد روزگار
“The Shahanshah accepted their offerings, and they were freed entirely from evil fortune.”
#66
از ایشان فغانیش بد پیشرو
✦
سپاهی پسش جنگ سازان نو
“Faghanish stood at their head as leader, followed by a host of newly armed warriors.”
#67
ز گردان چو خشنود شد شهریار
✦
بیامد به درگاه سالار بار
“When the Sovereign was pleased with the warriors, the master of ceremonies entered court.”
#68
بپرسید بسیار و بنواختشان
✦
بهر برزنی جایگه ساختشان
“The King inquired warmly after them, favored them, and assigned them lodgings in every quarter.”
#69
وزان پس شهنشاه یزدان‌پرست
✦
به خاک آمد از جایگاه نشست
“Thereafter, the God-worshipping Shahanshah descended from his throne down onto the earth.”
#70
ستایش همی‌کرد برکردگار
✦
که ای برتر از گردش روزگار
“He offered praises to the Creator, praying: 'O Thou who art exalted above the turning of time!”
#71
تو دادی مرا فر و فرهنگ و رای
✦
تو باشی بهر نیکی‌ای رهنمای
“Thou gave me glory, wisdom, and sound judgment; Thou art the guide to all that is good.”
#72
هر آنکس که یابد ز من آگهی
✦
ازین پس نجوید کلاه مهی
“Whosoever hears of my rule henceforth shall no longer seek the crown of sovereignty.”
#73
همه کهتری را بسازند کار
✦
ندارد کسی زهرهٔ کارزار
“All will arrange their affairs in obedience, for none shall have the courage to wage war.'”
#74
به کوه اندرون مرغ و ماهی بر آب
✦
چو من خفته باشم نجویند خواب
“The bird in the mountain and the fish in the stream seek no sleep while I am awake to guard them.”
#75
همه دام ودد پاسبان منند
✦
مهان جهان کهتران منند
“All wild beasts and animals act as my guardians; the great ones of the world are my subjects.”
#76
کرا برگزینی تو او خوار نیست
✦
جهان را جز از تو جهاندار نیست
“Whomsoever Thou choosest is never humbled; the world has no ruler save Thee.”
#77
تو نیرو دهی تا مگر در جهان
✦
نخسبد ز من مور خسته روان
“Grant me strength so that in this world not even an injured ant may suffer because of me.”
#78
چنین پیش یزدان فراوان گریست
✦
نگر تا چنین درجهان شاه کیست
“He wept so bitterly before God; behold, where in all the world is there such a king?”