🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
78 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶۰ - ورود دختر خاقان به ایران و آرامش کشور
چون مهران‌ستاد با کاروان پرشکوه دختر خاقان چین به مرزهای ایران رسید، خروش شادی سراسر گیتی را برداشت و هر کس مژدهٔ این پیوند فرخنده را مایهٔ شادمانی و پیشکش نهادن ساخت. از شهر آموی و بیابان مرو تا بسطام و گرگان، زمین و راه یکسر چون پر و بال تذرو، آراسته و نگارین گشت. مردم ایران، از مرد و زن و کودک، بر سر راه این پری‌چهر چینی گرد آمدند؛ از فراز بام‌ها بر کاروان گوهر می‌افشاندند و پیش پایشان زعفران و درم می‌بیختند. تشت‌های عطر و خلوق معطر برآمیخته شده و آواز کوس و شیپور و طنین نای و چنگ و رباب چنان در هم پیچیده بود که خواب و آرامی در زمین نمانده بود.

چون بانوی چینی به شبستان شاهی درآمد، کسری نوشین‌روان به درون عماری نگریست. سروقدی دید با چهره‌ای چون ماه تمام، که تاج زلفین معطر و مشکینش چون زرهی گوهرنشان بر سرش می‌درخشید. نوشین‌روان در حیرت از آن جمال خیره‌کننده، نیایش‌کنان نام یزدان را فراوان بر زبان آورد و جایگاهی بس شایسته برای آن ماهرو بیاراست. چون خبر این شادمانی و حرمت فرزند به خاقان چین رسید، او نیز شادمان گشت و نیروهای خود را از سغد، سمرقند و چاج بیرون کشید و تاج پادشاهی را به کاشغر فرستاد. کسری نیز مرزبانانی دادگر بر آن دیار گماشت.

بدین‌سان دادگری نوشین‌روان سراسر جهان را فراگرفت؛ سپاه سیصدهزارنفری ترکان پراکنده شدند و پیکار و کشاکش به پایان رسید. بزرگان و کهنسالان مرزهای شرقی—از آموی تا چاچ و ختن و بلخ و بخارا—گرد هم آمدند و روزگار تلخ گذشته در ستم افراسیاب و تهاجم ارجاسب را یاد کردند و خدای را سپاس گفتند که با فرّه و دادگری کسری، امنیت و آبادی به سرزمینشان بازگشته و دست اهریمن از گیتی کوتاه شده است.
#1
جو آگاهی آمد ز مهران ستاد
✦
همی هر کس آن مژده را هدیه داد
#2
یکایک همی‌خواندند آفرین
✦
ابرشاه ایران وسالار چین
#3
دلی شاد با هدیه و با نثار
✦
همه مهربان و همه دوستار
#4
ببستند آذین به شهر و به راه
✦
درم ریختند از بر تخت شاه
#5
به آموی و راه بیابان مرو
✦
زمین بود یک سر چو پر تذرو
#6
چنین تا به بسطام وگرگان رسید
✦
تو گفتی زمین آسمان را ندید
#7
زآیین که بستند بر شهر و دشت
✦
براهی که لشکر همی‌برگذشت
#8
وز ایران همه کودک و مرد و زن
✦
به راه بت چین شدند انجمن
#9
ز بالا بر ایشان گهر ریختند
✦
به پی زعفران و درم بیختند
#10
برآمیخته طشتهای خلوق
✦
جهان پرشد از نالهٔ کوس و بوق
#11
همه یال اسبان پر از مشک ومی
✦
شکر با درم ریخته زیر پی
#12
ز بس نالهٔ نای و چنگ و رباب
✦
نبد بر زمین جای آرام وخواب
#13
چوآمد بت اندر شبستان شاه
✦
به مهد اندرون کرد کسری نگاه
#14
یکی سرو بن از برش گرد ماه
✦
نهاده به مه بر ز عنبر کلاه
#15
کلاهی به کردار مشکین زره
✦
ز گوهر کشیده گره برگره
#16
گره بسته از تار و برتافته
✦
به افسون یک اندر دگر بافته
#17
چو از غالیه برگل انگشتری
✦
همه زیر انگشتری مشتری
#18
درو شاه نوشین‌روان خیره ماند
✦
برو نام یزدان فراوان بخواند
#19
سزاوار او جای بگزید شاه
✦
بیاراستند از پی ماه گاه
#20
چو آگاهی آمد به خاقان چین
✦
ز ایران و ز شاه ایران زمین
#21
وزان شادمانی به فرزند اوی
✦
شدن شاد وخرم به پیوند اوی
#22
بپردخت سغد وسمرقند وچاج
✦
به قجغار باشی فرستاد تاج
#23
ازین شهرها چون برفت آن سپاه
✦
همی مرزبانان فرستاد شاه
#24
جهان شد پر از داد نوشین‌روان
✦
بخفتند بردشت پیر و جوان
#25
یکایک همی‌خواندند آفرین
✦
ز هر جای برشهریار زمین
#26
همه دست برداشته به آسمان
✦
که ای کردگار مکان و زمان
#27
تو این داد بر شاه کسری بدار
✦
بگردان ز جانش بد روزگار
#28
که از فر و اورند او در جهان
✦
بدی دور گشت آشکار و نهان
#29
به نخجیر چون او به گرگان رسید
✦
گشاده کسی روی خاقان ندید
#30
بشد خواب وخورد از سواران چین
✦
سواری نبرداشت از اسب زین
#31
پراگنده شد ترک سیصد هزار
✦
به جایی نبد کوشش کارزار
#32
کمانی نبایست کردن به زه
✦
نه که بد از ایدر نه چینی نه مه
#33
بدین سان بود فر و برز کیان
✦
به نخچیر آهنگ شیر ژیان
#34
که نام وی و اختر شاه بود
✦
که هم تخت و هم بخت همراه بود
#35
وزان پس بزرگان شدند انجمن
✦
از آموی تا شهر چاچ و ختن
#36
بگفتند کاین شهرهای فراخ
✦
پر از باغ و میدان و ایوان و کاخ
#37
ز چاچ و تَرَک تا سمرقند و سغد
✦
بسی بود ویران و آرام جغد
#38
چغانی وسومان وختلان و بلخ
✦
شده روز بر هر کسی تار و تلخ
#39
بخارا وخوارزم وآموی و زم
✦
بسی دارمی یاد با درد و غم
#40
ز بیداد وز رنج افراسیاب
✦
کسی را نبد جای آرام وخواب
#41
چوکیخسرو آمد برستیم از اوی
✦
جهانی برآسود از گفت وگوی
#42
ازان پس چو ارجاسب شد زورمند
✦
شد این مرزها پر ز درد وگزند
#43
از ایران چو گشتاسب آمد به جنگ
✦
ندید ایچ ارجاسب جای درنگ
#44
برآسود گیتی ز کردار اوی
✦
که هرگز مبادا فلک یاراوی
#45
ازان پس چونرسی سپهدار شد
✦
همه شهرها پر ز تیمار شد
#46
چوشاپور ارمزد بگرفت جای
✦
ندانست نرسی سرش را ز پای
#47
جهان سوی داد آمد و ایمنی
✦
ز بد بسته شد دست آهرمنی
#48
چوخاقان جهان بستد از یزدگرد
✦
ببد تیزدستی برآورد گرد
#49
بیامد جهاندار بهرام گور
✦
ازو گشت خاقان پر از درد و شور
#50
شد از داد او شهرها چون بهشت
✦
پراگنده شد کار ناخوب و زشت
#51
به هنگام پیروز چون خوشنواز
✦
جهان کرد پر درد و گرم و گداز
#52
مبادا فغانیش فرزند اوی
✦
مه خویشان مه تخت ومه اورند اوی
#53
جهاندار کسری کنون مرز ما
✦
بپذرفت و پرمایه شد ارز ما
#54
بماناد تا جاودان این بر اوی
✦
جهان سر به سر چون تن و چون سر اوی
#55
که از وی زمین داد بیند کنون
✦
نبینیم رنج ونه ریزیم خون
#56
ازان پس ز هیتال وترک وختن
✦
به گلزریون برشدند انجمن
#57
به هر سو که بد موبدی کاردان
✦
ردی پاک وهشیار و بسیاردان
#58
ز پیران هرآنکس که بد رای‌زن
✦
بروبر ز ترکان شدند انجمن
#59
چنان رای دیدند یک سر سپاه
✦
که آیند با هدیه نزدیک شاه
#60
چو نزدیک نوشین‌روان آمدند
✦
همه یک دل و یک زبان آمدند
#61
چنان گشت ز انبوه درگاه شاه
✦
که بستند برمور و بر پشه راه
#62
همه برنهادند سر برزمین
✦
همه شاه راخواندند آفرین
#63
بگفتند کای شاه ما بنده‌ایم
✦
به فرمان تو در جهان زنده‌ایم
#64
همه سرفرازیم با ساز جنگ
✦
به هامون بدریم چرم پلنگ
#65
شهنشاه پذرفت ز ایشان نثار
✦
برستند پاک از بد روزگار
#66
از ایشان فغانیش بد پیشرو
✦
سپاهی پسش جنگ سازان نو
#67
ز گردان چو خشنود شد شهریار
✦
بیامد به درگاه سالار بار
#68
بپرسید بسیار و بنواختشان
✦
بهر برزنی جایگه ساختشان
#69
وزان پس شهنشاه یزدان‌پرست
✦
به خاک آمد از جایگاه نشست
#70
ستایش همی‌کرد برکردگار
✦
که ای برتر از گردش روزگار
#71
تو دادی مرا فر و فرهنگ و رای
✦
تو باشی بهر نیکی‌ای رهنمای
#72
هر آنکس که یابد ز من آگهی
✦
ازین پس نجوید کلاه مهی
#73
همه کهتری را بسازند کار
✦
ندارد کسی زهرهٔ کارزار
#74
به کوه اندرون مرغ و ماهی بر آب
✦
چو من خفته باشم نجویند خواب
#75
همه دام ودد پاسبان منند
✦
مهان جهان کهتران منند
#76
کرا برگزینی تو او خوار نیست
✦
جهان را جز از تو جهاندار نیست
#77
تو نیرو دهی تا مگر در جهان
✦
نخسبد ز من مور خسته روان
#78
چنین پیش یزدان فراوان گریست
✦
نگر تا چنین درجهان شاه کیست

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: