🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
39 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۸ - ساخت دیوار بزرگ در برابر ترکان
شهریار دادگر، کسری نوشین‌روان، در گذر از سرزمینی آباد، روی به سوی گرگان، ساری و آمل نهاد؛ آنگاه که بلبلان نغمه‌سرایی می‌کردند و دشت و دمن یکسره جامه‌ای سبز و خرم بر تن داشت. شاه بر فراز کوهی بلند جای گرفت، بر مرکب سمند خویش برآمد و به چشم خرد به چشم‌انداز پر گل و سنبل، جویباران روان و شکارگاه‌های سرسبز بنگریست. دل شهریار از شکوه آفرینش سرشار گشت و سر به نیایش آفریننده جهان برداشت؛ کردگاری که خورشید و ماه را بر گردون برآورد و راهنمای گمراهان است. شاه یاد‌آور شد که فریدون یزدان‌پرست نیز در روزگار باستان، این بیشه‌های دل‌انگیز را جایگاه خویش ساخته بود.

در این هنگام، یکی از بزرگان و ستم‌دیدگان آن دیار به پیشگاه کسری آمد و از سوز دل بنالید. او بازگفت که اگر تاخت‌وتاز ترکان ستمگر از این گذرگاه نبود، مردم این سامان در ناز و رامش می‌زیستند؛ اما تاراج‌گران هر بار با غارت و کشتار، هیچ مال و چارپا و رمه‌ای بر جای نمی‌گذارند و راه ورود سپاهیان دشمن به قلب ایران همین‌جاست. وی از شاه درخواست کرد که اگر تدبیری بیندیشد و این راه گذر را بر دشمنان ببندد، پناهی استوار برای دهقانان و پارسازادگان فراهم خواهد شد.

چون نوشین‌روان فغاد آن دادخواه را شنید، دیدگانش پر از اشک شد و رو به دستور فرزانه خویش نمود و گفت: «سزا نیست که ما در کاخ‌های خویش به شادمانی و چرندگی بپردازیم و تاج بر سر نازپرورده کنیم، در حالی که رعیّت و دهقانان در رنج و دژم‌حالی بسوزند. نخچیرگاه‌ها و کوهسارانی چنین پربار نباید به دست ویرانگران افتد. اگر ایران‌زمین ویران گردد، هیچ آفرینی بر نام ما نخواهد ماند.»

پس شاه دادگر فرمان داد تا نامدارترین استادان و معماران سنگ‌کار را از روم و هند و سراسر جهان گرد آورند. او گنجینه‌های شاهی را گشود تا مزد و هزینه ساخت دیوار از کیسه شهریاری پرداخته شود و هیچ کشاورز و دهقانی متحمل رنج یا بی‌گاری نگردد. موبدی فرزانه بر کار گمارده شد و دژ و دیواری بس شگفت از عمق آب تا فراز کوه‌ها، از سنگ و گچ، به بلندی ده کمند برپا گردید. بر این سدّ رخنه ناپذیر، دربی گران از آهن استوار نهادند تا رمه و مردم ایران از بیم گرگان جنگی ایمن گردند. شاه پاسداران بر سر مرزها گماشت و چون از امنیت کامل سرزمین اطمینان یافت، سپاه خویش را با شادمانی بازگرداند.
#1
ز گرگان به ساری و آمل شدند
✦
به هنگام آواز بلبل شدند
#2
در و دشت یکسر همه بیشه بود
✦
دل شاه ایران پراندیشه بود
#3
ز هامون به کوهی برآمد بلند
✦
یکی تازیی برنشسته سمند
#4
سر کوه و آن بیشه‌ها بنگرید
✦
گل و سنبل و آب و نخچیر دید
#5
چنین گفت کای روشن کردگار
✦
جهاندار و پیروز و پروردگار
#6
تویی آفرینندهٔ هور و ماه
✦
گشاینده و هم نماینده راه
#7
جهان آفریدی بدین خرمی
✦
که از آسمان نیست پیدا زمی
#8
کسی کو جز از تو پرستد همی
✦
روان را به دوزخ فرستد همی
#9
ازیرا فریدون یزدان‌پرست
✦
بدین بیشه برساخت جای نشست
#10
بدو گفت گوینده کای دادگر
✦
گر ایدر ز ترکان نبودی گذر
#11
ازین مایه‌ور جا بدین فرهی
✦
دل ما ز رامش نبودی تهی
#12
نیاریم گردن برافراختن
✦
ز بس کشتن و غارت و تاختن
#13
نماند ز بسیار و اندک به جای
✦
ز پرنده و مردم و چارپای
#14
گزندی که آید به ایران سپاه
✦
ز کشور به کشور جزین نیست راه
#15
بسی پیش ازین کوشش و رزم بود
✦
گذر ترک را راه خوارزم بود
#16
کنون چون ز دهقان و آزادگان
✦
برین بوم و بر پارسازادگان
#17
نکاهد همی رنج کافزایشست
✦
به ما برکنون جای بخشایست
#18
نباشد به گیتی چنین جای شهر
✦
گر از داد تو ما بیابیم بهر
#19
همان آفریدون یزدان‌پرست
✦
به بد بر سوی ما نیازید دست
#20
اگر شاه بیند به رای بلند
✦
به ما برکند راه دشمن ببند
#21
سرشک از دو دیده ببارید شاه
✦
چو بشنید گفتار فریادخواه
#22
به دستور گفت آن زمان شهریار
✦
که پیش آمد این کار دشوار خوار
#23
نشاید کزین پس چمیم و چریم
✦
وگر تاج را خویشتن پروریم
#24
جهاندار نپسندد از ما ستم
✦
که باشیم شادان و دهقان دژم
#25
چنین کوه و این دشتهای فراخ
✦
همه از در باغ و میدان و کاخ
#26
پر از گاو و نخچیر و آب روان
✦
ز دیدن همی خیره گردد روان
#27
نمانیم کین بوم ویران کنند
✦
همی غارت از شهر ایران کنند
#28
ز شاهی وز روی فرزانگی
✦
نشاید چنین هم ز مردانگی
#29
نخوانند بر ما کسی آفرین
✦
چو ویران بود بوم ایران زمین
#30
به دستور فرمود کز هند و روم
✦
کجا نام باشد به آباد بوم
#31
ز هر کشوری مردم بیش بین
✦
که استاد بینی برین برگزین
#32
یکی باره از آب برکش بلند
✦
برش پهن و بالای او ده کمند
#33
به سنگ و به گچ باید از قعر آب
✦
برآورده تا چشمهٔ آفتاب
#34
هر آنگه که سازیم زین گونه بند
✦
ز دشمن به ایران نیاید گزند
#35
نباید که آید یکی زین به رنج
✦
بده هرچ خواهند و بگشای گنج
#36
کشاورز و دهقان و مرد نژاد
✦
نباید که آزار یابد ز داد
#37
یکی پیر موبد بران کار کرد
✦
بیابان همه پیش دیوار کرد
#38
دری برنهادند ز آهن بزرگ
✦
رمه یک سر ایمن شد از بیم گرگ
#39
همه روی کشور نگهبان نشاند
✦
چو ایمن شد از دشت لشکر براند

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: