🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
58 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۲ - نامه‌نگاری با قیصر روم و اعلان جنگ
بانگ نای و خروش کوس برآمد و جهان چون قیرگون گشت؛ کسری نوشین‌روان سی هزار سوار شمشیرزن و زبده از میان لشکر نامدار خویش برگزید و سپاهی گران را به منذر سپرد تا از سوی دشت نیزه‌وران بر مرز روم بتازند و آتش بر آن بوم و بر زنند. با این همه، شهریار دادگر ایران خواست تا نخست اتمام حجت کند؛ پس نویسنده‌ای هوشمند فراخواند تا نامه‌ای به قیصر روم بنگارد. نامه با نام خدای خورشید و ماه آغاز گشت؛ شاه ایران قیصر را اندرز داد که از تعدی به تازیان و مرزهای تحت حمایت ایران دست بردارد، چرا که گوسفند را از چنگال گرگ رهایش نیست و هر که بر منذر تازد، تاج و گاه خویش را بر باد خواهد داد.

فرستاده‌ای چیره‌زبان و جهاندیده نامه شاه را به دربار روم برد. قیصر چون نامه را خواند، چهره‌اش از خشم زرد و پرچین گشت. نویسنده را بخواند و پاسخی سرشار از تکبر نگاشت؛ او یادآور شد که رومیان هرگز به کیانیان باژ نداده‌اند و نوشین‌روان خالق خورشید و دارنده کلید آسمان نیست که خود را برتر از همگان داند. قیصر تهدید کرد که این بار اوست که از ایران باژ و ساو خواهد خواست و دشت نیزه‌وران را به خاک و خون خواهد کشید. سپس فرستاده ایران را با تندی و بی‌اعتنایی بازگرداند.

چون فرستاده به ایران بازآمد و پاسخ مغرورانه قیصر را به سمع شهریار رساند، نوشین‌روان برآشفت. سه روز با موبدان، ردان و پهلوانان به مشورت نشست و در روز چهارم رای بر نبرد استوار گردید. خروش شیپورها و نای‌های رویین به آسمان برآمد. شاه ایران با درفش کاویانی، تاج و کفش زرین، و پیلان و کوس‌های کُران در پیشاپیش سپاه، سوی آذرآبادگان حرکت کرد؛ گرد سپاه چنان برآشفت که روشنی از خورشید بگرفت و زمین زیر سم اسبان و گرد پیلان چون دریای نیل نیلگون گشت.
#1
بفرمود تا برکشیدند نای
✦
سپاه اندر آمد ز هر سو ز جای
#2
ز درگاه برخاست آوای کوس
✦
زمین قیرگون شد هوا آبنوس
#3
گزین کرد زان لشکر نامدار
✦
سواران شمشیرزن سی‌هزار
#4
به منذر سپرد آن سپاه گران
✦
بفرمود کز دشت نیزه‌وران
#5
سپاهی بر از جنگجویان بروم
✦
که آتش برآرند زان مرز و بوم
#6
که گر چند من شهریار توام
✦
برین کینه بر مایه‌دار توام
#7
فرستاده‌ای ما کنون چرب‌گوی
✦
فرستیم با نامه‌ای نزد اوی
#8
مگر خود نیاید تو را زان گزند
✦
به روم و به قیصر تو ما را پسند
#9
نویسنده‌ای خواست از بارگاه
✦
به قیصر یکی نامه فرمود شاه
#10
ز نوشین‌روان شاه فرخ‌نژاد
✦
جهانگیر وزنده کن کیقباد
#11
به نزدیک قیصر سرافراز روم
✦
نگهبان آن مرز و آباد بوم
#12
سر نامه کرد آفرین از نخست
✦
گرانمایگی جز به یزدان نجست
#13
خداوند گردنده خورشید و ماه
✦
کزویست پیروزی و دستگاه
#14
که بیرون شد از راه گردان سپهر
✦
اگر جنگ جوید وگر داد و مهر
#15
تو گر قیصری روم را مهتری
✦
مکن بیش با تازیان داوری
#16
وگر میش جویی ز چنگال گرگ
✦
گمانی بود کژ و رنجی بزرگ
#17
وگر سوی منذر فرستی سپاه
✦
نمانم به تو لشکر و تاج و گاه
#18
وگر زیردستی بود برمنش
✦
به شمشیر یابد ز من سرزنش
#19
تو زان مرز یک رش مپیمای پای
✦
چو خواهی که پیمان بماند بجای
#20
وگر بگذری زین سخن بگذرم
✦
سر و گاه تو زیر پی بسپرم
#21
درود خداوند دیهیم و زور
✦
بدان کو نجوید ببیداد شور
#22
نهادند بر نامه بر مهر شاه
✦
سواری گزیدند زان بارگاه
#23
چنانچون ببایست چیره‌زبان
✦
جهاندیده و گرد و روشن‌روان
#24
فرستاده با نامهٔ شهریار
✦
بیامد بر قیصر نامدار
#25
برو آفرین کرد و نامه بداد
✦
همان رای کسری برو کرد یاد
#26
سخنهاش بشنید و نامه بخواند
✦
بپیچید و اندر شگفتی بماند
#27
ز گفتار کسری سرافزار مرد
✦
برو پر ز چین کرد و رخساره زرد
#28
نویسنده را خواند و پاسخ نوشت
✦
پدیدار کرد اندرو خوب و زشت
#29
سر خامه چون کرد رنگین بقار
✦
نخست آفرین کرد بر کردگار
#30
نگارندهٔ برکشیده سپهر
✦
کزویست پرخاش و آرام و مهر
#31
به گیتی یکی را کند تاجور
✦
وزو به یکی پیش او با کمر
#32
اگر خود سپهر روان زان تست
✦
سر مشتری زیر فرمان تست
#33
به دیوان نگه کن که رومی‌نژاد
✦
به تخم کیان باژ هرگز نداد
#34
تو گر شهریاری نه من کهترم
✦
همان با سر و افسر و لشکرم
#35
چه بایست پذرفت چندین فسوس
✦
ز بیم پی پیل و آوای کوس
#36
بخواهم کنون از شما باژ و ساو
✦
که دارد به پرخاش با روم تاو
#37
به تاراج بردند یک چند چیز
✦
گذشت آن ستم برنگیریم نیز
#38
ز دشت سواران نیزه‌وران
✦
برآریم گرد از کران تا کران
#39
نه خورشید نوشین‌روان آفرید
✦
وگر بستد از چرخ گردان کلید
#40
که کس را نخواند همی از مهان
✦
همه کام او یابد اندر جهان
#41
فرستاده را هیچ پاسخ نداد
✦
به تندی ز کسری نیامدش یاد
#42
چو مهر از بر نامه بنهاد گفت
✦
که با تو صلیب و مسیحست جفت
#43
فرستاده با او نزد هیچ دم
✦
دژم دید پاسخ بیامد دژم
#44
بیامد بر شهر ایران چو گرد
✦
سخنهای قیصر همه یاد کرد
#45
چو برخواند آن نامه را شهریار
✦
برآشفت با گردش روزگار
#46
همه موبدان و ردان را بخواند
✦
ازان نامه چندی سخنها براند
#47
سه روز اندران بود با رای‌زن
✦
چه با پهلوانان لشکر شکن
#48
چهارم بران راست شد رای شاه
✦
که راند سوی جنگ قیصر سپاه
#49
برآمد ز در نالهٔ گاودم
✦
خروشیدن نای و روینیه خم
#50
به آرام اندر نبودش درنگ
✦
همی از پی راستی جست جنگ
#51
سپه برگرفت و بنه برنهاد
✦
ز یزدان نیکی دهش کرد یاد
#52
یکی گرد برشد که گفتی سپهر
✦
به دریای قیر اندر اندود چهر
#53
بپوشید روی زمین را به نعل
✦
هوا یک سر از پرنیان گشت لعل
#54
نبد بر زمین پشه را جایگاه
✦
نه اندر هوا باد را ماند راه
#55
ز جوشن سواران وز گرد پیل
✦
زمین شد به کردار دریای نیل
#56
جهاندار با کاویانی درفش
✦
همی‌رفت با تاج و زرینه کفش
#57
همی برشد آوازشان بر دو میل
✦
به پیش سپاه اندرون کوس و پیل
#58
پس پشت و پیش اندر آزادگان
✦
همی‌رفته تا آذرابادگان

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: