🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
53 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱ - تاج‌گذاری انوشیروان و سخنرانی او دربارهٔ دادگری
چون کسری نوشین‌روان بر تخت عاج برشد و تاج دل‌افروز شهریاری بر سر نهاد، بزرگان و نامداران گیتی در بارگاه او گرد آمدند. سالار ایران‌زمین زبان به ثنای کردگار سپهر گشود؛ همان داداری که سرچشمه نیک‌بختی و رنج، و فرمانروای چرخ گردان است. انوشیروان بزرگان را پند داد که هیچ نفسی نباید جز به فرمان ایزد برآید و هر آن‌کس که دادگری پیشه کند، دلش به نور داد شادمان گردد و آن‌که اندیشه بد در سر پرورد، در پایان مایه تباهی خویش شود. او یادآور شد که کار امروز را نباید به فردا افکند، چه کس نداند که فردا روزگار چه بازی‌ها در آستین دارد. تندرستی را باید غنیمت شمرد و پیش از آمدن بیماری و مرگ، زادِ راه عقبتی براندوخت. انوشیروان رشک، بیهوده‌گویی، کژی، دروغ و پیروی از هوای نفس را مایه خواری و تاری روح دانست و راستی و داد را یگانه راه رستگاری خواند. وی کارگزاران و موبدان خویش را به پاسداری از نام و ننگ و دادگری بر زیردستان فرمان داد و هشدار داد که بیدادگران از مکافات رهایی نخواهند داشت. در پایان، شاهنشاه همگان را به بیم و امید از یزدان پاک فراخواند؛ آفریننده‌ای که بر داوران داور است و زمین و آسمان و جان آدمی به گواهی هستی و مهر او برپاست.
#1
چو کسری نشست از بر تخت عاج
✦
به سر برنهاد آن دل‌افروز تاج
#2
بزرگان گیتی شدند انجمن
✦
چو بنشست سالار با رای‌زن
#3
سر نامداران زبان برگشاد
✦
ز دادار نیکی دهش کرد یاد
#4
چنین گفت کز کردگار سپهر
✦
دل ما پر از آفرین باد و مهر
#5
کزویست نیک و بدویست کام
✦
ازو مستمندیم وزو شادکام
#6
ازویست فرمان و زویست مهر
✦
به فرمان اویست بر چرخ مهر
#7
ز رای وز تیمار او نگذریم
✦
نفس جز به فرمان او نشمریم
#8
به تخت مهی بر هر آنکس که داد
✦
کند در دل او باشد از داد شاد
#9
هر آنکس که اندیشهٔ بد کند
✦
به فرجام بد با تن خود کند
#10
ز ما هرچ خواهند پاسخ دهیم
✦
بخواهش گران روز فرخ نهیم
#11
از اندیشهٔ دل کس آگاه نیست
✦
به تنگی دل اندر مرا راه نیست
#12
اگر پادشا را بود پیشه داد
✦
بود بی‌گمان هر کس از داد شاد
#13
از امروز کاری به فردا ممان
✦
که داند که فردا چه گردد زمان
#14
گلستان که امروز باشد به بار
✦
تو فردا چنی گل نیاید به کار
#15
بدانگه که یابی تن زورمند
✦
ز بیماری اندیش و درد و گزند
#16
پس زندگی یاد کن روز مرگ
✦
چنانیم با مرگ چون باد و برگ
#17
هر آنگه که در کار سستی کنی
✦
همه رای ناتندرستی کنی
#18
چو چیره شود بر دل مرد رشک
✦
یکی دردمندی بود بی‌پزشک
#19
دل مرد بیکار و بسیار گوی
✦
ندارد به نزد کسان آبروی
#20
وگر بر خرد چیره گردد هوا
✦
نخواهد به دیوانگی بر گوا
#21
بکژی تو را راه نزدیکتر
✦
سوی راستی راه باریکتر
#22
به کاری کزو پیشدستی کنی
✦
به آید که کندی و سستی کنی
#23
اگر جفت گردد زبان بر دروغ
✦
نگیرد ز بخت سپهری فروغ
#24
سخن گفتن کژ ز بیچارگیست
✦
به بیچارگان بربباید گریست
#25
چو برخیزد از خواب شاه از نخست
✦
ز دشمن بود ایمن و تندرست
#26
خردمند وز خوردنی بی‌نیاز
✦
فزونی برین رنج و دردست و آز
#27
وگر شاه با داد و بخشایشست
✦
جهان پر ز خوبی و آسایشست
#28
وگر کژی آرد بداد اندرون
✦
کبستش بود خوردن و آب خون
#29
هر آنکس که هست اندرین انجمن
✦
شنید این برآورده آواز من
#30
بدانید و سرتاسر آگاه بید
✦
همه ساله با بخت همراه بید
#31
که ما تاجداری به سر برده‌ایم
✦
بداد و خرد رای پرورده‌ایم
#32
ولیکن ز دستور باید شنید
✦
بد و نیک بی‌او نیاید پدید
#33
هر آنکس که آید بدین بارگاه
✦
ببایست کاری نیابند راه
#34
نباشم ز دستور همداستان
✦
که بر من بپوشد چنین داستان
#35
بدرگاه بر کارداران من
✦
ز لشکر نبرده سواران من
#36
چو روزی بدیشان نداریم تنگ
✦
نگه کرد باید بنام و به ننگ
#37
همه مردمی باید و راستی
✦
نباید به کار اندرون کاستی
#38
هر آنکس که باشد از ایرانیان
✦
ببندد بدین بارگه برمیان
#39
بیابد ز ما گنج و گفتار نرم
✦
چو باشد پرستنده با رای و شرم
#40
چو بیداد جوید یکی زیردست
✦
نباشد خردمند و خسروپرست
#41
مکافات باید بدان بد که کرد
✦
نباید غم ناجوانمرد خورد
#42
شما دل به فرمان یزدان پاک
✦
بدارید وز ما مدارید باک
#43
که اویست بر پادشا پادشا
✦
جهاندار و پیروز و فرمانروا
#44
فروزندهٔ تاج و خورشید و ماه
✦
نماینده ما را سوی داد راه
#45
جهاندار بر داوران داورست
✦
ز اندیشهٔ هر کسی برترست
#46
مکان و زمان آفرید و سپهر
✦
بیاراست جان و دل ما به مهر
#47
شما را دل از مهر ما برفروخت
✦
دل و چشم دشمن به ما بربدوخت
#48
شما رای و فرمان یزدان کنید
✦
به چیزی که پیمان دهد آن کنید
#49
نگهدار تا جست و تخت بلند
✦
تو را بر پرستش بود یارمند
#50
همه تندرستی به فرمان اوست
✦
همه نیکویی زیر پیمان اوست
#51
ز خاشاک تا هفت چرخ بلند
✦
همان آتش و آب و خاک نژند
#52
به هستی یزدان گوایی دهند
✦
روان تو را آشنایی دهند
#53
ستایش همه زیر فرمان اوست
✦
پرستش همه زیر پیمان اوست

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: