🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
45 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶۹ - مرگ طلخند در میدان جنگ
در گیرودار نبردِ سهمگین، طلخند از بالای جهازِ پیل‌سوار خویش بر پهنه میدان نگریست؛ زمینی دید خروشان و پرجوش چون دریای نیل. بادِ سوزان، خورشیدِ تابان و شمشیرهای تیزِ دشمن او را در میان گرفته بودند و نه راهِ گریزی مانده بود و نه جائی برای آرام. در آن میانه، نفس بر شاهزاده جوان تنگ شد و از غایت تشنگی، گرما و دردِ شکست، بر زینِ زرینِ خویش درهم پیچید و جان سپرد، و بدین‌سان فرمانروایی هند یکسره به گو واگذار شد.

گو چون از مرکز سپاه نگریست و درفشِ لعل‌گونِ برادر را ندید، سواری بادپا فرستاد تا گردِ پیلِ طلخند بگردد و نشانی از شهریار جویای شود. سوار روانه شد و پی برد که آتشِ نبرد فروکش کرده و سپاهیان حیران و سرگردان جویای شاه خویشند. او شتابان بازگشت و رازِ مرگِ طلخند را بر گو آشکار ساخت. گو با شنیدن این خبر، از پیل فرود آمد و گریان و زار دو میل راه را پیاده پیمود تا به پیکر برادر رسید. چون سراپای او را بنگرید و هیچ زخمی بر پوستش ندید، از غایت سوگ گوشتِ بازوان خویش را از درد درید و بر خاک نشست.

گو ناله‌کنان می‌گفت که گردشِ اخترِ بد و بی‌توجهی به پندِ ناصحان تو را به کام مرگ فرستاد و دلِ مادرمان را کباب ساخت. در این هنگام، «فرزانه» دانشمندِ خردمند فراز آمد و چون گو را بدان سان سوگوار دید، او را پند داد و گفت: «از این زاری چه سود؟ آنچه مقدر بود رخ داد. خدای را سپاس گوی که دستِ تو به خون برادرت آلوده نگشت. ستاره‌شناسان پیش‌بینی کرده بودند که سرکشی این جوان او را به باد خواهد داد. اکنون که سپاهیان نگران بر تو چشم دوخته‌اند، خویشتن‌داری پیشه کن؛ چرا که شاه چون جامِ گلاب است که به گردی تباه می‌شود و بی‌قراری او خرد را زایل و فرومایگان را گستاخ می‌سازد.»

گو پندِ فرزانه را به گوشِ جان شنود، بر خویشتن مسلط گشت و بر سپاهیان طلخند امان داد و آنان را زیر چتر حمایت خود گرفت. سپس دانایان و موبدان را گرد آورد و تابوتی شاهوار از عاج، زر، پیروزه و چوبِ ساج برپا ساخت. پیکر طلخند را به پرندِ چینی پوشاندند و با قیر، کافور، مشک و پارچه دابق تابوت را بستند و گو با سپاه خویش شتابان راهی دارالحکومه گردید.
#1
نگه کرد طلخند از پشت پیل
✦
زمین دید برسان دریای نیل
#2
همه باد بر سوی طلخند گشت
✦
به راه و به آب آرزومند گشت
#3
ز باد و ز خورشید و شمشیر تیز
✦
نه آرام دید و نه راه گریز
#4
بران زین زرین بخفت و بمرد
✦
همه کشور هند گو راسپرد
#5
ببیشی نهادست مردم دو چشم
✦
ز کمی بود دل پر از درد وخشم
#6
نه آن ماند ای مرد دانا نه این
✦
ز گیتی همه شادمانی گزین
#7
اگر چند بفزاید از رنج گنج
✦
همان گنج گیتی نیرزد به رنج
#8
زقلب سپه چون نگه کرد گو
✦
ندید آن درفش سپهدار نو
#9
سواری فرستاد تا پشت پیل
✦
بگردد بجوید همه میل میل
#10
ببیند که آن لعل رخشان درفش
✦
کزو بود روی سواران بنفش
#11
کجاشد که بنشست جوش نبرد
✦
مگر چشم من تیره گون شد ز گرد
#12
سوار آمد و سر به سر بنگرید
✦
درفش سرنامداران ندید
#13
همه قلب گه دید پر گفت و گوی
✦
سواران کشور همه شاه جوی
#14
فرستاده برگشت و آمد چو باد
✦
سخنها همه پیش او کرد یاد
#15
سپهبد فرود آمد از پشت پیل
✦
پیاده همی‌رفت گریان دو میل
#16
بیامد چوطلخند را مرده دید
✦
دل لشکر از درد پژمرده دید
#17
سراپای او سر به سر بنگرید
✦
به جایی برو پوست خسته ندید
#18
خروشان همه گوشت بازو بکند
✦
نشست از برش سوگوار و نژند
#19
همی‌گفت زار ای نبرده جوان
✦
برفتی پر از درد و خسته روان
#20
تو راگردش اختر بد بکشت
✦
وگرنه نزد بر تو بادی درشت
#21
بپیچید ز آموزگاران سرت
✦
تو رفتی ومسکین دل مادرت
#22
بخوبی بسی راندم با تو پند
✦
نیامد تو را پند من سودمند
#23
چو فرزانه گو بد آنجا رسید
✦
جهان جوی طلخند را مرده دید
#24
برادرش گریان و پر درد گشت
✦
خروش سواران بران پهن دشت
#25
خروشان بغلتید در پیش گو
✦
همی‌گفت زار ای جهان‌دار نو
#26
ازان پس بیاراست فرزانه پند
✦
بدو گفت کای شهریار بلند
#27
ازین زاری و سوگواری چه سود
✦
چنین رفت و این بودنی کار بود
#28
سپاس از جهان آفرینت یکیست
✦
که طلخند بر دست تو کشته نیست
#29
همه بودنی گفته بودم به شاه
✦
ز کیوان و بهرام و خورشید و ماه
#30
که چندان به پیچید برزم این جوان
✦
که برخویشتن بر سر آرد زمان
#31
کنون کار طلخند چون بادگشت
✦
بنادانی و تیزی اندر گذشت
#32
سپاهست چندان پر از درد و خشم
✦
سراسر همه برتو دارند چشم
#33
بیارام و ما را تو آرام ده
✦
خرد را به آرام دل کام ده
#34
که چون پادشا را ببیند سپاه
✦
پر از درد و گریان پیاده به راه
#35
بکاهدش نزد سپاه آبروی
✦
فرومایه گستاخ گردد بروی
#36
به کردار جام گلابست شاه
✦
که از گرد یکباره گردد تباه
#37
ز دانا خردمند بشنید پند
✦
خروشی ز لشکر برآمد بلند
#38
که آن لشکر اکنون جدا نیست زین
✦
همه آفرین باد بر آن و این
#39
همه پاک در زینهار منید
✦
وزین برمنش یادگار منید
#40
ازان پس چو دانندگان را بخواند
✦
به مژگان بسی خون دل برفشاند
#41
ز پند آنچ طلخند را داده بود
✦
بدیشان بگفت آنچ زو هم شنود
#42
یکی تخت تابوت کردش ز عاج
✦
ز زر و ز پیروزه و خوب ساج
#43
بپوشید رویش به چینی پرند
✦
شد آن نامور نامبردار هند
#44
بدبق و بقیر و بکافور و مشک
✦
سرتنگ تابوت کردند خشک
#45
وزان جایگه تیز لشکر براند
✦
به راه و به منزل فراوان نماند

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: