🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
233 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶۲ - پندهای بزرجمهر در پایان
روزگاری خرم و روزی به شادی سپری می‌شد که جهاندار کسری نوشین‌روان بر تخت شهریاری بنشست و بزرگان و دانندگان مملکت را به حضور خواند. چهره شاه از خنده‌روی گشوده بود و بزرجمهر، سرآمد دانایان، بر درگاه تخت جای گرفت. او سر بر آستان یزدان پیروزگر نهاد و آفرین فرستاد بر پروردگاری که جهان را به داد برپا داشته است. بزرجمهر خطاب به انوشیروان گفت که اندرزها و سخنان حکمت‌آمیز خویش را به خط پهلوی بر دفترهای شاهوار نوشته و به گنجور سپرده است تا با گذشت روزگار، شاهان آینده آن را بخوانند و به کار بندند. او یادآور شد که این گنبد گردان رازهای خود را به سادگی آشکار نمی‌کند؛ مرد اگر از تخت آسایش برخیزد و جان بر کف نهاده به رزم رود، زمین را از پلیدی دشمنان پاک سازد و پادشاهی فراخ بنیاد کند، زر و سیم گرد آورد و کاخ‌های سر‌به‌فلک‌کشیده برافرازد، باز هم اگر این دارایی از روی ریا و آز به دست آمده باشد، صد سال هم نپاید و با مرگش به خاک بدل گردد و گنجش برای دشمنان بماند. تنها دو چیز است که در این جهان گذران جاویدان می‌ماند و هرگز کهنگی نپذیرد: سخن نغز و کردار نیک. بزرجمهر شاه را به پرهیز از گناه، آزردن نرساندن به خلق و پیمودن راه یزدان فراخواند. انوشیروان که دلش از گفتار فرزانه روشن شده بود، پرسش‌ها از او آغاز کرد: کدام کس شادکام و بی‌انوه است؟ بزرجمهر پاسخ داد: آن کس که بی‌گناه زیسته و اهریمن او را از راه راستی منحرف نساخته است. آن‌گاه درباره راه دیو و فرمان یزدان پرسید؛ بزرجمهر فرمود که فرمان یزدان مایه فرهی و سربلندی در هر دو جهان است، حال آنکه راه اهریمن سرتاسر دشمنی با آدمی است. آنان که جان را پاس می‌دارند و به راستی و رادی پایبندند، در این جهان به آسایش می‌زیند و در سرای دیگر روانی روشن خواهند داشت. او خرد را پادشاه جان دانست و هشدار داد که از مردم خودخواه و فریبکار نباید سخن شنید. سپس شهریار از ده دیو سرکش پرسید که جان و خرد انسان را به زیر می‌کشند؛ بزرجمهر آن ده دیو زیانکار را برشمرد: آز، نیاز، خشم، رشک، ننگ، کین، نمام، دوروی، ناپاک‌دین و بی‌سپاس.
#1
جهاندار یک روز بنشست شاد
✦
بزرگان داننده را بار داد
#2
سخن گفت خندان و بگشاد چهر
✦
بر تخت بنشست بوزرجمهر
#3
یکی آفرین کرد بر کردگار
✦
خداوند پیروز و پروردگار
#4
چنین گفت کای داور تازه‌روی
✦
که بر تو نیابد سخن زشت‌گوی
#5
خجسته شهنشاه پیروزگر
✦
جهاندار با دانش و با گهر
#6
نبشتم سخن چند بر پهلوی
✦
ابر دفتر و کاغذ خسروی
#7
سپردم به گنجور تا روزگار
✦
برآید بخواند مگر شهریار
#8
بدیدم که این گنبد دیرساز
✦
نخواهد همی لب گشادن به راز
#9
اگر مرد برخیزد از تخت بزم
✦
نهد بر کف خویش جان را برزم
#10
زمین را بپردازد از دشمنان
✦
شود ایمن از رنج آهرمنان
#11
شود پادشا بر جهان سر‌به‌سر
✦
بیابد سخنها همه دربدر
#12
شود دستگاهش چو خواهد فراخ
✦
کند گلشن و باغ و میدان و کاخ
#13
نهد گنج و فرزند گرد آورد
✦
بسی روز برآرزو بشمرد
#14
فراز آورد لشکر و خواسته
✦
شود کاخ و ایوانش آراسته
#15
گر ای دون که درویش‌باشد به رنج
✦
فراز آرد از هر سویی نام و گنج
#16
ز روی ریا هرچ گرد آورد
✦
ز صد سال بودنش برنگذرد
#17
شود خاک وبی‌بر شود رنج اوی
✦
به دشمن بماند همه گنج اوی
#18
نه فرزند ماند نه تخت و کلاه
✦
نه ایوان شاهی نه گنج و سپاه
#19
چو بشنید آن جستن و باد اوی
✦
ز گیتی نگیرد کسی‌یاد اوی
#20
بدین کار چون بگذرد روزگار
✦
ازو نام نیکی بود یادگار
#21
ز گیتی دوچیزیست جاوید بس
✦
دگر هرچ‌باشد نماند به کس
#22
سخن گفتن نغز و کردار نیک
✦
نگردد کهن تا جهان هست ایک
#23
بدین سان بود گردش روزگار
✦
خنک مرد با شرم و پرهیزگار
#24
مکن شهریارا گنه تا توان
✦
بویژه کزو شرم دارد روان
#25
بی‌آزاری و سودمندی گزین
✦
که اینست فرهنگ آیین و دین
#26
ز من یادگارست چندی سخن
✦
گمانم که هرگز نگردد کهن
#27
چو بگشاد روشن دل شهریار
✦
فراوان سخن کرد زو خواستار
#28
بدو گفت فرخ کدامست مرد
✦
که دارد دلی شاد بی‌باد سرد
#29
چنین گفت کانکو بود بیگناه
✦
نبردست آهرمن او را ز راه
#30
بپرسیدش از کژی و راه دیو
✦
ز راه جهاندار کیهان خدیو
#31
بدو گفت فرمان یزدان بهیست
✦
که اندر دوگیتی ازو فرهیست
#32
دربرتری راه آهرمنست
✦
که مرد پرستنده را دشمنست
#33
خنک درجهان مرد پیمان منش
✦
که پاکی وشرمست پیرامنش
#34
چوجانش تنش را نگهبان بود
✦
همه زندگانیش آسان بود
#35
بماند بدو رادی و راستی
✦
نکوبد درکژی وکاستی
#36
هران چیز کان بهره تن بود
✦
روانش پس از مرگ روشن بود
#37
ازین هر دو چیزی ندارد دریغ
✦
که بهر نیامست گر بهر تیغ
#38
کسی کو بود بر خرد پادشا
✦
روان را ندارد به راه هوا
#39
سخن نشنو ازمرد افزون منش
✦
که با جان روشن بود بدکنش
#40
چوخستو بیاید به دیگر سرای
✦
هم ایدر پر از درد ماند به جای
#41
کزین بگذری سفله آن را شناس
✦
که از پاک یزدان ندارد سپاس
#42
دریغ آیدش بهرهٔ تن ز تن
✦
شود ز آرزوها ببندد دهن
#43
همان بهر جانش که دانش بود
✦
نداند نه از دانشی بشنود
#44
بپرسید کسری که از کهتران
✦
کرا باشد اندیشهٔ مهتران
#45
چنین گفت کان کس که داناترست
✦
بهر آرزو بر تواناترست
#46
کدامست دانا بدوشاه گفت
✦
که دانش بود مرد را درنهفت
#47
چنین گفت کان کو به فرمان دیو
✦
نپردازد از راه کیهان خدیو
#48
ده‌اند اهرمن هم به نیروی شیر
✦
که آرند جان وخرد را به زیر
#49
بدو گفت کسری که ده دیو چیست
✦
کزیشان خرد را بباید گریست
#50
چنین داد پاسخ که آز و نیاز
✦
دو دیوند با زور و گردن فراز
#51
دگر خشم و رشک است و ننگ است و کین
✦
چو نمام و دوروی و ناپاک دین
#52
دهم آنک از کس ندارد سپاس
✦
به نیکی وهم نیست یزدان شناس
#53
بدو گفت ازین شوم ده باگزند
✦
کدامست آهرمن زورمند
#54
چنین داد پاسخ به کسری که آز
✦
ستمکاره دیوی بود دیرساز
#55
که او را نبینند خشنود ایچ
✦
همه درفزونیش باشد بسیچ
#56
نیاز آنک او را ز اندوه و درد
✦
همی کور بینند و رخساره زرد
#57
کزین بگذری خسروا دیو رشک
✦
یکی دردمندی بود بی‌پزشک
#58
اگر در زمانه کسی بی‌گزند
✦
به تندی شود جان او دردمند
#59
دگر ننگ دیوی بود با ستیز
✦
همیشه ببد کرده چنگال تیز
#60
دگر دیو کینست پرخشم وجوش
✦
ز مردم بتابد گه خشم هوش
#61
نه بخشایش آرد بروبر نه مهر
✦
دژآگاه دیوی پرآژنگ چهر
#62
دگر دیو نمام کو جز دروغ
✦
نداند نراند سخن با فروغ
#63
بماند سخن چین ودوروی دیو
✦
بریده دل از بیم کیهان خدیو
#64
میان دوتن کین وجنگ آورد
✦
بکوشد که پیوستگی بشکرد
#65
دگر دیو بی‌دانش وناسپاس
✦
نباشد خردمند و نیکی شناس
#66
به نزدیک او رای و شرم اندکیست
✦
به چشمش بدو نیک هردو یکیست
#67
ز دانا بپرسید پس شهریار
✦
که چون دیو با دل کند کارزار
#68
ببنده چه دادست کیهان خدیو
✦
که از کار کوته کند دست دیو
#69
چنین داد پاسخ که دست خرد
✦
ز کردار آهرمنان بگذرد
#70
خرد باد جان تو را رهنمون
✦
که راهی درازست پیش اندرون
#71
ز شمشیر دیوان خرد جوشنست
✦
دل وجان داننده زو روشنست
#72
گذشته سخن یاد دارد خرد
✦
به دانش روان را همی‌پرورد
#73
وگر خود بود آنک خوانیم خیم
✦
که با او ندارد دل از دیو بیم
#74
جهان خوش بود بردل نیک‌خوی
✦
نگردد بگرد در آرزوی
#75
سخنهای باینده گویم کنون
✦
که دلرا به شادی بود رهنمون
#76
همیشه خردمند و امیدوار
✦
نبیند جز از شادی روزگار
#77
نیندیشد از کار بد یک زمان
✦
ره راست گیرد نگیرد کمان
#78
دگر هر که خشنود باشد به گنج
✦
نیازد نیارد تنش را به رنج
#79
کسی کو به گنج و درم ننگرد
✦
همه روز او بر خوشی بگذرد
#80
دگر دین یزدان پرستست و بس
✦
به رنج و به گنج و به آزرم کس
#81
ز فرمان یزدان نگردد سرش
✦
سرشت بدی نیست هم گوهرش
#82
برین همنشانست پرهیز نیز
✦
که نفروشد او راه یزدان به چیز
#83
بدو گفت زین ده کدامست شاه
✦
سوی نیکویها نماینده راه
#84
چنین داد پاسخ که راه خرد
✦
ز هر دانشی بی‌گمان بگذرد
#85
همان خوی نیکوکه مردم بدوی
✦
بماند همه ساله با آب روی
#86
وزین گوهران گوهر استوار
✦
تن خشندی دیدم از روزگار
#87
وزیشان امیدست آهسته‌تر
✦
برآسوده از رنج و شایسته‌تر
#88
وزین گوهران آز دیدم به رنج
✦
که همواره سیری نیابد ز گنج
#89
بدو گفت شاه از هنرها چه به
✦
که گردد بدو مرد جوینده مه
#90
چنین داد پاسخ که هر کو ز راه
✦
نگردد بود با تنی بیگناه
#91
بیابد ز گیتی همه کام ونام
✦
از انجام فرجام و آرام و کام
#92
بپرسید ازو نامبردار گو
✦
کزین ده کدامین بود پیشرو
#93
چنین داد پاسخ به آواز نرم
✦
سخنهای دانش به گفتار گرم
#94
فزونی نجوید برین بر خرد
✦
خرد بی‌گمان برهنر بگذرد
#95
وزان پس ز دانا بپرسید مه
✦
که فرهنگ مردم کدامست به
#96
چنین داد پاسخ که دانش بهست
✦
خردمند خود برجهان برمهست
#97
که دانا بلندی نیازد به گنج
✦
تن خویش را دور دارد ز رنج
#98
ز نیروی خصمش بپرسید شاه
✦
که چون جست خواهی همی دستگاه
#99
چنین داد پاسخ که کردار بد
✦
بود خصم روشن‌روان و خرد
#100
ز دانا بپرسید پس دادگر
✦
که فرهنگ بهتر بوَد گر گهر
#101
چنین داد پاسخ بدو رهنمون
✦
که فرهنگ باشد ز گوهر فزون
#102
گهر بی هنر زار و خوارست و سست
✦
به فرهنگ باشد روان تندرست
#103
بدو گفت جان را زدودن بچیست
✦
هنرهای تن را ستودن بچیست
#104
بگویم کنون گفت‌ها سر‌به‌سر
✦
اگر یادگیری همه دربدر
#105
خرد مرد را خلعت ایزدیست
✦
ز اندیشه دورست و دور از بدیست
#106
هنرمند کز خویشتن در شگفت
✦
بماند هنر زو نباید گرفت
#107
همان خوش‌منش مردم خویش‌دار
✦
نباشد به چشم خردمند خوار
#108
اگر بخشش و دانش و رسم و داد
✦
خردمند گِرد آورد با نژاد
#109
بزرگی و افزونی و راستی
✦
همی‌گیرد از خوی بدکاستی
#110
ازان پس بپرسید کسری ازوی
✦
که ای نامور مرد فرهنگ‌جوی
#111
بزرگی به کوشش بوَد گر به بخت
✦
که یابد جهاندار ازو تاج و تخت
#112
چنین داد پاسخ که بخت و هنر
✦
چنانند چون جفت با یکدیگر
#113
چنان چون تن و جان که یارند و جفت
✦
تنومند پیدا و جان در نهفت
#114
همان کالبد مرد را پوششست
✦
اگر بخت بیدار در کوششست
#115
به کوشش نیاید بزرگی به جای
✦
مگر بخت نیکش بود رهنمای
#116
و دیگر که گیتی فسانه‌ست و باد
✦
چو خوابی که بیننده دارد به یاد
#117
چو بیدار گردد نبیند به چشم
✦
اگر نیکویی دید اگر درد و خشم
#118
دگر پرسشی برگشاد از نهفت
✦
بدانا ستوده کدامست گفت
#119
چنین داد پاسخ که شاهی که تخت
✦
بیاراید و زور یابد ز بخت
#120
اگر دادگر باشد و نیک‌نام
✦
بیابد ز گفتار و کردار کام
#121
بدو گفت کاندر جهان مستمند
✦
کدامست بد روز و ناسودمند
#122
چنین داد پاسخ که درویش زشت
✦
که نه کام یابد نه خرم بهشت
#123
بپرسید و گفتا که بدبخت کیست
✦
که همواره از درد باید گریست
#124
چنین داد پاسخ که داننده مرد
✦
که دارد ز کردار بد روی زرد
#125
بپرسید ازو گفت خرسند کیست
✦
به بیشی ز چیز آرزومند کیست
#126
چنین داد پاسخ که آنکس که مهر
✦
ندارد برین گرد گردان سپهر
#127
بدو گفت ما را چه شایسته‌تر
✦
چنین گفت کان کس که آهسته‌تر
#128
بپرسید ازو گفت آهسته کیست
✦
که بر تیز مردم بباید گریست
#129
چنین داد پاسخ که از عیب‌جوی
✦
نگر تا که پیچد سر از گفتگوی
#130
به نزدیک او شرم و آهستگی
✦
هنرمندی و رای و شایستگی
#131
بپرسید ازو نامور شهریار
✦
که از مردمان کیست امیدوار
#132
چنین گفت کان کس که کوشاترست
✦
دو گوشش بدانش نیوشاترست
#133
بپرسید ازو شهریار جهان
✦
از آگاهی نیک و بد در نهان
#134
چنین داد پاسخ که از آگهی
✦
فراوان بود کژ و مغزش تهی
#135
مگر آنک گفتند خاکست جای
✦
ندانم چه گویم ز دیگر سرای
#136
بدو گفت کسری که آباد شهر
✦
کدامست و ما زو چه داریم بهر
#137
چنین داد پاسخ که آبادجای
✦
ز داد جهاندار باشد به پای
#138
بپرسید کسری که بیدارتر
✦
پسندیده‌تر مرد و هشیارتر
#139
به گیتی کدامست با من بگوی
✦
که بفزاید از دانشش آبروی
#140
چنین داد پاسخ که دانای پیر
✦
که با آزمایش بود یادگیر
#141
بدو گفت کسری که رامش کراست
✦
که دارد به شادی همی پشت راست
#142
چنین داد پاسخ که هر کو ز بیم
✦
بوَد ایمن و باشدش زر و سیم
#143
بدو گفت ما را ستایش به چیست
✦
به نزدیک هرکس پسندیده کیست
#144
چنین داد پاسخ که او را نیاز
✦
بپوشد همی رشک با ننگ و آز
#145
همان رشک و کینش نباشد نهان
✦
پسندیده او باشد اندر جهان
#146
ز مرد شکیبا بپرسید شاه
✦
که از صبر دارد به سر بر کلاه
#147
چنین گفت کان کس که نومید گشت
✦
دل تیره‌رایش چو خورشید گشت
#148
دگر آنک روزش بباید شمرد
✦
به کار بزرگ اندرون دست برد
#149
بدو گفت غم در دل کیست بیش
✦
کز اندوه سیر آید از جان خویش
#150
چنین داد پاسخ که آنکو ز تخت
✦
بیفتاد و نومید گردد ز بخت
#151
بپرسید ازو شهریار بلند
✦
که از ما که دارد دلی دردمند
#152
چنین گفت کان کو خردمند نیست
✦
توانگر کش از بخت فرزند نیست
#153
بپرسید شاه از دل مستمند
✦
نشسته به گرم اندرون بی‌گزند
#154
بدو گفت با دانشی پارسا
✦
که گردد برو ابلهی پادشا
#155
بپرسید نومیدتر کس کدام
✦
که دارد توانایی و نیک‌نام
#156
چنین گفت کان کو ز کار بزرگ
✦
بیفتد بماند نژند و سترگ
#157
بپرسید ازو شاه نوشین‌روان
✦
که ای مرد دانا و روشن‌روان
#158
که دانی که بی‌نام و آرایشست
✦
که او از در مهر و بخشایشست
#159
بدو گفت مرد فراوان گناه
✦
گنهکار درویش و بی‌دستگاه
#160
بپرسید و گفتش که برگوی راست
✦
که تا از گذشته پشیمان کراست
#161
چنین داد پاسخ که آن تیره ترگ
✦
که بر سر نهد پادشا روز مرگ
#162
پشیمان شود دل کند پرهراس
✦
که جانش به یزدان بود ناسپاس
#163
و دیگر که کردار دارد بسی
✦
به نزدیک آن ناسپاسان کسی
#164
بپرسید و گفت ای خرد یافته
✦
هنرها یک اندر دگر بافته
#165
چه دانی کزو تن بود سودمند
✦
همان بر دل هر کسی ارجمند
#166
چنین داد پاسخ که ناتندرست
✦
که دل را جز از شادمانی نجست
#167
چو از درد روزی بسستی بود
✦
همه آرزو تندرستی بود
#168
بپرسید و گفتش که از آرزوی
✦
چه بیشست پیدا کن ای نیک‌خوی
#169
بدو گفت چون سرفرازی بود
✦
همه آرزو بی‌نیازی بود
#170
چو ازبی‌نیازی بود تندرست
✦
نباید جز از کام دل چیز جست
#171
ازان پس چنین گفت با رهنمون
✦
که بردل چه اندیشه آید فزون
#172
چنین داد پاسخ که ای را سه روی
✦
بسازد خردمند با راه‌جوی
#173
یکی آنک اندیشد از روز بد
✦
مگر بی‌گنه بر تنش بد رسد
#174
بترسد ز کار فریبنده دوست
✦
که با مغز جان خواهد و خون و پوست
#175
سه دیگر ز بیدادگر شهریار
✦
که بیگار بستاند از مرد کار
#176
چه نیکو بود گردش روزگار
✦
خردیافته مرد آموزگار
#177
جهان روشن و پادشا دادگر
✦
ز گردون نیابی فزون زین هنر
#178
بپرسیدش از دین و از راستی
✦
کزو دور باشد بدو کاستی
#179
بدو گفت شاها بدینی گرای
✦
کزو نگسلد یاد‌‌کرد خدای
#180
همان دوری از کژی و راه دیو
✦
بترس از جهانبان و کیهان خدیو
#181
به فرمان یزدان نهاده دو گوش
✦
وزیشان نباشد کسی با خروش
#182
ازان پس بپرسیدش از پادشا
✦
که فرماروانست بر پارسا
#183
کز ایشان کدامست پیروزبخت
✦
که باشد به گیتی سزاوار تخت
#184
چنین گفت کان کو بود دادگر
✦
خرد دارد و رای و شرم و هنر
#185
بپرسیدش از دوستان کهن
✦
که باشند هم کوشه و یک‌سخن
#186
چنین داد پاسخ که از مرد دوست
✦
جوانمردی و داد دادن نکوست
#187
نخواهد به تو بد به آزرم کس
✦
به سختی بود یار و فریادرس
#188
بدو گفت کسری کرا بیش دوست
✦
که با او یکی بود از مغز و پوست
#189
چنین داد پاسخ که از نیک‌دل
✦
جدایی نخواهد جز از دل‌گسل
#190
دگر آن کسی کو نوازنده‌تر
✦
نکوتر به کردار و سازنده‌تر
#191
بپرسید دشمن کرا بیشتر
✦
که باشد بدو بر بداندیش‌تر
#192
چنین داد پاسخ که برترمنش
✦
که باشد فراوان بدو سرزنش
#193
همان نیز کاو آز دارد درشت
✦
پرآژنگ رخساره و بسته مشت
#194
بپرسید تا جاودان دوست کیست
✦
ز درد جدایی که خواهد گریست
#195
چنین داد پاسخ که کردار نیک
✦
نخواهد جدا بودن از یار نیک
#196
چه ماند بدو گفت جاوید چیز
✦
که آن چیز کمی نگیرد بنیز
#197
چنین داد پاسخ که انباز مرد
✦
نه کاهد نه سوزد نه ترسد ز درد
#198
چنین گفت کین جان دانا بود
✦
که بر آرزوها توانا بود
#199
بدو گفت شاه ای خداوند مهر
✦
چه باشد به پهنا فزون از سپهر
#200
چنین گفت کان شاه بخشنده دست
✦
و دیگر دل مرد یزدان‌پرست
#201
بپرسید و گفتا چه با زیب‌تر
✦
کزان برفرازد خردمند سر
#202
چنین داد پاسخ که ای پادشا
✦
مده گنج هرگز بناپارسا
#203
چو کردار با ناسپاسان کنی
✦
همی خشت خشک اندر آب افگنی
#204
بدو گفت اندر چه چیزست رنج
✦
کزو کم شود مرد را آز گنج
#205
بدو داد پاسخ که ای شهریار
✦
همیشه دلت باد چون نوبهار
#206
پرستندهٔ شاه بدخو ز رنج
✦
نخواهد تن و زندگانی و گنج
#207
بپرسید و گفتش چه دیدی شگفت
✦
کزان برتر اندازه نتوان گرفت
#208
چنین گفت با شاه بوزرجمهر
✦
که یک سر شگفتست کار سپهر
#209
یکی مرد بینیم با دستگاه
✦
کلاهش رسیده بابر سیاه
#210
که او دست چپ را نداند ز راست
✦
ز بخشش فزونی نداند نه کاست
#211
یکی گردش آسمان بلند
✦
ستاره بگوید که چونست و چند
#212
فلک رهنمونش به سختی بود
✦
همه بهر او شوربختی بود
#213
گران‌تر چه دانی بدو گفت شاه
✦
چنین داد پاسخ که سنگ گناه
#214
بپرسید کز بتری کارها
✦
ز گفتارها هم ز کردارها
#215
کدامست با ننگ و با سرزنش
✦
که باشد ورا هر کسی بدکنش
#216
چنین داد پاسخ که زفتی ز شاه
✦
ستیهیدن مردم بی‌گناه
#217
توانگر که تنگی کند در خورش
✦
دریغ آیدش پوشش و پرورش
#218
زنانی که ایشان ندارند شرم
✦
بگفتن ندارند آواز نرم
#219
همان نیک‌مردان که تندی کنند
✦
وگر تنگ‌دستان بلندی کنند
#220
دروغ آنک بی‌رنگ و زشتست و خوار
✦
چه بر نابکار و چه بر شهریار
#221
به گیتی ز نیکی چه چیزست گفت
✦
که هم آشکارست و هم در نهفت
#222
کزو مرد داننده جوشن کند
✦
روان را بدان چیز روشن کند
#223
چنین داد پاسخ که کوشان بدین
✦
به گیتی نیابد جز از آفرین
#224
دگر آنک دارد ز یزدان سپاس
✦
بود دانشی مرد نیکی‌شناس
#225
بدو گفت کسری که کرده چه به
✦
چه ناکرده از شاه وز مرد مه
#226
چه بهتر کزو باز داریم چنگ
✦
گرفته چه بهتر ز بهر درنگ
#227
چه بهتر ز فرمودن و داشتن
✦
وگر مرد را خوار بگذاشتن
#228
به پاسخ نگه داشتن گفت خشم
✦
که از بیگناهان بخوابند چشم
#229
دگر آنک بیدار داری روان
✦
بکوشی تو در کارها تا توان
#230
فروهشته کین برگرفته امید
✦
بتابد روان زو به کردار شید
#231
ز کار بزه چند یابی مزه
✦
بیفگن مزه دور باش از بزه
#232
سپاس از خداوند خورشید و ماه
✦
که رَستم ز بوزرجمهر و ز شاه
#233
چو این کار دلگیرت آمد ببن
✦
ز شطرنج باید که رانی سخن

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: