🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
44 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۵۹ - پذیرش پیوند و فرستادن دختر به ایران
چون خاقان چین سخنان مهران ستاد را بشنید، دلش لبریز از شادی گشت و خاتون خورشیدچهره نیز لبخند مهر بر لب آورد. پس از آنکه تدبیر کارها به سامان رسید، فرستاده‌ی ایران را پیش خواندند و آشکارا درباره‌ی آن بانوی پوشیده‌روی و والاتبار سخن گفتند. مهران ستاد به نام شهنشاه پیروزگر ایران، پیمان زناشویی را از سوی فرستنده‌ی خویش پذیرفت و خاقان نیز دادگرانه همسر ساختن دختر خاتون را دادِ نیکی داد.

دردمندانه و شادمانه، خادمان و پرستندگان با نثارها و هدایا به پیشگاه خاقان آمدند. آن‌گاه گنجی آراسته از هرگونه خواسته برپا شد؛ از دینارهای سرخ و گوهرها و طوق‌ها و تاج‌ها تا مهرهای فیروزه و تخت‌های عاج. خوانی از عود هندی مرصع به زر و گوهرهای گوناگون بیاراستند و به همراه هر بخش از این پیشکش‌ها، افسری شاهوار، صد اسب و صد استر زردوز و بارکش همراه کردند. شترانِ بارکش از دیبای چین آکنده گشتند و پشت اسبان به زین‌های زرین بیاراست. چهل شتر دیگر بارِ دیبای زربفت با نقش‌های زبرجد بر زر کشیدند و صد شتر دیگر پوشش‌های گران‌بها حمل کردند؛ در حالی که سیصد خدمتکار ماهرو آماده‌ی خدمتگزار بر این قافله شدند.

به فرمان خاقان پیروزبخت، تختی بر کوهه‌ی پیلی بزرگ نهادند که شوشه‌های سیم و زر با گوهرهای درخشان بر آن بافته شده بود. درفشی تابان از دیبای چین برافراشتند که از پهناوری و شکوهش، زمین پیدا نبود و صد مرد آن را از هامون برداشتند و بر گردون برافراشتند. مهد زرینی از دیبا بیاراستند تا گوهر ناستوده—دختر خاقان—در آن جای گیرد. بدین‌سان، دختر خاقان به همراه سیصد پرستار، پنجاه خدمتکار بانشاط و چهل خادم دیگر، دل به راه سپردند و سپاهی گران‌سنگ برای پاسداری روانه‌ی راه گشت.

سپس خاقان دبیر فرزانه را فراخواند تا نامه‌ای شاهوار چون نگارخانهٔ ارتنگ بنویسد؛ آغشته به مشک و گلاب و بر پرنیان و حریر. نامه با نام آفریننده‌ی جهان و بیدار و بیننده‌ی گیتی آغاز گشت که هرچه او بربافد، بندگان را چاره‌ای جز تسلیم در برابرش نیست. خاقان نوشت که شهنشاه ایران سرور و تاج سر اوست و این پیوند نه برای خویگند دختر، بلکه بدان جهت است که از موبدان و بخردان درباره‌ی فرّ و بزرگی کسری شنیده بوده و همواره در آرزوی این پیوند پاک بوده است؛ چه در سراسر گیتی دادگری به شکوه و پیروزی و رای و دانش انوشیروان یافت نمی‌شود، شهریاری که دین یزدان پناه اوست.

خاقان افزود که جگرگوشه‌اش را بر طبق آیین چین روانه کرده و او را سپرد تا چون بنده‌ای شایسته پسِ پرده‌ی شهریاری باشد، از فرّ و فرهنگ شاه دانش آموزد و رسم دادگری فرگیرد. آنگاه نامه به مهرِ مشکبار آراسته شد و به مهران ستاد سپرده گشت. خاقان خلعت و پاداشی بس شگرف به مهران ستاد داد که هیچ شهریاری نظیر آن را به فرستاده‌ای نداده بود، و یاران او را نیز از دینار و مشک بهره‌مند ساخت. کاروانِ آراسته از پیلان و سواران تا کرانه‌ی رود جیحون پیش رفت؛ خاقان که تا لب رود فرزند را همراهی می‌کرد، اشک خونین از مژگان می‌ریخت و با دلی آکنده از دردِ جدایی، فرزند را از رود عبور داد و خود با چشمی گریان به چین بازگشت.
#1
چو بشنید خاقان دلش گشت خوش
✦
بخندید خاتون خورشیدفش
#2
چو از چاره دلها بپرداختند
✦
فرستاده را پیش بنشاختند
#3
بگفتند چیزی که بایست گفت
✦
ز فرزند خاتون که بد در نهفت
#4
بپذرفت مهران ستاد از پدر
✦
به نام شهنشاه پیروزگر
#5
میانجی بپذرفت خاقان به داد
✦
همان راکه دارد ز خاتون نژاد
#6
پرستندگان با نثار آمدند
✦
به شادی بر شهریار آمدند
#7
وزان پس یکی گنج آراسته
✦
بدو در ز هر گونه‌ای خواسته
#8
ز دینار و ز گوهر و طوق و تاج
✦
همان مهر پیروزه و تخت عاج
#9
یکی دیگر ازعود هندی به زر
✦
برو بافته چند گونه گهر
#10
ابا هر یکی افسری شاهوار
✦
صد اسب و صد استر به زین و به بار
#11
شتر بارکرده ز دیبای چین
✦
بیاراسته پشت اسبان به زین
#12
چهل را ز دیبای زربفت گون
✦
کشیده زبر جد به زر اندرون
#13
صد اشتر ز گستردنی بار کرد
✦
پرستنده سیصد پدیدار کرد
#14
همی‌بود تاهرکسی برنشست
✦
برآیین چین با درفشی بدست
#15
بفرمود خاقان پیروزبخت
✦
که بنهند برکوههٔ پیل تخت
#16
برو بافته شوشهٔ سیم و زر
✦
به شوشه درون چند گونه گهر
#17
درفشی درفشان به دیبای چین
✦
که پیدا نبودی ز دیبا زمین
#18
به صد مردش از جای برداشتند
✦
ز هامون به گردون برافراشتند
#19
ز دیبا بیاراست مهدی به زر
✦
به مهد اندرون نابسوده گهر
#20
چو سیصد پرستار با ماهروی
✦
برفتند شادان‌دل و راه‌جوی
#21
فرستاد فرزند را نزد شاه
✦
سپاهی همی‌رفت با او به راه
#22
پرستنده پنجاه و خادم چهل
✦
برو برگذشتند شادان به دل
#23
چوپردخته شد زان بیامد دبیر
✦
بیاورد مشک و گلاب وحریر
#24
یکی نامه بنوشت ارتنگ‌ وار
✦
پر آرایش و بوی و رنگ و نگار
#25
نخستین ستود آفریننده را
✦
جهاندار و بیدار و بیننده را
#26
که هرچیز کو سازد اندر بوش
✦
بران سو بود بندگان را روش
#27
شهنشاه ایران مرا افسرست
✦
نه پیوند او از پی دخترست
#28
که تامن شنیدستم از بخردان
✦
بزرگان و بیدار دل موبدان
#29
ز فر و بزرگی و اورند شاه
✦
بجستم همی رای و پیوند شاه
#30
که اندر جهان سر به سر دادگر
✦
جهاندار چون او نبندد کمر
#31
به مردی و پیروزی و دستگاه
✦
به فر و بنیرو و تخت و کلاه
#32
به رادی و دانش به رای وخرد
✦
ورا دین یزدان همی‌پرورد
#33
فرستادم اینک جهان بین خویش
✦
سوی شاه کسری به آیین خویش
#34
بفرموده‌ام تا بود بنده‌وار
✦
چوشاید پس پردهٔ شهریار
#35
خرد گیرد از فر و فرهنگ اوی
✦
بیاموزد آیین و آهنگ اوی
#36
که بخت وخرد رهنمون تو باد
✦
بزرگی ودانش ستون تو باد
#37
نهادند مهر از بر مشک چین
✦
فرستاده را داد و کرد آفرین
#38
یکی خلعت از بهر مهران ستاد
✦
بیاراست کان کس ندارد به یاد
#39
که دادی کسی از مهان جهان
✦
فرستاده را آشکار ونهان
#40
همان نیز یارانش را هدیه داد
✦
ز دینار وز مشکشان کرد شاد
#41
همی‌رفت با دختر وخواسته
✦
سواران و پیلان آراسته
#42
چنین تا لب رود جیحون کشید
✦
به مژگان همی از دلش خون کشید
#43
همی‌بود تا رود بگذاشتند
✦
ز خشکی بران روی برداشتند
#44
ز جیحون دلی پر زخون بازگشت
✦
ز فرزند با درد انباز گشت

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: