🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
50 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۵۰ - مشورت کسری با بزرگان درباره جنگ با خاقان
خبرهای گران و ناخوشایند از مرزهای شرقی به گوش کسری نوشین‌روان، شهریار بزرگ ایران، رسید. گزارش‌ها حاکی از آن بود که خاقان چین، پادشاهی پرقدرت و کینه‌توز، بر هیتالیان تاخته و شکست سنگینی بر آنان وارد آورده است. سپاهیان خاقان لحظه‌ای زین از پشت اسبان برنداشته و دو بهره از لشکر غاتفر، سالار هیتالیان، را خسته و کشته ساخته بودند؛ تا آنجا که هیتالیان متلاشی‌شده ناچار دست به دامن تخمهٔ بهرام گور شده و شاهی نو بر تخت نشانده بودند. همچنین شاه چغانی نیز در برابر شوکت نوظهور خاقان سر فرود آورده بود.

کسری با دلی پراندیشه فرمان داد تا ایوان بارگاه را بیارایند و موبدان، دبیران و سالارافخمان کشور گرد آیند. در این انجمن، اردشیر موبد موبدان، شاپور و یزدگرد دبیر، و دیگر فرزانه دانا در کنار تخت شاهی نشستند. نوشین‌روان راز دل گشود و گفت: «از مرزهای توران، از هیتال و چاچ و چین و ختن، آگاهی‌های ناپسندی آورده‌اند. خاقان چین که از نژاد افراسیاب و ارجاسب است، بر غاتفر پیروز شده و سر به خورشید می‌ساید. او سرزمینی را که زیرفرمان ماست و چینیان بدان پشت‌گرم بوده‌اند در نوردیده و مردمانش را به رنج افکنده است. کنون رای شما در برابر پیروزی‌های خاقان و بیم درازدستیاو به مرزهای ایران چیست؟»

بزرگان و دانایان ایران بر پا خاستند و شاه را آفرین خواندند. آنان در پاسخ گفتند که مرز هیتال همواره زیستگاه اهریمن‌صفتان و دشمنان دوزبان ایران بوده است و شکست آنان چیزی جز بادافره و کیفر دادگرانهٔ ایزد به خاطر ستمی که بر پیروزشاه راندند و آن چراغ جهان را ناگهان کشتند، نیست. با این حال، دانایان دربارهٔ خاقان یادآور شدند که او خشمگین و غرورآفرین شده است؛ اما از شاه خواستند تا با شتاب به سوی خراسان لشکر نکشد، چرا که خالی ماندن مرکز ایران ممکن است قیصر روم را گستاخ ساخته و لشکر رومیان را به پویه‌داری و کینه‌جویی در خاک ایران وادارد.

انوشیروان چون سخنان بزرگان را به گوش هوش شنید و پاسخ‌های آنان را سنجید، دریافته که خو گرفتن سپاهیان به بزم و آرامش، شور و شوکت رزم‌جویی را در دل‌هایشان افسرده کرده است و بزرگان بیش از آنکه خواهان نبردی گران با خاقان باشند، دل به عافیت و پاسداری از مرزهای کهن بسته‌اند.
#1
پس آگاهی آمد به شاه بزرگ
✦
ز خاقان که شد نامدار سترگ
#2
ز هیتال و گردان آن انجمن
✦
که آمد ز خاقان بریشان شکن
#3
ز شاه چغانی که با بخت نو
✦
بیامد نشست از بر تخت نو
#4
پراندیشه بنشست شاه جهان
✦
ز گفتار بیدار کارآگهان
#5
به ایوان بیاراست جای نشست
✦
برفتند گردان خسروپرست
#6
ابا موبد موبدان اردشیر
✦
چوشاپور وچون یزدگرد دبیر
#7
همان بخردان نماینده راه
✦
نشستند یک سر بر تخت شاه
#8
چنین گفت کسری که ای بخردان
✦
جهان گشته و کار دیده ردان
#9
یکی آگهی یافتم ناپسند
✦
سخنهای ناخوب و ناسودمند
#10
ز هیتال وز ترک وخاقان چین
✦
وزان مرزبانان توران زمین
#11
بی اندازه لشکر شدند انجمن
✦
ز چاچ وز چین وز ترک و ختن
#12
یکی هفته هیتال با ترک و چین
✦
ز اسبان نبرداشتند ایچ زین
#13
به فرجام هیتال برگشته شد
✦
دو بهره مگر خسته و کشته شد
#14
بدان نامداری که هیتال بود
✦
جهانی پر از گُرز وکوپال بود
#15
شگفتست کآمد بریشان شکست
✦
سپهبد مباد ایچ با رای پست
#16
اگر غاتفر داشتی نام و رای
✦
نبردی سپهر آن سپه را ز جای
#17
چوشد مرز هیتالیان پر ز شور
✦
بجستند از تخم بهرام گور
#18
نو آیین یکی شاه بنشاندند
✦
به شاهی برو آفرین خواندند
#19
نشستست خاقان بدان روی چاج
✦
سرافراز با لشگر و گنج تاج
#20
ز خویشان ارجاسب و افراسیاب
✦
جز از مرز ایران نبینند به خواب
#21
ز پیروزی لشکر غاتفر
✦
همی‌برفرازد به خورشید سر
#22
سزد گر نباشیم همداستان
✦
که خاقان نخواند چنین داستان
#23
که تا آن زمین پادشاهی مراست
✦
که دارند ازو چینیان پشت راست
#24
همه زیردستان از ایشان به رنج
✦
سپرده بدیشان زن و مرد و گنج
#25
چه بینید یکسر کنون اندرین
✦
چه سازیم با ترک وخاقان چین
#26
بزرگان داننده برخاستند
✦
همه پاسخش را بیاراستند
#27
گرفتند یک سر برو آفرین
✦
که ای شاه نیک اختر و پاکدین
#28
همه مرز هیتال آهرمنند
✦
دورویند واین مرز را دشمنند
#29
بریشان سزد هرچ آید ز بد
✦
هم از شاه گفتار نیکو سزد
#30
ازیشان اگر نیستی کین و درد
✦
جز از خون آن شاه آزادمرد
#31
بکشتند پیروز را ناگهان
✦
چنان شهریاری چراغ جهان
#32
مبادا که باشند یک روز شاد
✦
که هرگز نخیزد ز بیداد داد
#33
چنینست بادافره دادگر
✦
همان بدکنش را بد آید به سر
#34
ز خاقان اگر شاه راند سخن
✦
که دارد به دل کین و درد کهن
#35
سزد گر ز خویشان افراسیاب
✦
بدآموز دارد دو دیده پرآب
#36
دگر آنک پیروز شد دل گرفت
✦
اگر زو بترسی نباشد شگفت
#37
ز هیتال وز لشکر غاتفر
✦
مکن یاد وتیمار ایشان مخور
#38
ز خویشان ارجاسب و افراسیاب
✦
زخاقان که بنشست ازان روی آب
#39
به روشن روان کار ایشان بساز
✦
تویی درجهان شاه گردن فراز
#40
فروغ از تو گیرد روان و خرد
✦
انوشه کسی کو روان پرورد
#41
تو داناتری از بزرگ انجمن
✦
نبایدت فرزانه و رای زن
#42
تو را زیبد اندر جهان تاج وتخت
✦
که با فر و برزی و با رای و بخت
#43
اگر شاه سوی خراسان شود
✦
ازین پادشاهی هراسان شود
#44
هرآن گه که بینند بی‌شاه بوم
✦
زمان تا زمان لشکر آید ز روم
#45
از ایرانیان باز خواهند کین
✦
نماند بروبوم ایران زمین
#46
نه کس پای بر خاک ایران نهاد
✦
نه زین پادشاهی ببد کرد یاد
#47
اگر شاه را رای کینست وجنگ
✦
ازو رام گردد به دریا نهنگ
#48
چو بشنید ز ایرانیان شهریار
✦
ز بزم وز پرخاش وز کارزار
#49
کسی را نبد گرد رزم آرزوی
✦
به بزم و بناز اندرون کرده خوی
#50
بدانست شاه جهان کدخدای
✦
که اندر دل بخردان چیست رای

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: