#1
چو آمد سکندر به اسکندری
✦
جهان را دگرگونه شد داوری
“When Alexander was brought to Alexandria, the judgment of the world was altered.”
#2
به هامون نهادند صندوق اوی
✦
زمین شد سراسر پر از گفت‌وگوی
“They placed his coffin upon the plain, and the entire land became filled with mourning speech.”
#3
به اسکندری کودک و مرد و زن
✦
به تابوت او بر شدند انجمن
“In Alexandria, child, man, and woman assembled together over his casket.”
#4
اگر برگرفتی ز مردم شمار
✦
مهندس فزون آمدی صد هزار
“Had one taken a census of the crowd, more than a hundred thousand engineers and scholars were present.”
#5
حکیم ارسطالیس پیش اندرون
✦
جهانی برو دیدگان پر ز خون
“Aristotle the Sage stepped forward, his eyes weeping tears of blood over him.”
#6
برآن تنگ صندوق بنهاد دست
✦
چنین گفت کای شاه یزدان پرست
“He laid his hand upon that narrow casket and spoke thus: 'O God-fearing king!'”
#7
کجا آن هش و دانش و رای تو
✦
که این تنگ تابوت شد جای تو
“'Where now is that mind, knowledge, and judgment of yours, that this narrow box has become your dwelling?'”
#8
به روز جوانی برین مایه سال
✦
چرا خاک را برگزیدی نهال
“'In the days of your youth, at such an age, why did you choose the dust as your sapling's bed?'”
#9
حکیمان رومی شدند انجمن
✦
یکی گفت کای پیل رویینه تن
“The Roman sages gathered together, and one said: 'O bronze-bodied elephant!'”
#10
ز پایت که افگند و جانت که خست
✦
کجا آن همه حزم و رای و نشست
“'Who brought you down from your feet and wounded your soul? Where is all that prudence, counsel, and authority?'”
#11
دگر گفت چندین نهفتی تو زر
✦
کنون زر دارد تنت را به بر
“Another said: 'You hoarded so much gold, and now gold enfolds your body!'”
#12
دگر گفت کز دست تو کس نرست
✦
چرا سودی ای شاه با مرگ دست
“Another said: 'No one escaped your power; why, O King, did you clasp hands with Death?'”
#13
دگر گفت که سودی از درد و رنج
✦
هم از جستن پادشاهی و گنج
“Another said: 'What did you gain from all your pain and toil, and from seeking kingdoms and treasures?'”
#14
دگر گفت چون پیش داور شوی
✦
همان بر که کشتی همان بدروی
“Another said: 'When you stand before the Divine Judge, you shall reap exactly what you have sown.'”
#15
دگر گفت بی‌دستگاه آن بود
✦
که ریزندهٔ خون شاهان بود
“Another said: 'Truly helpless is he who becomes the shedder of the blood of kings.'”
#16
دگر گفت ما چون تو باشیم زود
✦
که بودی تو چون گوهر نابسود
“Another said: 'We too shall soon become like you—you who were once an unblemished jewel.'”
#17
دگر گفت چون بیندت اوستاد
✦
بیاموزد آن چیز کت نیست یاد
“Another said: 'When the supreme Master beholds you, He will teach you what you did not remember.'”
#18
دگر گفت کز مرگ چون تو نرست
✦
به بیشی سزد گر نیازیم دست
“Another said: 'Since even a king like you escaped not death, it is fitting that we stretch not our hands for more.'”
#19
دگر گفت کای برتر از ماه و مهر
✦
چه پوشی همی ز انجمن خوب چهر
“Another said: 'O you higher than moon and sun, why do you cover your fair face from this assembly?'”
#20
دگر گفت مرد فراوان هنر
✦
بکوشد که چهره بپوشد به زر
“Another said: 'A man of great skill strives to adorn his visage with gold.'”
#21
کنون ای هنرمند مرد دلیر
✦
ترا زر زرد آوریدست زیر
“'Now, O brave and accomplished man, yellow gold has brought you down beneath itself!'”
#22
دگرگفت دیبا بپوشیده‌ای
✦
نپوشیده را نیز رخ دیده‌ای
“Another said: 'You used to wear brocade, and you saw the bare-faced too.'”
#23
کنون سر ز دیبا برآور که تاج
✦
همی جویدت یاره و تخت عاج
“'Now raise your head from brocade, for the crown, armlets, and ivory throne are seeking you out!'”
#24
دگر گفت کز ماه‌رخ بندگان
✦
ز چینی و رومی پرستندگان
“Another said: 'From moon-faced servants and Chinese and Roman worshippers...'”
#25
بریدی و زر داری اندر کنار
✦
به رسم کیان زر و دیبا مدار
“'...you have severed yourself and embraced gold; keep not gold and brocade after the custom of kings.'”
#26
دگر گفت پرسنده پرسد کنون
✦
چه یاد آیدت پاسخ رهنمون
“Another said: 'The Inquisitor shall ask now: what guiding answer will come to your memory?'”
#27
که خون بزرگان چرا ریختی
✦
به سختی به گنج اندر آویختی
“'Why did you shed the blood of great ones, and cling so fiercely to treasure in hardship?'”
#28
خنک آنکسی کز بزرگان بمرد
✦
ز گیتی جز از نیک‌نامی نبرد
“'Blessed is he who passed away among the great and took nothing from the world but a good name.'”
#29
دگر گفت روز تو اندرگذشت
✦
زبانت ز گفتار بیکار گشت
“Another said: 'Your day has passed, and your tongue has become idle from speech.'”
#30
هرانکس که او تاج و تخت تو دید
✦
عنان از بزرگی بباید کشید
“'Whoever saw your crown and throne must rein in their desire for greatness.'”
#31
که بر کس نماند چو بر تو نماند
✦
درخت بزرگی چه باید نشاید
“'For it remains for no one as it remained not for you; why nurture the tree of greatness when it endures not?'”
#32
دگر گفت کردار تو بادگشت
✦
سر سرکشان از تو آزاد گشت
“Another said: 'Your deeds turned to wind; the heads of tyrants became liberated from you.'”
#33
ببینی کنون بارگاه بزرگ
✦
جهانی جدا کرده از میش گرگ
“'You shall now behold the great Court where the world separates the sheep from the wolf.'”
#34
دگر گفت کاندر سرای سپنج
✦
چرا داشتی خویشتن را به رنج
“Another said: 'Why did you keep yourself in anguish within this transient abode?'”
#35
که بهر تو این آمد از رنج تو
✦
یکی تنگ تابوت شد گنج تو
“'For this alone came of your toil: a narrow coffin became your ultimate treasure.'”
#36
نجویی همی نالهٔ بوق را
✦
به سند آمدت بند صندوق را
“'You seek no longer the war-trumpet's blast; the fastening of the chest has become your seal.'”
#37
دگر گفت چون لشکرت بازگشت
✦
تو تنها نمانی برین پهن دشت
“Another said: 'Since your army has turned back, you shall not remain alone upon this broad plain.'”
#38
همانا پس هرکسی بنگری
✦
فراوان غم زندگانی خوری
“'Surely you shall look after everyone who follows, and swallow much grief for mortal life.'”