بخش ۲۳ - بازگشت کیخسرو از بلخ، دیدار با کاووس و نیایش دو شاه در آذرگشسب

#1

به جیحون گذر کرد بر سوی بلخ

✦

چشیده ز گیتی بسی شور و تلخ

#2

به بلخ اندرون بود یک ماه شاه

✦

سر ماه بر بلخ بگزید راه

#3

به هر شهر در نامور مهتری

✦

بماندی سرافراز با لشکری

#4

ببستند آذین به بیراه و راه

✦

به جایی که بگذشت شاه و سپاه

#5

همه بوم کشور بیاراستند

✦

می و رود و رامشگران خواستند

#6

درم ریختند از بر و زعفران

✦

چه دینار و مشک از کران تا کران

#7

به شهر اندرون هر که درویش بود

✦

وگر سازش از کوشش خویش بود

#8

درم داد مر هر یکی را ز گنج

✦

پراگنده شد بدره پنجاه و پنج

#9

سر هفته را کرد آهنگ ری

✦

سوی پارس نزدیک کاووس کی

#10

دو هفته به ری نیز بخشید و خورد

✦

سیم هفته آهنگ بغداد کرد

#11

هیونان فرستاد چندی ز ری

✦

به نزدیک کاووس فرخنده‌پی

#12

دل پیر زان آگهی تازه شد

✦

تو گفتی که بر دیگر اندازه شد

#13

به ایوانها تخت زرین نهاد

✦

به خانه در آرایش چین نهاد

#14

ببستند آذین به شهر و به راه

✦

همه برزن و کوی و بازارگاه

#15

پذیره شدندش همه مهتران

✦

بزرگان هر شهر و کنداوران

#16

همه راه و بی راه گنبد زده

✦

جهان شد چو دیبا به زر آزده

#17

همه مشک با گوهر آمیختند

✦

ز گنبد به سرها فرو ریختند

#18

چو بیرون شد از شهر کاووس کی

✦

ابا نامداران فرخنده‌پی

#19

سوی طالقان آمد و مرو رود

✦

جهان بود پر بانگ و آوای رود

#20

و زآن پس به راه نشاپور شاه

✦

بدیدند مر یکدگر را به راه

#21

نیا را چو دید از کران شاه نو

✦

برانگیخت آن باره تندرو

#22

بر او بر نیا برگرفت آفرین

✦

ستایش سزای جهان آفرین

#23

همی گفت بی‌تو مبادا جهان

✦

نه تخت بزرگی نه تاج مهان

#24

که خورشید چون تو ندیدست شاه

✦

نه جوشن نه اسب و نه تخت و کلاه

#25

ز جمشید تا بآفریدون رسید

✦

سپهر و زمین چون تو شاهی ندید

#26

نه زین سان کسی رنج برد از مهان

✦

نه دید آشکارا نهان جهان

#27

که روشن جهان بر تو فرخنده باد

✦

دل و جان بدخواه تو کنده باد

#28

سیاوش گرش روز باز آمدی

✦

به فر تو او را نیاز آمدی

#29

بدو گفت شاه این ز بخت تو بود

✦

برومند شاخ درخت تو بود

#30

زبرجد بیاورد و یاقوت و زر

✦

همی ریخت بر تارک شاه بر

#31

بدین گونه تا تخت گوهرنگار

✦

بشد پایه ها ناپدید از نثار

#32

بفرمود پس کانجمن را بخوان

✦

به ایوان دیگر بیارای خوان

#33

نشستند در گلشن زرنگار

✦

بزرگان پرمایه با شهریار

#34

همی گفت شاه آن شگفتی که دید

✦

به دریا در و نامداران شنید

#35

ز دریا و از گنگ دژ یاد کرد

✦

لب نامداران پر از باد کرد

#36

از آن خرمی دشت و آن شهر و راغ

✦

شمرها و پالیزها چون چراغ

#37

بدو ماند کاووس کی در شگفت

✦

ز کردارش اندازه‌ها برگرفت

#38

بدو گفت روز نو و ماه نو

✦

چو گفتارهای نو و شاه نو

#39

نه کس چون تو اندر جهان شاه دید

✦

نه این داستان گوش هر کس شنید

#40

کنون تا بدین اختری نو کنیم

✦

به مردی همه یاد خسرو کنیم

#41

بیاراست آن گلشن زرنگار

✦

می آورد یاقوت‌لب میگسار

#42

به یک هفته ز ایوان کاووس کی

✦

همی موج برخاست از جام می

#43

به هشتم در گنج بگشاد شاه

✦

همی ساخت آن رنج را پایگاه

#44

بزرگان که بودند با او به هم

✦

به رزم و به بزم و به شادی و غم

#45

به اندازه‌شان خلعت آراستند

✦

ز گنج آنچه پرمایه‌تر خواستند

#46

برفتند هر کس سوی کشوری

✦

سرافراز با نامور لشکری

#47

بپرداخت زآن پس به کار سپاه

✦

درم داد یک‌ساله از گنج شاه

#48

وزآن پس نشستند بی‌انجمن

✦

نیا و جهانجوی با رای‌زن

#49

چنین گفت خسرو به کاووس شاه

✦

جز از کردگار از که جوییم راه

#50

بیابان و یک‌ساله دریا و کوه

✦

برفتیم با داغ دل یک گروه

#51

به هامون و کوه و به دریای آب

✦

نشانی ندیدیم ز افراسیاب

#52

گر او یک زمان اندر آید به گنگ

✦

سپاه آرد از هر سویی بیدرنگ

#53

همه رنج و سختی به پیش اندرست

✦

اگر چندمان دادگر یاورست

#54

نیا چون شنید از نبیره سخن

✦

یکی پند پیرانه افگند بن

#55

بدو گفت ما همچنین بر دو اسب

✦

بتازیم تا خان آذرگشسب

#56

سر و تن بشوییم با پا و دست

✦

چنانچون بود مرد یزدان پرست

#57

ابا باژ با کردگار جهان

✦

بدو بر کنیم آفرین نهان

#58

بباشیم بر پیش آتش به پای

✦

مگر پاک یزدان بود رهنمای

#59

به جایی که او دارد آرامگاه

✦

نماید نماینده داد راه

#60

بر این باژ گشتند هر دو یکی

✦

نگردید یک تن ز راه اندکی

#61

نشستند با باژ هر دو بر اسب

✦

دوان تا سوی خان آذرگشسب

#62

پر از بیم دل یک به یک پرامید

✦

برفتند با جامه‌های سپید

#63

چو آتش بدیدند گریان شدند

✦

چو بر آتش تیز بریان شدند

#64

بدان جایگه زار و گریان دو شاه

✦

ببودند با درد و فریاد خواه

#65

جهان‌آفرین را همی خواندند

✦

بدان موبدان گوهر افشاندند

#66

چو خسرو به آب مژه رخ بشست

✦

برافشاند دینار بر زند و است

#67

به یک هفته بر پیش یزدان بدند

✦

مپندار کآتش پرستان بدند

#68

که آتش بدان گاه محراب بود

✦

پرستنده را دیده پرآب بود

#69

اگر چند اندیشه گردد دراز

✦

هم از پاک یزدان نه‌ای بی‌نیاز

#70

به یک ماه در آذرآبادگان

✦

ببودند شاهان و آزادگان

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما