بخش ۴۴ - وداع کیخسرو با ایرانیان و کنیزان، سپردن تاج به لهراسب و عزیمت به کوه با پهلوانان

#1

به ایرانیان گفت پیروز شاه

✦

که بدرود باد این دل افروز گاه

#2

چو من بگذرم ز این فرومایه خاک

✦

شما را بخواهم ز یزدان پاک

#3

به پدرود کردن رخ هر کسی

✦

ببوسید با آب مژگان بسی

#4

یلان را همه پاک در بر گرفت

✦

به زاری خروشیدن اندر گرفت

#5

همی گفت کاجی من این انجمن

✦

توانستمی برد با خویشتن

#6

خروشی برآمد ز ایران سپاه

✦

که خورشید بر چرخ گم کرد راه

#7

پس پرده‌ها کودک خرد و زن

✦

به کوی و به بازار شد انجمن

#8

خروشیدن ناله و آه خاست

✦

به هر برزنی ماتم شاه خاست

#9

به ایرانیان آن زمان گفت شاه

✦

که فردا شما را همین است راه

#10

هر آن کس که دارید نام و نژاد

✦

به دادار خورشید باشید شاد

#11

من اکنون روان را همی پرورم

✦

که بر نیک نامی مگر بگذرم

#12

نبستم دل اندر سپنجی سرای

✦

بدان تا سروش آمدم رهنمای

#13

بگفت این و از پایگه اسب خواست

✦

ز لشکرگه آواز فریاد خاست

#14

بیامد به ایوان شاهی دژم

✦

به آزاد سرو اندر آورده خم

#15

کنیزک بدش چار چون آفتاب

✦

ندیدی کسی چهر ایشان به خواب

#16

ز پرده بتان را بر خویش خواند

✦

همه راز دل پیش ایشان براند

#17

که رفتیم اینک ز جای سپنج

✦

شما دل مدارید با درد و رنج

#18

نبینید جاوید ز این پس مرا

✦

کز این خاک بیدادگر بس مرا

#19

سوی داور پاک خواهم شدن

✦

نبینم همی راه بازآمدن

#20

بشد هوش زان چار خورشید چهر

✦

خروشان شدند از غم و درد و مهر

#21

شخودند روی و بکندند موی

✦

گسستند پیرایه و رنگ و بوی

#22

از آن پس هر آن کس که آمد به هوش

✦

چنین گفت با ناله و با خروش

#23

که ما را ببر ز این سرای سپنج

✦

رها کن تو ما را از این درد و رنج

#24

بدیشان چنین گفت پر مایه شاه

✦

کز این پس شما را همین است راه

#25

کجا خواهران جهاندار جم

✦

کجا تاجداران با باد و دم

#26

کجا مادرم دخت افراسیاب

✦

که بگذشت زآن سان بدریای آب

#27

کجا دختر تور ماه آفرید

✦

که چون او کس اندر زمانه ندید

#28

همه خاک دارند بالین و خشت

✦

ندانم به دوزخ درند ار بهشت

#29

مجویید از این رفتن آزار من

✦

که آسان شود راه دشوار من

#30

خروشید و لهراسب را پیش خواند

✦

از ایشان فراوان سخنها براند

#31

به لهراسب گفت این بتان منند

✦

فروزندهٔ پاک جان منند

#32

بر این هم نشست اندر این هم سرای

✦

همی دارشان تا تو باشی به جای

#33

نباید که یزدان چو خواندت پیش

✦

روان شرم دارد ز کردار خویش

#34

چو بینی مرا با سیاوش به هم

✦

ز شرم دو خسرو بمانی دژم

#35

پذیرفت لهراسب زو هرچه گفت

✦

که با دیده‌شان دارم اندر نهفت

#36

وز آن جایگه تنگ بسته میان

✦

بگردید بر گرد ایرانیان

#37

کز ایدر به ایوان خرامید زود

✦

مدارید در دل مرا جز درود

#38

مباشید گستاخ با این جهان

✦

که او بدتری دارد اندر نهان

#39

مباشید جاوید جز راد و شاد

✦

ز من جز به نیکی مگیرید یاد

#40

همه شاد و خرم به ایوان شوید

✦

چو رفتن بود شاد و خندان شوید

#41

همه نامداران ایران سپاه

✦

نهادند سر بر زمین پیش شاه

#42

که ما پند او را به کردار جان

✦

بداریم تا جان بود جاودان

#43

به لهراسب فرمود تا بازگشت

✦

بدو گفت روز من اندر گذشت

#44

تو رو تخت شاهی به‌آیین بدار

✦

به گیتی جز از تخم نیکی مکار

#45

هر آن گه که باشی تن آسان ز رنج

✦

ننازی به تاج و ننازی به گنج

#46

چنان دان که رفتنت نزدیک شد

✦

به یزدان ترا راه باریک شد

#47

همه داد جوی و همه داد کن

✦

ز گیتی تن مهتر آزاد کن

#48

فرود آمد از باره لهراسب زود

✦

زمین را ببوسید و شادی نمود

#49

بدو گفت خسرو که پدرود باش

✦

به داد اندرون تار گر پود باش

#50

برفتند با او ز ایران سران

✦

بزرگان بیدار و کنداوران

#51

چو دستان و رستم چو گودرز و گیو

✦

دگر بیژن گیو و گستهم نیو

#52

به هفتم فریبرز کاووس بود

✦

به هشتم کجا نامور طوس بود

#53

همی رفت لشکر گروهاگروه

✦

ز هامون بشد تا سر تیغ کوه

#54

ببودند یک هفته دم بر زدند

✦

یکی بر لب خشک نم بر زدند

#55

خروشان و جوشان ز کردار شاه

✦

کسی را نبود اندر آن رنج راه

#56

همی گفت هر موبدی در نهفت

✦

کز این سان همی در جهان کس نگفت

#57

چو خورشید بر زد سر از تیره کوه

✦

بیامد به پیشش ز هر سو گروه

#58

زن و مرد ایرانیان صدهزار

✦

خروشان برفتند با شهریار

#59

همه کوه پر ناله و با خروش

✦

همی سنگ خارا برآمد به جوش

#60

همی گفت هر کس که شاها چه بود

✦

که روشن دلت شد پر از داغ و دود

#61

گر از لشکر آزار داری همی

✦

مر این تاج را خوار داری همی

#62

بگوی و تو از گاه ایران مرو

✦

جهان کهن را مکن شاه نو

#63

همه خاک باشیم اسب ترا

✦

پرستنده آذرگشسب ترا

#64

کجا شد ترا دانش و رای و هوش

✦

که نزد فریدون نیامد سروش

#65

همه پیش یزدان ستایش کنیم

✦

به آتشکده در نیایش کنیم

#66

مگر پاک یزدانت بخشد به ما

✦

دل موبدان بردرخشد به ما

#67

شهنشاه زآن کار خیره بماند

✦

از آن انجمن موبدان را بخواند

#68

چنین گفت ایدر همه نیکویست

✦

بر این نیکویها نباید گریست

#69

ز یزدان شناسید یکسر سپاس

✦

مباشید جز پاک یزدان‌شناس

#70

که گرد آمدن زود باشد به هم

✦

مباشید ز این رفتن من دژم

#71

بدان مهتران گفت ز این کوهسار

✦

همه بازگردید بی‌شهریار

#72

که راهی دراز است و بی‌آب و سخت

✦

نباشد گیاه و نه برگ درخت

#73

ز با من شدن راه کوته کنید

✦

روان را سوی روشنی ره کنید

#74

بر این ریگ برنگذرد هر کسی

✦

مگر فره و برز دارد بسی

#75

سه مرد گرانمایه و سرفراز

✦

شنیدند گفتار و گشتند باز

#76

چو دستان و رستم چو گودرز پیر

✦

جهانجوی و بیننده و یادگیر

#77

نگشتند ز او باز چون طوس و گیو

✦

همان بیژن و هم فریبرز نیو

#78

برفتند یک روز و یک شب به هم

✦

شدند از بیابان و خشکی دژم

#79

به ره بر یکی چشمه آمد پدید

✦

جهانجوی کیخسرو آنجا رسید

#80

بدان آب روشن فرود آمدند

✦

بخوردند چیزی و دم بر زدند

#81

بدان مرزبانان چنین گفت شاه

✦

که امشب نرانیم ز این جایگاه

#82

بجوییم کار گذشته بسی

✦

کز این پس نبینند ما را کسی

#83

چو خورشید تابان برآرد درفش

✦

چو زر آب گردد زمین بنفش

#84

مرا روزگار جدایی بود

✦

مگر با سروش آشنایی بود

#85

از این رای گر تاب گیرد دلم

✦

دل تیره گشته ز تن بگسلم

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما